Pochrzynowce

Pochrzynowce (Dioscoreales R.Br.) – rząd roślin jednoliściennych, głównie tropikalnych, o wijących się, zielnych lub zdrewniałych pędach (głównie pnącza). Rząd obejmuje 5 rodzin z 21 rodzajami i 1050 gatunkami[1]. Należące tu rośliny mają kilka cech typowych dla roślin dwuliściennych, stąd takson ten odegrał znaczną rolę w dyskusji nad filogenezą jednoliściennych. Do cech tych należą: duże, siatkowato unerwione liście, często podzielone na ogonek i blaszkę, koliście ułożone wiązki przewodzące w łodydze, boczne ustawienie liścienia[2]. Charakterystyczna dla tych roślin jest także rozgałęziona i krótka szyjka słupka (zwykle dolnego)[3].

Pochrzynowce
Ilustracja
Pochrzyn Dioscorea balcanica
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd pochrzynowce
Nazwa systematyczna
Dioscoreales R. Br.
C.F.P. von Martius, Consp. Regn. Veg.: 9. Sep-Oct 1835
Bulwa pochrzynu Dioscorea elata

MorfologiaEdytuj

 
Tacca chantrieri
Pokrój
Byliny i rośliny jednoroczne. Kłącza często spichrzowe, zasobne w skrobię. Część przedstawicieli to bezzieleniowe myko-heterotrofy[4].
Liście
Skrętoległe, rzadko naprzeciwległe. Pojedyncze i całobrzegie, czasem dłoniasto klapowane lub dłoniasto złożone. Często zróżnicowane na nibyogonek i nibyblaszkę liściową. Pochwa liściowa wyraźna ale krótka lub jej brak[4].
Kwiaty
Jednopłciowe (rośliny jednopienne i dwupienne) lub obupłciowe. Czasem kwiaty wyrastają pojedynczo, zazwyczaj jednak zebrane są w różnego rodzaju kwiatostany wyrastające w kątach liści. Okwiat zwykle złożony z dwóch okółków po trzy listki. Podobnie pręciki najczęściej występują w dwóch okółkach po trzy, przy czym często trzy wewnętrzne wykształcone jako prątniczki. Zalążnia zwykle górna, rzadko dolna lub wpół dolna[4].
Owoce
Najczęściej torebki, rzadziej jagody i skrzydlaki, zamknięte w trwałym okwiecie, często oskrzydlone lub z wystającymi krawędziami[4].

SystematykaEdytuj

Systematyka według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)

Pozycja pochrzynowców Dioscoreales w obrębie kladu jednoliściennych jest następująca[1]:


tatarakowce Acorales




żabieńcowce Alismatales




Petrosaviales





pochrzynowce Dioscoreales



pandanowce Pandanales





liliowce Liliales




szparagowce Asparagales




arekowce Arecales




wiechlinowce Poales




komelinowce Commelinales



imbirowce Zingiberales











Podział i relacje filogenetyczne między rodzinami według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)

W systemie APG IV utrzymana jest (prowizorycznie i podobnie jak we wcześniejszych wersjach systemu) klasyfikacja z trzema rodzinami, w której do Burmanniaceae włączone są Taccaceae i Thismiaceae. Niektóre analizy filogenetyczne potwierdzają takie ujęcie, z innych jednak wynika, że rośliny te nie tworzą wspólnego kladu[5]. APweb rozdziela te rodziny[1].

pochrzynowce

łomkowate Nartheciaceae





krąpielowate Taccaceae



Thismiaceae





trójżeńcowate Burmanniaceae



pochrzynowate Dioscoreaceae





Pozycja systematyczna i podział rzędu według systemu Reveala (1999)

Gromada okrytonasienne, podgromada Magnoliophytina, klasa jednoliścienne, nadrząd Lilianae Takht., rząd Dioscoreales Hook.f.[6]

rodzina Avetraceae Takht. pub. Divers. Classif. Fl. Pl.: 524. 1 Mai 1997
rodzina Croomiaceae Nakai, pub. Iconogr. Pl. As. Orient. 2: 159. Nov 1937
rodzina Dioscoreaceae R. Br. pub. Prodr.: 294. 27 Mar 1810, nom. cons.pochrzynowate
rodzina Pentastemonaceae Duyfjes pub. Blumea 36: 552. 9 Jun 1992
rodzina Stemonaceae Engl. in Engl. & Prantl pub. Nat. Pflanzenfam., II, 5: 8. 26 Mar 1887, nom. cons.
rodzina Stenomeridaceae J. Agardh pub. Theoria Syst. Pl.: 66. Apr-Sep 1858
rodzina Taccaceae Dumort. pub. Anal. Fam. Pl.: 57, 58. 1829, nom. cons.krąpielowate
rodzina Trichopodaceae Hutch. pub. Fam. Fl. Pl. 2: 143. 1934, nom. cons.
Pozycja systematyczna i podział rzędu według systemu Reveala (2007)

Rząd w ujęciu APW Reveal podzielił na dwie tej rangi taksony: rząd Nartheciales Reveal & Zomlefer (z jedną rodziną Nartheciaceae Fr. ex Bjurzon) oraz Dioscoreales R. Br. in C.F.P. von Martius z czterema pozostałymi rodzinami wymienionymi w klasyfikacji APW[7].

Pozycja systematyczna i podział rzędu według systemu Dahlgrena

Rząd Dioscoreales umieszczony był w obrębie nadrzędu Lilianae w podklasie Liliidae, klasy Magnoliopsida. Należały tu następujące rodziny:

rodzina Dioscoreaceaepochrzynowate
rodzina Petermanniaceae
rodzina Taccaceaekrąpielowate
rodzina Rhipogonaceae
rodzina Smilacaceaekolcoroślowate
rodzina Trichopodaceae
rodzina Trilliaceaetrójlistowate
Pozycja systematyczna w systemie Cronquista (1981)

Rząd nie był wyróżniany, należące tu rośliny zaliczane były do rzędu liliowców (Liliales), podklasy Liliidae, klasy jednoliściennych (Liliopsida) i gromady okrytonasiennych (Magnoliophyta).

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2018-12-25].
  2. Rośliny kwiatowe. Wielka Encyklopedia Przyrody. Wydawnictwo Muza SA, Warszawa 1998. ​ISBN 83-7079-779-2
  3. Cole T.CH. i inni, Filogeneza roślin okrytozalążkowych – Systematyka Roślin Kwiatowych, Polskie tłumaczenie/Polish version of (2018) Angiosperm Phylogeny Poster – Flowering Plant Systematics, 2018.
  4. a b c d Taccales Bercht. et J. Presl. W: The Phylogeny of Angiosperms [on-line]. Jan Thomas Johansson. [dostęp 2020-10-20].
  5. The Angiosperm Phylogeny Group. An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV. „Botanical Journal of the Linnean Society”. 181, 1, s. 1–20, 2016. DOI: 10.1111/boj.12385. 
  6. Crescent Bloom: Dioscoreales (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-06-08].
  7. James L. Reveal: Classification of extant Vascular Plant Families - An expanded family scheme (ang.). Department of Plant Biology, Cornell University. [dostęp 22 stycznia 2009].