Otwórz menu główne

Poczwarówka jajowata

Poczwarówka jajowata[2] (Vertigo moulinsiana) – atlantycko-śródziemnomorski gatunek małego, lądowego, prawdopodobnie wymierającego ślimaka z rodziny poczwarówkowatych (Vertiginidae). Został opisany naukowo w 1849 przez francuskiego botanika i malakologa Dominique'a Dupuy'ego pod nazwą Pupa moulinsiana[3].

Poczwarówka jajowata
Vertigo moulinsiana
(Dupuy, 1849)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ mięczaki
Gromada ślimaki
Podgromada płucodyszne
Rząd trzonkooczne
Rodzina poczwarówkowate
Rodzaj Vertigo
Gatunek poczwarówka jajowata
Synonimy
  • Pupa moulinsiana Dupuy, 1849
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[1]
Status iucn3.1 VU pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

     Kraje Europy, w których stwierdzono występowanie gatunku

WystępowanieEdytuj

Zasięg występowania poczwarówki jajowatej jest porozrywany. Rozciąga się od Irlandii i Pirenejów na zachodzie do Rosji i Armenii na wschodzie, a na południe – po północne krańce Afryki[1][4]. Najliczniej gatunek ten był notowany w Europie Zachodniej i Środkowej. Poczwarówka jajowata jest gatunkiem lokalnym i rzadkim, występującym na pojedynczych, często zanikających stanowiskach. W Polsce jest znana z nielicznych stanowisk na niżu. Najliczniejsza populacja występuje na stanowisku w Pogorzelcach[5].

 
Muszla Vertigo moulinsiana

BudowaEdytuj

Poczwarówka jajowata jest największym z występujących w Polsce przedstawicieli rodziny Vertiginidae. Muszla o wymiarach 2,25–2,75 × 1,3–1,65 mm, jajowatego kształtu, prawoskrętna, o zabarwieniu żółtawym do czerwonawobrązowego, przeświecająca, lśniąca i prawie gładka, o ostrym brzegu[4][6]. Otwór muszli jest sercowaty, wydłużony i zaopatrzony w 4–8 ząbków. Brzegi płaszcza i stopy są jasno szare i szarobiałe, a głowa, czułki i grzbietowa strona stopy ma szare ubarwienie[6]. Liczba skrętów: 3,5–4,5[4] lub 4,5 do 5,2[6].

Podobnym, lecz zauważalnie mniejszym i ciemniej ubarwionym gatunkiem występującym w Polsce jest poczwarówka rozdęta (Vertigo antivertigo).

Biologia i ekologiaEdytuj

Jest to gatunek wilgociolubny, żyjący wśród roślinności szuwarowej, w tym na łanach trzcin, turzyc i manny mielec, na terenach o podłożu wapiennym i z odpowiednio wysokim poziomem wód gruntowych. Przebywa na podmokłych łąkach, bagnach i mokradłach, brzegach rzek i jezior[1][2][4][5]. Wspina się na liście pałki, kosaćca i trzcin na wysokość 30–50 cm nad powierzchnią ziemi lub wody[4][2]. Zimę spędza na ziemi, wśród resztek roślinnych. W Polsce najmłodsze ślimaki trzymają się blisko powierzchni, większe wspinają się wyżej, tylko dorosłe osobniki mogą wspiąć się na wysokość 1 m[4].

Poczwarówka jajowata żywi się mikroorganizmami i grzybami zbieranymi z powierzchni roślin. Jest gatunkiem jajorodnym[5], hermafrodytycznym. Jaja mają wymiary od 0,55 mm do 0,87 mm[6].

Zagrożenia i ochronaEdytuj

Nie toleruje żadnej ludzkiej interwencji w swoim środowisku. Nigdy nie została stwierdzona w siedliskach regularnie koszonych lub użytkowanych pod wypasanie zwierząt[4]. Zdaniem polskich naukowców głównym zagrożeniem dla tego ślimaka jest osuszanie terenów podmokłych[5][6].

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody do głównych zagrożeń dla Vertigo moulinsiana zalicza zmiany hydrologiczne w obrębie jego stanowisk, w tym pogłębianie i drenaż, brak pastwisk, eutrofizację i zanieczyszczenia, zatapianie, działalność rekreacyjną żeglugi śródlądowej i przystani, fragmentację siedlisk, sztuczne nasadzenia na otwartym terenie, dewastację powodowaną przez zmotoryzowany ruch kołowy, wzrost temperatur i ekstremalnych zjawisk naturalnych, w tym powodzi[1].

Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[7]. Na Czerwonej liście zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce i w Polskiej czerwonej księdze zwierząt został zaliczony do kategorii CR (gatunki skrajnie zagrożone)[5]. W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN zaliczony do kategorii VU[1] (narażony na wyginięcie). Został ujęty w załączniku II dyrektywy siedliskowej[6], obejmującym ważne dla Wspólnoty gatunki, których ochrona wymaga wyznaczenia specjalnych obszarów ochrony. Z tych powodów stanowiska występowania tego gatunku w Polsce są pod szczególną ochroną[8].

Zobacz teżEdytuj

 
Vertigo moulinsiana na znaczku Deutsche Post z 2002 roku

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e Vertigo moulinsiana. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  2. a b c Fauna Polski - charakterystyka i wykaz gatunków. Bogdanowicz W., Chudzicka E., Pilipiuk I. i Skibińska E. (red.). T. III. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2008, s. 414, 425. ISBN 978-83-88147-09-8.
  3. Dominique Dupuy. „Catalogus extramarinorum Galliæ testaceorum ordine alphabeticus dispositus, brevioribus specierum nondum descriptarum diagnosibus”, 1849. 
  4. a b c d e f g F. Welter-Schultes: Species summary for Vertigo moulinsiana (ang.). W: AnimalBase. Early zoological literature [on-line]. AnimalBase Project Group, 2012. [dostęp 14 stycznia 2013].
  5. a b c d e Beata M. Pokryszko: Polska Czerwona Księga Zwierząt: Vertigo moulinsiana (Dupuy, 1849). Instytut Ochrony Przyrody PAN. [dostęp 2013].
  6. a b c d e f Zofia Książkiewicz, Anna Lipińska i Katarzyna Zając. Poczwarówka jajowata Vertigo moulinsiana (Dupuy, 1849). „Monitoring gatunków i siedlisk przyrodniczych ze szczególnym uwzględnieniem specjalnych obszarów ochrony siedlisk Natura 2000”, s. 1–23, 2011.  (pdf)
  7. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 12 października 2011 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2011 r. nr 237, poz. 1419)
  8. Lech Bojarski: Ślimak wielki na 3 mm blokuje budowę obwodnicy. Paranoja?. Gazeta.pl, 13 stycznia 2013. [dostęp 14 stycznia 2014].