Plac Gabriela Narutowicza w Warszawie

Plac Gabriela Narutowicza – plac w warszawskiej dzielnicy Ochota wytyczony w 1923 roku, jego układ urbanistyczny został wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego.

Plac Gabriela Narutowicza w Warszawie
Ochota
Obiekt zabytkowy nr rej. A-1378 z 13 marca 2017[1]
Ilustracja
Plac Gabriela Narutowicza
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Plac Gabriela Narutowicza w Warszawie
Plac Gabriela Narutowicza w Warszawie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Plac Gabriela Narutowicza w Warszawie
Plac Gabriela Narutowicza w Warszawie
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Plac Gabriela Narutowicza w Warszawie
Plac Gabriela Narutowicza w Warszawie
Ziemia52°13′08,4″N 20°59′01,9″E/52,218990 20,983860

UkładEdytuj

Zaprojektowany w kształcie półkola plac przylega prostym bokiem do stanowiącej oś komunikacyjną dzielnicy ulicy Grójeckiej[2]. Zbiegają się tam ulice:

Element placu stanowi obiegająca go po wschodniej stronie ulica Akademicka.

OpisEdytuj

Plac został wytyczony w 1923[2]. Nazwę, upamiętniającą zamordowanego w grudniu 1922 pierwszego Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Gabriela Narutowicza, nadano w styczniu 1923[3].

Pierwotnie był planowany jako miejsce targowe[4]. Jego powstanie dało impuls do rozbudowy dzielnicy, stał się centrum budownictwa mieszkaniowego. Centralną budowlą placu jest neoromański kościół Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny, którego budowę rozpoczęto jeszcze w 1911[4].

W latach 1925–1930 po wschodniej stronie placu wzniesiono zespół monumentalnych budynków Domu Akademickiego[5]. W latach 20. i 30. w tym rejonie miasta powstało wiele domów spółdzielczych, z których większość przetrwała II wojnę światową[2]. W 1930 na placu Narutowicza zbudowano pętlę tramwajową[6].

31 lipca 1944 w kwaterze swego sztabu mieszczącej się w domu dochodowym Pocztowej Kasy Oszczędności Antoni Chruściel „Monter” podpisał rozkaz o rozpoczęciu następnego dnia powstania warszawskiego[7]. 1 sierpnia powstańcy usiłowali zdobyć Dom Akademicki, jednak polski atak załamał się. Niemcy podpalili później większość budynków[6]. Spłonął m.in. pokryty miedzianą blachą dach kościoła, wypalone zostało również wnętrze świątyni[8].

3 października 1957 na placu miały miejsce studenckie protesty przeciwko zamknięciu tygodnika „Po prostu”; w starciach z milicją zostało rannych 50 osób[9].

W latach 60. w ramach modernizacji ulicy Grójeckiej powstała jezdnia po wschodniej stronie placu oraz nowy układ torów i pętli tramwajowej[6].

W grudniu 2002 na placu odsłonięto pomnik Gabriela Narutowicza[10].

W 2016 układ architektoniczny placu wraz z okolicą ograniczoną ulicami Kaliską, Mochnackiego, Filtrową i Słupecką został wpisany do rejestru zabytków[11]. W lutym 2017 ta decyzja została uchylona przez generalnego konserwatora zabytków[12]. W marcu 2017 układ urbanistyczny placu po raz kolejny został wpisany do rejestru zabytków[13][1].

Do 2018 planowana jest przebudowa placu, zakładająca m.in. likwidację liczącej pięć torów postojowych pętli tramwajowej[14].

PrzypisyEdytuj

  1. a b Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – Warszawa. 2019-12-31. s. 7. [dostęp 2019-04-19].
  2. a b c Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 4. Gagarina-Humańska. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 1997, s. 174. ISBN 83909794-5-4.
  3. Kwiryna Handke: Słownik nazewnictwa Warszawy. Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, 1998, s. 342. ISBN 83-86619-97X.
  4. a b Eugeniusz Szwankowski: Ulice i place Warszawy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 134.
  5. Marta Leśniakowska: Architektura w Warszawie 1918–1939. Warszawa: Arkada Pracownia Historii Sztuki, s. 112. ISBN 83-60350-00-0.
  6. a b c Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 536. ISBN 83-01-08836-2.
  7. Adam Borkiewicz: Powstanie warszawskie. Zarys działań natury wojskowej. Warszawa: Instytut wydawniczy PAX, 1969, s. 32.
  8. Kościoły Warszawy. Warszawa: Wydawnictwa Rady Prymasowskiej Budowy Kościołów Warszawy, 1982, s. 213.
  9. Plac Narutowicza w 1957 roku. Ochocianie, 2017-10-03. [dostęp 2018-02-07].
  10. Irena Grzesiuk-Olszewska: Warszawska rzeźba pomnikowa. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2003, s. 237. ISBN 83-88973-59-2.
  11. Barbara Jezierska, Decyzja nr 892/2016, Mazowiecki wojewódzki Konserwator Zabytków, 28 czerwca 2016.
  12. Tomasz Urzykowski. Wypadły z rejestru zabytków. „Gazeta Stołeczna”, s. 4, 11–12 lutego 2017. 
  13. MDM i pl. Narutowicza wróciły do rejestru. „Gazeta Stołeczna”, s. 4, 20 marca 2017. 
  14. Jarosław Osowski. Jak się zmieni pl. Narutowicza?. „Gazeta Stołeczna”, s. 3, 12 lutego 2016.