Plac Teodora Axentowicza w Krakowie

plac w Krakowie

Plac Teodora Axentowicza w Krakowie (dawniej Plac Kazimierza Wielkiego) – plac w Krakowie w dzielnicy V. Obecna nazwa, upamiętniająca Teodora Axentowicza obowiązuje od 1952 roku. Odchodzą od niego ulice: Kazimierza Wielkiego, Edmunda Biernackiego, Stanisława Wyspiańskiego, Henryka Sienkiewicza i Łobzowska.

plac Teodora Axentowicza
Krowodrza
Ilustracja
Widok północnej części placu, wraz ze skwerem im. Więźniów Obozów Zagłady. 2017
Państwo

 Polska

Województwo

 małopolskie

Miejscowość

Kraków

Położenie na mapie Krakowa
Mapa konturowa Krakowa, blisko centrum na lewo u góry znajduje się punkt z opisem „plac Teodora Axentowicza”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „plac Teodora Axentowicza”
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa konturowa województwa małopolskiego, blisko centrum na lewo u góry znajduje się punkt z opisem „plac Teodora Axentowicza”
Ziemia50°04′18,3″N 19°55′34,4″E/50,071744 19,926228

Historia

edytuj

Plac na terenie włączonej w 1910 roku do Krakowa Nowej Wsi został wytyczony w latach 1910–1914 w ramach zagospodarowania terenów pozostałych po likwidacji bastionu i wału Twierdzy Kraków. W 1926 roku plan zagospodarowania został skorygowany według projektu Zdzisława Mączeńskiego obejmującego m.in. wprowadzenie skweru do wnętrza placu, kompozycyjne podporządkowanie całości widokowi na kościół św. Szczepana w Krakowie, którego fasada zamyka wschodni bok placu. Skwer był terenem trawiastym z aleją spacerową biegnącą dookoła, otoczony żywopłotem, z grupami drzew w narożnikach[1].

W późniejszych latach skwer nazwano imieniem Więźniów Obozów Zagłady. W 2005 roku na skwerze został odsłonięty pomnik: Pamięci pomordowanych w hitlerowskich obozach koncentracyjnych i obozach zagłady (granitowy obelisk z inskrypcją). Autorem pomnika jest Mieszko Tylka[2].

Współczesność

edytuj

W latach 2021–2022 skwer znajdujący się na placu Axentowicza przeszedł rewitalizację[1]. Centralną częścią kompozycji jest trawnik z podświetlonym od dołu starodrzewem. Na alejkach zamontowano duże, półkoliste ławki. Posadzone nowe byliny kwiatowe, rośliny cebulowe i krzewy utworzyły rozległe rabaty. Zainstalowano pierwsze w Krakowie dysze zmgławiające[3].
Na skwerze 15 października 2022 roku został odsłonięty pomnik Teodora Axentowicza. Rzeźba (popiersie z brązu na cokole) została wykonana przez prof. Karola Badynę według odlewu autorstwa Konstantego Laszczki. Gipsowy odlew zachował się w zbiorach rodzinnych Adama Kieniewicza, wnuka Axentowicza, prezesa Ormiańskiego Towarzystwa Kulturalnego w Krakowie[4].
W 2023 roku we wschodniej stronie skweru umieszczono pomnik małego Smoka Malarza, który wraz z innymi tego typu rzeźbami wchodzi w skład Smoczego szlaku[5].

Zabudowa

edytuj

W pierzei południowej występuje zwarta zabudowa złożona z 3 i 4-piętrowych kamienic z lat 1924–1938. Pierzeja północna to cztery wille z początków XX wieku. W jednej z nich znajduje się kaplica I Zboru Kościoła Chrześcijan Baptystów w Krakowie. Przy wschodnim boku placu znajduje się kościół św. Szczepana w Krakowie.

Obiekty wpisane do gminnej ewidencji zabytków[6]:

  • pl. Teodora Axentowicza 3 – willa, projektował Stefan Polański, 1925-1927;
  • pl. Teodora Axentowicza 4 – kamienica, pocz. XX wieku. W tym domu, w latach 1959-1983, mieszkała Hanna Malewska, o czym informuje tablica pamiątkowa na elewacji;
  • pl. Teodora Axentowicza 5 – willa „Jadwiga”, projektował Samuel Singer, 1923;
  • pl. Teodora Axentowicza 6 (ul. Pomorska 11) – kamienica, projektował Jan Rzymkowski, 1924;
  • pl. Teodora Axentowicza 7 (ul. Stanisława Wyspiańskiego 3) – willa, projektował Wacław Warczewski, 1925;
  • pl. Teodora Axentowicza (ul. Henryka Sienkiewicza 14) – kamienica, projektował Jan Rzymkowski, 1927.

Zobacz też

edytuj

Przypisy

edytuj
  1. a b Encyklopedia Krakowa. T. 1. Kraków: Wydawnictwo Biblioteka Kraków i Muzeum Krakowa, 2023, s. 79, ISBN 978-83-66334-91-5ISBN 978-83-66253-47-6.
  2. Encyklopedia Krakowa. T. 2. Kraków: Wydawnictwo Biblioteka Kraków i Muzeum Krakowa, 2023, s. 256, ISBN 978-83-66253-48-3.
  3. Nowe, kwieciste oblicze placu Axentowicza. krakow.pl. [dostęp 2024-07-02].
  4. Aleksandra Łabędź: Kraków. Odsłonięcie popiersia artysty na Placu im. Teodora Axentowicza. gazetakrakowska.pl. [dostęp 2024-07-02].
  5. Kraków. Smoczy szlak. krakow.pl. [dostęp 2024-07-02].
  6. Lista adresowa gminnej ewidencji zabytków Krakowa. bip.krakow.pl. [dostęp 2024-03-29].

Bibliografia

edytuj