Otwórz menu główne

Pisanica (gmina Kalinowo)

wieś w województwie warmińsko-mazurskim

Pisanica (niem. Pissanitzen, od 1926 Ebenfelde[2]) – wieś sołecka w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie ełckim, w gminie Kalinowo. Pisanica do roku 1926 nazywała się Pissanitzen, później nazwę tę zmieniono na Ebenfelde. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa suwalskiego.

Pisanica
Kościół Matki Bożej Królowej Polski
Kościół Matki Bożej Królowej Polski
Rodzaj miejscowości wieś
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat ełcki
Gmina Kalinowo
Sołectwo Pisanica
Liczba ludności (2011) 1081[1]
Strefa numeracyjna 87
Kod pocztowy 19-314
Tablice rejestracyjne NEL
SIMC 0759890
Położenie na mapie gminy Kalinowo
Mapa lokalizacyjna gminy Kalinowo
Pisanica
Pisanica
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pisanica
Pisanica
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Pisanica
Pisanica
Położenie na mapie powiatu ełckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu ełckiego
Pisanica
Pisanica
Ziemia53°49′25″N 22°34′47″E/53,823611 22,579722

Miejscowość jest siedzibą parafii rzymskokatolickiej, należącej do dekanatu Ełk – Miłosierdzia Bożego, diecezji ełckiej.

Spis treści

HistoriaEdytuj

Pierwsze udokumentowane wypowiedzi na temat wsi pochodzą z 1496 roku. Przywilej lokalizacyjny Pisanicy pochodzi z 1504 roku (według R. Webera) lub z 1513 (według W. Kętrzyńskiego). Jan Konewka otrzymał wtedy od komtura ryńskiego, R. v. Diepoltskirchena 30 włók na założenie wsi czynszowej oraz 12 lat wolnizny (zwolnienia z płacenia czynszu). Już pod koniec XVI wieku było to 50 włók. Pisanica szybko rozwijała się i już w 1565 wybudowano we wsi szkołę. Około 1565 roku postawiono w Pisanicy drewniany kościół i założono parafię. Pierwszym proboszczem ewangelickiej parafii był Hieronim Malecki (do 1567), pochodzący z Ełku. Po nim, w 1567 r., urząd ten objął Jerzy Helm (do 1588). Pochodził on z Mazowsza, a jego potomkowie przyjęli nazwisko Pisanski (Pisański), które potem nosiło wielu pastorów, nauczycieli i urzędników na Mazurach, wśród nich uczony pruski, pisarz, pedagog i uczony Jerzy Krzysztof Pisański (1725-1790). W 1600 roku we wsi mieszkali sami Polacy.

W 1656 r., w czasie potopu szwedzkiego, na Pisanicę napadli Tatarzy, którzy zabili 54 osoby, 2 utopili, 329 zabrali do niewoli, wieś i kościół spalili (pastorowi Trentoviusowi udało się uciec do Polski). Nowy kościół (drewniany) wybudowano w latach 1670-1678. Kościół ten wraz z plebanią i szkoła spłonął w 1898 t.

W 1710 r. w Pisanicy wybuchła epidemia dżumy, w jej wyniku śmierć poniosło wielu ludzi. W 1821 r. we wsi mieszkało 348 osób, natomiast w spisie z 1913 r. odnotowano 500 mieszkańców. W 1939 r. we wsi było 562 mieszkańców. W 1864 r. na 4280 parafian było tylko 380 Niemców, reszta to Polacy. W 1912 r. w statystykach niemieckich odnotowano wśród parafian jedną trzecią mieszkańców, uważających się za Niemców. Nabożeństwa odprawiano po polsku i niemiecku.

W drugiej połowie XIX wieku mieszkańcy Pisanicy zajmowali się głównie rolnictwem i hodowlą koni. W 1868 r. spłonął kościół, nowy z cegły i kamienia postawiono w 1894. W 1895 roku wieś liczyła 58 gospodarstw (1092 ha), 516 mieszkańców (obecnie ok. 1500) – 498 ewangelików, 6 katolików, 12 osób innych wyznań. Wieś była siedzibą parafii Urzędu Stanu Cywilnego i gminy. W 1914 r. wieś i kościół bardzo zniszczono, kościół odbudowano w stylu neogotyckim. W 1939 roku Pisanicę zamieszkiwało już 562 mieszkańców znajdowały się w niej 64 gospodarstwa rolne, 122 domy. Podczas wojny większa część wsi oraz plebania zostały spalone. W 1926 r., w ramach szerokiej akcji germanizacyjnej urzędową nazwę wsi zmieniono na Ebenfelde.

W 1949 w Pisanicy były 22 gospodarstwa (927 ha), PGR. W latach 1945-1954 siedziba gminy Pisanica w woj. białostockim, 1955-1972 – gromady. Na początku lat 50. wybudowano w Pisanicy cegielnię, zakład ceramiczny produkujący bardzo dobrej jakości cegłę. W 1961 powstała (z PGR) SHR, której wieś zawdzięcza bardzo szybki rozwój. W latach 60. wybudowano w Pisanicy szkołę, dom kultury, osiedle mieszkaniowe. Zaś w latach 70. ośrodek zdrowia.

Połączona szkoła podstawowa z gimnazjum otrzymały w roku 2006 nową sale gimnastyczną, chemiczną i pracownię komputerową.

We wsi funkcjonowały dwie koleje wąskotorowe – Ełcka Kolej Dojazdowa i kolejka cegielniana.

ZabytkiEdytuj

  • Kościół Matki Bożej Królowej Polski, neogotycki z 1894 z masywną czworoboczną wieżą wbudowaną w korpus, która posiada ciąg blend. Elewacje naw są ozdobione szerokimi łukami[3].

PrzypisyEdytuj

  1. Strona polskawliczbach.pl
  2. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262)
  3. Piotr Skurzyński "Warmia, Mazury, Suwalszczyzna" Wyd. Sport i Turystyka - Muza S.A. Warszawa 2004 ​​​ISBN 83-7200-631-8​ s. 268

BibliografiaEdytuj

  • Jan Kawecki, Bolesław Roman, Ełk. Z dziejów miasta i powiatu. Pojezierze, Olsztyn 1970.