Otwórz menu główne

Poczesna (gmina)

gmina wiejska w województwie śląskim

Poczesnagmina wiejska w województwie śląskim, w powiecie częstochowskim. W latach 1975–1998 gmina położona była w województwie częstochowskim.

Poczesna
gmina wiejska
Urząd gminy w Poczesnej. Budynek z 1921 roku
Urząd gminy w Poczesnej. Budynek z 1921 roku
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo śląskie
Powiat częstochowski
TERYT 2404132
Wójt Krzysztof Ujma (2006)
Powierzchnia 60,13 km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności

12 781[1]
• gęstość 213,1 os./km²
Nr kierunkowy 34
Tablice rejestracyjne SCZ
Adres urzędu:
ul. Wolności 2
42-262 Poczesna
Szczegółowy podział administracyjny
Liczba sołectw 15
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Poczesna
Poczesna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Poczesna
Poczesna
Ziemia50°43′N 19°08′E/50,716167 19,129028
Strona internetowa
Biuletyn Informacji Publicznej
Portal Portal Polska

Siedziba gminy to Poczesna.

Według danych z 31 grudnia 2014[2] gminę zamieszkiwały 12 782 osoby.

Historia gminy PoczesnaEdytuj

Dzieje gminy Poczesna sięgają odległych czasów. Najstarsze wzmianki dotyczące Huty Starej, Nierady i Nowej Wsi pochodzą z XVIII w. Słowik był wymieniony w dokumencie z roku 1629, a Wrzosowa wspomniana przez Jana Długosza w roku 1470. Poczesna również pojawia się w pismach Długosza, ale pierwsza wzmianka o niej jako wsi królewskiej pochodzi z roku 1578.

W roku 1606 została w Poczesnej erygowana parafia. Poczesna należała do starostwa olsztyńskiego jako ośrodek jednego z czterech kluczy tego starostwa. Klucz pocześniański zasilał skarb koronny znacznymi zyskami, było to 37% dochodów całego starostwa. Do klucza należało 12 wsi, 5 folwarków, 4 wójtostwa i Częstochowa. Poczesna leżała wówczas w powiecie lelowskim, w województwie krakowskim.

W wyniku II rozbioru Polski wieś znalazła się w zaborze pruskim, w prowincji Prusy Południowe ze stolicą w Poznaniu. Leżała w powiecie częstochowskim, w departamencie łęczyckim, następnie piotrkowskim, a od 1798 roku w departamencie kaliskim.

W latach 1807-1815 Poczesna znajdowała się w granicach Księstwa Warszawskiego, w powiecie częstochowskim, w departamencie kaliskim.

W Królestwie Polskim Poczesna była siedzibą jednej z pięciu ekonomii rządowych regionu częstochowskiego. Leżała w powiecie częstochowskim, w obwodzie wieluńskim, w województwie kaliskim, od 1837 roku w guberni kaliskiej.

W roku 1841 ukazem carskim część Ekonomii Poczeszyńskiej została ofiarowana rosyjskiemu generałowi Sobolewowi. Darowizna wynosiła ponad 3000 morgów ziemi.

W latach 1842-1867 gmina Poczesna leżała w powiecie wieluńskim, w guberni kaliskiej. Od 1867 roku wchodziła w skład powiatu częstochowskiego w guberni piotrkowskiej[3].

 
Gmina na tle zmieniającego się podziału administracyjnego powiatu częstochowskiego

Gminę zniesiono w 1868 roku, a z jej obszaru utworzono gminy Bargły i Kamienica Polska[4][5]. Przed 1880 gmina Kamienica Polska wchłonęła gminę Bargły[5][6]. Natomiast w 1923 roku z gminy Kamienica Polska (wtedy już o obszarze gminy Poczesna sprzed 1868) wyodrębniono nową gminę Poczesna o podobnym zasięgu terytorialnym co gmina Bargły po 1868 roku[7].

Pod koniec XIX wieku czynne już były w Poczesnej i Borku kopalnie rudy żelaza, a w związku z powstaniem Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej na początku XX wieku została założona cegielnia w Korwinowie.

Obecna gmina Poczesna jako pełnoprawna jednostka administracji państwowej została ustanowiona 24 lutego 1923 roku, obejmując wsie: Poczesna, Bargły, Zawisna i Dębowiec oraz folwarki: Poczesna, Adamów, Borek, Michałów, Młynek, osadę leśną Lepisz oraz lasy skarbowe obszaru 3332 morgi[7]. Gmina wchodziła w skład powiatu częstochowskiego, województwa kieleckiego.

Dekretem Adolfa Hitlera z 8 października 1939 roku teren gminy Poczesna wraz z dwunastoma innymi z powiatu częstochowskiego został wcielony do III Rzeszy. Jedynie niewielka część okolic Wrzosowej pozostała w obrębie Generalnego Gubernatorstwa. Tereny te znajdowały się w okręgu urzędowym (niem. Amtsbezirk) Kamienica Polska (zmieniono nazwę na Hochsteinau) w powiecie Blachownia w rejencji opolskiej w prowincji Śląsk (od stycznia 1941 roku w nowej prowincji Górny Śląsk). Podczas II wojny światowej zginęło w różnych okolicznościach 108 mieszkańców gminy.

Po II wojnie światowej gmina Poczesna weszła w skład powiatu częstochowskiego, województwa kieleckiego, a od 1950 roku województwa katowickiego. W latach 1954-1973 Poczesna była siedzibą gromady. W związku z reformą administracyjną kraju od 1 czerwca 1975 roku Poczesna należała do województwa częstochowskiego, od 1 stycznia 1999 r. stała się częścią powiatu częstochowskiego, województwa śląskiego.

W 2010 roku miejscowości gminy leżące nad rzeką Wartą zostały nawiedzone przez powódź.

 
Szyb nieczynnej kopalni Dębowiec w Dębowcu

Kopalnie rud żelazaEdytuj

Gmina Poczesna położona jest w Częstochowskim Okręgu Przemysłowym oraz na terenie Częstochowskiego Obszaru Rudonośnego. W XIX i XX wieku na terenie gminy działało około 16 kopalni. W latach 80. XX wieku kopalnie zlikwidowano. Na terenie gminy znajduje się wiele pokopalnianych hałd i nieczynna sieć kolejki wąskotorowej łącząca dawne kopalnie rudy żelaza. Eksploatowaną rudą był syderyt FeCO3 w postaci płaskur i konkrecji (sferosyderytów). Wychodnie rudy są jeszcze widoczne w wielu miejscach gminy. W gliniankach, gdzie wydobywano iły doggeru (okresu Jury środkowej).

Położenie geograficzneEdytuj

 
Gmina Poczesna na obszarze Powiatu Częstochowskiego

Gmina Poczesna położona jest w Obniżeniu Górnej Warty, na Wyżynie Woźnicko-Wieluńskiej, która jest częścią Wyżyny Śląsko-Krakowskiej. Wschodnia granica gminy przylega do północnej części Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Granice gminy wyznacza sąsiedztwo z miastem Częstochowa oraz 5 gminami: Kamienica Polska, Starcza, Poraj, Konopiska, Olsztyn. Ogólna powierzchnia 6,013 ha, z czego większość gruntów zaliczana jest do klasy V, VI, a więc do gleb mało urodzajnych. Gmina liczy 12634 mieszkańców (2010), podzielona jest na 14 sołectw obejmujących 18 wsi, ma charakter przemysłowo-rolniczy. Stan mienia komunalnego wynosi 172 ha. W każdym z sołectwie określone zostały rejony do zabudowy, najliczniejsze we Wrzosowej i Poczesnej. Gmina wchodzi w skład Aglomeracji Częstochowskiej, zajmując trzecie miejsce co do gęstości zaludnienia, po Częstochowie i Rędzinach. Obszar gminy jest objęty przez Częstochowski Okręg Przemysłowy, czego przejawem były w XIX i XX wieku liczne kopalnie rud żelaza na terenie gminy, fabryka cementu czy cegielnia, obecnie zlikwidowane.

Ważnym elementem usytuowania geograficznego jest droga szybkiego ruchu Warszawa – Katowice. Przez gminę przebiega linia kolejowa nr 1 Warszawa Centralna – Katowice.

Środowisko geograficzne jest dość jednolite dla całego obszaru. Wyjątek stanowią Wzgórza Wrzosowskie – 304 m n.p.m., leżące na krawędzi Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej (najwyższym wzniesieniem jest wzgórze Kamionka leżące na granicy Wrzosowej i Częstochowy).

Środowisko na terenie gminy jest zdegradowane w wyniku działalności górniczej[8]. Oprócz tego obszar gminy został podzielony przez drogę krajową nr 1, we wsi Sobuczyna znajduje się składowisko odpadów, a w okolicy Nierady znajdował się do 1989 roku poligon wojskowy.

Krzyżujące się drogi w kierunku Zawiercia, Opola, Katowic i Częstochowy mają korzystny walor w rozwoju gospodarczym gminy.

 
Kościół św. Jana Chrzciciela w Poczesnej

Parafie rzymskokatolickie na terenie gminy PoczesnaEdytuj

Szkolnictwo w gminie PoczesnaEdytuj

Poczesna

Początki szkolnictwa w Poczesnej sięgają już XVIII wieku – pierwszy budynek szkolny został wybudowany w 1792 r. w oparciu o decyzje i środki Komisji Edukacji Narodowej. Wiek XIX to okres rozbiorów – nie ma państwa polskiego i polskie szkolnictwo praktycznie nie istniało. Ponowne nauczanie w Poczesnej ma związek z działalnością Polskiej Macierzy Szkolnej – stowarzyszenia, które powstało w 1905 r. W wykazie szkół Macierzy Szkolnej w 1906 r. Poczesna widnieje na pierwszym miejscu w regionie częstochowskim. W dwudziestoleciu międzywojennym istniała już szkoła 7-klasowa, która początkowo mieściła się w budynkach prywatnych. Nowy, piętrowy budynek szkoły (obecny ośrodek zdrowia) został wybudowany w 1937 r. – w tamtym czasie był to najokazalszy budynek w gminie. W czasie II wojny światowej nauczyciele mieszkający w Poczesnej prowadzili tajne nauczanie. 1 września 1945 r. rozpoczęła ponownie swoją działalność 7-klasowa szkoła podstawowa, która ma siedzibę w budynku wybudowanym przed wojną. Na początku lat 60. XX wieku w ramach ogólnopolskiego programu „Tysiąc Szkół na Tysiąclecie” rozpoczęto budowę nowoczesnego budynku szkolnego, którego otwarcie nastąpiło 1 września 1965 r. Dla podkreślenia związku naszych ziem z górnictwem szkole nadano imię zmarłego w 1963 r. pisarza Gustawa Morcinka, którego twórczość osadzona była w realiach tradycji górniczych Śląska. W latach 1999-2001 w wyniku reformy systemu edukacji w budynku funkcjonował Zespół Szkół Gminnych obejmujący Szkołę Podstawową i Gimnazjum. W 1999 roku oddano do użytku nowy budynek szkoły gimnazjalnej. Od 1 września 2001 r. po zlikwidowaniu Zespołów obie szkoły funkcjonują jako oddzielne placówki. W 2011 roku oddano do użytku nowy budynek szkoły podstawowej im. G. Morcinka. Szkoła Podstawowa położona jest w Kolonii Poczesnej.

 
Szkoła podstawowa w Nieradzie

Huta Stara B

Pierwsza szkoła w 1818 roku mieściła się w budynku prywatnym. W 1871 roku wybudowano pierwszy budynek szkoły. W 1938 roku szkoła otrzymała nowy budynek. W 1960 roku otwarto nowy budynek szkoły, który w latach 2002/2003 przeszedł remont. Od 2008 roku Szkoła podstawowa im. Kazimierza Wielkiego i Gimnazjum im. Jana Pawła II tworzą Zespół Szkół.

Wrzosowa

W latach 1928-1929 wybudowano szkołę podstawową we Wrzosowej. Od 2008 roku szkoła podstawowa im. Mikołaja Kopernika i Gimnazjum im. Jana Kochanowskiego tworzą Zespół Szkół.

Nierada

Od 1932 roku działa szkoła podstawowa w Nieradzie. Zajęcia początkowo odbywały się w prywatnych budynkach. W 1958 roku oddano do użytku nowy budynek. W latach 2004/2005 przeprowadzono jego remont, a w 2006 roku wybudowano salę gimnastyczną. Szkoła położona jest w Michałowie.

Słowik

Po 1945 roku nauczanie odbywało się w domach prywatnych. W 1960 roku oddano do użytku nowy budynek szkoły. W latach 2004/2005 przeprowadzono jego remont. Szkoła Podstawowa i Przedszkole tworzą Zespół Szkolno-Przedszkolny.

Instytucje oświatoweEdytuj

Przedszkola

  • Przedszkole Publiczne w Słowiku: 18 nauczycieli, 33 uczniów
  • Szkoła Podstawowa w Nieradzie – Przedszkole
  • Przedszkole Publiczne we Wrzosowej: 7 nauczycieli, 62 uczniów
  • Przedszkole Publiczne w Poczesnej: 10 nauczycieli, 83 uczniów
  • Przedszkole Publiczne w Hucie Starej B: 7 nauczycieli, 75 uczniów
  • Przedszkole Publiczne w Hucie Starej A: 5 nauczycieli, 42 uczniów

Szkoły Podstawowe

  • Szkoła Podstawowa w Słowiku: 17 nauczycieli, 113 uczniów
  • Szkoła Podstawowa w Nieradzie
  • Szkoła Podstawowa im. Kazimierza Wielkiego w Hucie Starej B: 23 nauczycieli, 148 uczniów
  • Szkoła Podstawowa im. Mikołaja Kopernika we Wrzosowej: 23 nauczycieli, 147 uczniów
  • Szkoła Podstawowa im. Gustawa Morcinka w Poczesnej: 27 nauczycieli, 230 uczniów

Gimnazja

  • Gimnazjum im. Jana Kochanowskiego we Wrzosowej: 21 nauczycieli, 130 uczniów
  • Gimnazjum im. Jana Pawła II w Hucie Starej B: 13 nauczycieli, 88 uczniów
  • Gimnazjum im. K.K. Baczyńskiego w Poczesnej: 25 nauczycieli, 199 uczniów

Biblioteki

  • Biblioteka w Nieradzie
  • Biblioteka Gminna we Wrzosowej
  • Biblioteka Gminna w Poczesnej
  • Biblioteka Gminna w Hucie Starej B
 
Gminne Centrum Kultury, Informacji i Rekreacji w Poczesnej

Gminne Centrum Kultury, Informacji i RekreacjiEdytuj

Gminny Ośrodek Kultury w Poczesnej to pierwotna jego nazwa. Reaktywował on swą działalność po kilkuletniej przerwie, na mocy uchwały Rady Gminy Poczesnej z dnia 29 marca 1994 r. rozpoczynając działalność merytoryczną 2 maja 1994 r. Natomiast z dniem 28 maja 1998 r. rozszerzono zakres działalności o sport i rekreację tworząc jednostkę pod nazwą Gminny Ośrodek Kultury, Sportu i Rekreacji w Poczesnej. Kolejna zmiana zakresu działań placówki to przekształcenie jednostki samorządowej w instytucję upowszechnienia kultury. 8.11.2005 r. Rada Gminy utworzyła instytucję pod nazwą Gminne Centrum Kultury, Informacji i Rekreacji w Poczesnej.

 
Gminny Zespół Ośrodków Zdrowia w Poczesnej

Gminny Zespół Ośrodków Zdrowia w PoczesnejEdytuj

Publiczny zakład opieki zdrowotnej pod nazwą: Gminny Zespół Ośrodków Zdrowia w Poczesnej zwany dalej „Zespołem” jest samodzielnym publicznym zakładem opieki zdrowotnej. Organem założycielskim i sprawującym nadzór nad Zespołem jest Rada Gminy w Poczesnej. Siedziba Zespołu mieści się w Poczesnej ul. Szkolna 3. W realizacji statutowych zadań Gminny Zespół współdziała w szczególności z:

  • Narodowym Funduszem Zdrowia
  • ZOZ w Blachowni i innymi ZOZ-ami w zależności od potrzeb.

Gminny Zespół Ośrodków Zdrowia w Poczesnej obejmuje:

  • Ośrodek Zdrowia w Poczesnej
  • Ośrodek Zdrowia we Wrzosowej
  • Ośrodek Zdrowia w Nieradzie
 
OSP Wrzosowa

Ochotnicza Straż PożarnaEdytuj

W gminie działa 6 jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych. Są to jednostki typu S-2, które są wyposażone w niezbędny sprzęt gaśniczy oraz ratowniczy. Cztery z wymienionych jednostek są włączone do Krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego. Są to jednostki z Poczesnej, Huty Starej A, Bargłów i Wrzosowej. Jednostki te zostały włączone do KSRG na podstawie porozumienia między komendantem rejonowym PSP, podmiotem tworzącym jednostkę – czyli Urząd Gminy oraz tą jednostką. W gminie Poczesna jest sześć jednostek OSP:

  • OSP Poczesna
  • OSP Huta Stara A
  • OSP Bargły
  • OSP Wrzosowa
  • OSP Słowik
  • OSP Nierada

We wszystkich jednostkach działa 284 strażaków czynnych, 22 wspierających, 20 honorowych. Razem jest 326 strażaków, w tym 3 kobiety. Na zawodach wojewódzkich, które odbyły się 31 maja 2008 roku drużyny z Nierady i Poczesnej reprezentowały powiat częstochowski. Sekcja kobiet z Nierady zajęła miejsce 9, a sekcja chłopców z Poczesnej ukończyła zawody na 7 miejscu.

SportEdytuj

Istotną rolę w rozwoju fizycznym dzieci i młodzieży oraz zagospodarowaniu wolnego czasu spełniają kluby sportowe:

  • Klub Sportowy „Olimpia” w Hucie Starej B istniejący od 1977 r., prowadzi sekcje piłki nożnej (młodzików, juniorów i seniorów) liczącą ok. 70 zawodników o przewadze młodzieży w wieku 15-16 lat. Zespół bierze udział w rozgrywkach klasy okręgowej, grupie częstochowskiej. Prezesem zarządu klubu jest Łukasz Wlazło.
  • Ludowy Klub Sportowy „Grom-Złota Dama” w Poczesnej powstał w 2003 r. na bazie klubu „Grom” i „Złotej Damy”. Sekcja tenisa stołowego i warcabów 100-polowych zrzesza ok. 50 zawodników w wieku od 7 do 60 lat. Prezesem zarządu klubu jest Artur Sosna. Trenerem tenisa stołowego jest Henryk Pałasz, wieloletni działacz społeczny. Przez wiele lat trenerem warcabów 100-polowych był Stanisław Markowski.
  • Gminny Klub Sportowy „Grom Poczesna” w Poczesnej, został utworzony w 2009 roku na bazie dawniej istniejącego klubu. Od sezonu 2009/2010 bierze udział w rozgrywkach grupy częstochowskiej II B Klasy. Prowadzi sekcje piłki nożnej Juniorów Młodszych i Seniorów.

Od 2007 roku organizowany jest w gminie turniej sołectw o Puchar Wójta Gminy w piłce nożnej.

Kolarstwo

Od 1 czerwca 1990 w Poczesnej odbywa się Ogólnopolskie Kryterium O Puchar Wójta Gminy Poczesna. Zawody te są jednocześnie I Otwartymi Mistrzostwami Śląska w Kryterium. Od 2005 w Poczesnej odbywa się również Memoriał Adama Gryglewskiego.

TurystykaEdytuj

  • Przez gminę przebiegają szlaki rowerowe:

„Ekotrasa – Poczesna”

  KorwinówKruszyna

  Szlak Dębowcówka, Częstochowa Kręciwilk – Poraj

  Szlak Rowerowy „Przełomu Warty”, Częstochowa Kręciwilk – Mstów

  • oraz szlaki piesze:

Ścieżka dydaktyczno geologiczna-przyrodnicza „Na początku była skala”, Poczesna

  Szlak im. Barbary Rychlik, Korwinów – Jastrząb

  Szlak Walk 7 Dywizji Piechoty Wrzesień 1939, Częstochowa Kręciwilk – Janów

 
Kaplica w Nowej Wsi

ZabytkiEdytuj

Na terenie gminy znajdują się zabytki, m.in.

  • drewniany dom w Hucie Starej B z 1867 roku
  • kościół w Poczesnej wybudowany w latach 1870-1878
  • kapliczka w Nowej Wsi z 1880 roku
  • dawny pałac oraz dawne zabudowania cegielni w Korwinowie z 1887 oraz dawnej fabryki z 1901 roku
  • domy fabryczne i założenie dworsko-parkowe we Wrzosowej z 1899 roku oraz dawne zabudowania fabryki cementu
  • budynek Urzędu Gminy w Poczesnej wybudowany w 1921 roku
  • kaplica w Poczesnej z 1914 roku (wybudowana z 7 rodzajów cegły – produktów cegielni w Korwinowie)
  • młyn w Korwinowie z 1937 roku
  • dworzec kolejowy w Korwinowie z lat 20 XX wieku
  • dwór w Hucie Starej B z 1932 roku
  • młyn na Zawodziu z pocz. XX wieku

Struktura powierzchniEdytuj

Według danych z roku 2002[9] gmina Poczesna ma obszar 60,13 km², w tym:

  • użytki rolne: 66%
  • użytki leśne: 16%

Gmina stanowi 3,96% powierzchni powiatu.

DemografiaEdytuj

Dane z 31 grudnia 2014[2]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób % osób % osób %
Populacja 12 782 100 6556 51,3 6226 48,7
Gęstość zaludnienia
[mieszk./km²]
212,6 109,0 103,5
  • Piramida wieku mieszkańców gminy Poczesna w 2014 roku[1].


 

PrzypisyEdytuj

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/gmina_Poczesna, w oparciu o dane GUS.
  2. a b Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2015-09-06].
  3. Postanowienie z 17 (29) września 1866, ogłoszone 5 (17) stycznia 1867 (Dziennik Praw, rok 1866, tom 66, nr 219, s. 279).
  4. Postanowienie z 29 grudnia 1867 (10 stycznia 1868), ogłoszone 8 (20) lutego 1868 (Dziennik Praw, rok 1868, tom 67, nr 228, s. 359).
  5. a b Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej – Tom III – Województwo Kieleckie, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1925.
  6. Powiat częstochowski w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. I: Aa – Dereneczna. Warszawa 1880.
  7. a b Dz.U. z 1923 r. nr 24, poz. 149.
  8. Degradacja środowiska spowodowana działalnością górniczą w rejonie częstochowskim.
  9. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].

BibliografiaEdytuj

SołectwaEdytuj

Pozostałe miejscowościEdytuj

Dębowiec, Kolonia Borek, Młynek, Sobuczyna, Szymczyki. Na terenie gminy znajdowała się w XVIII wieku wieś Całka, obecnie część Poczesnej, wieś Hutki, obecnie część Nowej Wsi oraz wieś Kukuły, leżąca na zachód od Mazur. Na terenie Korwinowa znajdowała się osada Młyńskie Wały.

Sąsiednie gminyEdytuj