Plaszow

niemiecki nazistowski obóz pracy, a później obóz koncentracyjny

Plaszow (Płaszów) – niemiecki nazistowski obóz pracy przymusowej (niem. Zwangsarbeitslager Plaszow des SS- und Polizeiführers im Distrikt Krakau), później przekształcony w obóz koncentracyjny (niem. Konzentrationslager Plaszow bei Krakau).

Obóz koncentracyjny Plaszow
Konzentrationslager Plaszow bei Krakau
Distinctive emblem for cultural property.svg A-1120[1] z 24.10.2002
Ilustracja
Widok obozu Plaszow w 1942 roku
Typ obóz pracy, obóz koncentracyjny
Odpowiedzialny  III Rzesza
Rozpoczęcie działalności październik 1942
Zakończenie działalności styczeń 1945
Terytorium Polska pod okupacją niemiecką (Generalne Gubernatorstwo)
Miejsce Kraków Podgórze, ul. Jerozolimska
Powierzchnia 80 ha
Narodowość więźniów Żydzi, Polacy
Komendanci Amon Göth
11.02.1943 – 1944
Upamiętnienie Pomnik Ofiar Faszyzmu w Krakowie
Położenie na mapie Krakowa
Mapa konturowa Krakowa, w centrum znajduje się punkt z opisem „Obóz koncentracyjny Plaszow”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Obóz koncentracyjny Plaszow”
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa konturowa województwa małopolskiego, blisko centrum na lewo u góry znajduje się punkt z opisem „Obóz koncentracyjny Plaszow”
Ziemia50°01′52″N 19°57′56″E/50,031111 19,965556

Dla upamiętnienia dawnego obozu został utworzony oddział Muzeum Krakowa pod nazwą Pracownia Muzeum-Miejsce Pamięci KL Plaszow[2], a następnie, w 2021 roku, zostało utworzone oddzielne Muzeum dla KL Plaszow, współprowadzone przez miasto Kraków i przez ministra właściwego dla spraw kultury i dziedzictwa narodowego. Na terenie poobozowym znajduje się wystawa plenerowa „KL Plaszow”[3].

HistoriaEdytuj

Obóz został założony dla ludności żydowskiej ze zlikwidowanego 14 marca 1943 krakowskiego getta, na terenie Podgórza i Woli Duchackiej. Powstał jesienią 1942 na terenach dwóch żydowskich cmentarzy z 1887 i 1932, przy ul. Abrahama 3 i przy ul. Jerozolimskiej 25. Objął w pierwszej fazie istnienia w sumie powierzchnię ok. 5 ha.

W lipcu 1943 r. Niemcy utworzyli obóz pracy wychowawczej dla Polaków. Przetrzymywano w nim mieszkańców Krakowa oraz ofiary pacyfikacji miejscowości podkrakowskich. Jednym z komendantów obozu był SS-Hauptsturmführer Amon Göth.

W późniejszym okresie teren obozu został powiększony do 80 hektarów, a liczba więźniów z początkowych dwóch osiągnęła stan ponad 20 tysięcy, mieszkających i pracujących w 200 różnego rodzaju budynkach i barakach. Na terenie obozu szyto mundury (zakłady Madritsch), drukowano dokumenty, rozkazy i inne druki władz hitlerowskich. W obozie znajdowały się warsztaty samochodowe, elektryczne, stolarskie, ślusarskie i liczne inne. Filie obozu funkcjonowały przy większych zakładach przemysłowych; była wśród nich znana z filmu „Lista SchindleraFabryka Naczyń Emaliowanych, własność Oskara Schindlera.

Przez obóz Plaszow przeszło prawdopodobnie około 40 tysięcy więźniów, głównie z Małopolski, a także z Węgier i Słowacji.

Zobacz też kategorię: Więźniowie KL Plaszow.

W styczniu 1944 obóz pracy przymusowej został przekształcony w obóz koncentracyjny (niem. Konzentrationslager Plaszow bei Krakau), przez pewien czas mającym swoje filie, m.in. w Wieliczce i w Mielcu. W czasie likwidacji przez Niemców gett w różnych miastach Polski do obozu wysyłano transporty Żydów. Dokonywano tam również masowych egzekucji więźniów, m.in. z podległego gestapo krakowskiego więzienia Montelupich – przy granicach cmentarnego starego cmentarza żydowskiego, na tzw. Hujowej Górce i C-Dołku (obecnie znajduje się tam Pomnik Ofiar Faszyzmu w Krakowie).

Pod koniec 1943 przygotowywano plany budowy komór gazowych i krematoriów, ale nigdy ich nie zrealizowano. Kiedy jesienią 1944 Niemcy przystąpili do likwidacji obozu więźniów wysyłano do obozów, w których czynne były komory i krematoria – głównie do Auschwitz-Birkenau i do Stutthofu. Ostatnia grupa więźniów Plaszow została skierowana pieszo do Auschwitz Birkenau 14 stycznia 1945.

Wśród nielicznych ocalonych więźniów znajduje się 1100 krakowskich Żydów z tzw. „listy Schindlera”, a także obecny przewodniczący Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Krakowie Tadeusz Jakubowicz.

Komendant obozu Amon Göth został aresztowany we wrześniu 1944 przez władze niemieckie pod zarzutem korupcji i łamania regulaminów (ale nie pod zarzutem morderstwa bądź innych przestępstw przeciw osadzonym w obozie więźniom). Zwolniony z powodu choroby w styczniu 1945 pojechał do sanatorium, gdzie po zakończeniu wojny aresztowali go Amerykanie. Jako zbrodniarza wojennego przekazali go Polsce, gdzie został oskarżony o ludobójstwo, osądzony przez Najwyższy Trybunał Narodowy, skazany na śmierć i powieszony w Krakowie 13 września 1946.

UpamiętnienieEdytuj

W 2017 w ramach projektu Opracowania studium dot. opieki nad krakowskimi miejscami pamięci z KL Płaszów jako częścią Trasy Pamięci MHK na terenie poobozowym ustawiona została wystawa plenerowa składająca się z 19 tablic. Na tablicach prezentowane są archiwalne zdjęcia, relacje więźniów oraz informacje historyczne przybliżające historie ludzi oraz obiektów[4].

W 2020 rada miasta Krakowa, na wniosek prezydenta miasta, powołała nową instytucję kultury - Muzeum KL Plaszow[5]. Część planów urzędu miasta wywołała opór ze strony mieszkańców zainteresowanych zielonym charakterem tego terenu[6]. Protesty wzbudził m.in. pomysł wygrodzenia terenu elementami o wysokości 1,8 metra[7] oraz planowanej wycinki ok. 300 drzew - petycję w tej sprawie podpisało ok. 12 tys. mieszkańców[8]. W listopadzie 2021 odbyła się pikieta mieszkańców przeciwko wycince kilkuset drzew na działce przewidzianej pod budowę parkingu i jednego z budynków przyszłego muzeum[9].

PomnikiEdytuj

Na terenie dawnego obozu znajdują się m.in. następujące pomniki[10]:

Zobacz teżEdytuj

GaleriaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie. 2020-09-30. [dostęp 2012-06-15].
  2. KL Plaszow. W: Muzeum Krakowa [on-line]. muzeumkrakowa.pl. [dostęp 2019-04-03].
  3. Wystawa plenerowa „KL Plaszow”. W: Muzeum Krakowa [on-line]. 7 listopada 2017. [dostęp 2019-04-03].
  4. Wystawa plenerowa „KL Plaszow”. muzeumkrakowa.pl. [dostęp 1 listopada 2021].
  5. Monika Waluś: Radni zdecydowali: w Krakowie powstanie Muzeum KL Plaszow. Mieszkańcy mają mieć wpływ na jego kształt. krakow.wyborcza.pl, 2020-10-14. [dostęp 14 marca 2021].
  6. Dawid Serafin: Magdalena Rubenfeld Koralewska: wystarczy iskra, aby doszło do wybuchu emocji i to się właśnie stało w Krakowie. wiadomosci.onet.pl, 2021-04-26. [dostęp 26 kwietnia 2021].
  7. Małgorzata Mrowiec: Kraków. Emocje wokół tworzonego muzeum KL Plaszow. dziennikpolski24.pl, 2019-07-01. [dostęp 29 października 2021].
  8. Dawid Serafin: Wytną 275 drzew, aby utworzyć muzeum. Tysiące podpisów przeciwko decyzji władz Krakowa. wiadomosci.onet.pl, 2020-09-29. [dostęp 29 października 2021].
  9. Piotr Tymczak: Kraków. Protestowali przeciwko wycince drzew na terenie KL Plaszow. dziennikpolski24.pl, 2021-11-06. [dostęp 12 listopada 2021].
  10. Niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny Plaszow. sztetl.org.pl. [dostęp 1 listopada 2021].
  11. W Krakowie odsłonięto pomnik policjantów zabitych przez Niemców. dzieje.pl, 2021-11-13. [dostęp 1 listopada 2021].
  12. Kraków. Z map w sieci znika...

BibliografiaEdytuj

  • Wykaz bibliografii dla serii artykułów o niemieckich obozach w latach 1933–1945 został umieszczony na osobnej stronie.

Linki zewnętrzneEdytuj