Podgrzybek zajączek

Podgrzybek zajączek (Boletus subtomentosus L.) – gatunek grzybów z rodziny borowikowatych (Boletaceae)[1].

Podgrzybek zajączek
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Typ podstawczaki
Klasa podstawczaki
Rząd borowikowce
Rodzina borowikowate
Rodzaj borowik
Gatunek podgrzybek zajączek
Nazwa systematyczna
Boletus subtomentosus L.
Sp. pl. 2: 1178 (1753)
Ilustracja
</includeonly
Xerocomus subtomentosus (1).JPG

Systematyka i nazewnictwoEdytuj

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Boletus, Boletaceae, Boletales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Przez Karola Linneusza opisany został jako gatunek borowika (Boletus) pod nazwą Boletus subtomentosus i według ustaleń Index Fungorum jest to nazwa prawidłowa. Później przez różnych autorów włączany był do różnych innych rodzajów (Ceriomyces, Leccinum, Rostkovites, Versipellis, Xerocomopsis i Xerocomus)[1].

Ma około 60 synonimów. Niektóre z nich[2]:

  • Boletus lanatus Rostk. 1844
  • Boletus leguei Boud. 1894
  • Boletus striipes Fr. 1874
  • Boletus subtomentosus f. leguei (Boud.) Vassilkov 1970
  • Boletus subtomentosus var. lanatus (Rostk.) Smotl. 1912
  • Boletus subtomentosus var. marginalis Boud. 1907
  • Boletus xanthus (E.-J. Gilbert) Merlo 1980
  • Ceriomyces subtomentosus (L.) Murrill 1909
  • Leccinum subtomentosum (L.) Gray 1821
  • Rostkovites subtomentosus (L.) P. Karst. 1881
  • Versipellis subtomentosus (L.) Quél. 1886
  • Xerocomopsis subtomentosus (L.) Reichert 1940
  • Xerocomus ferrugineus var. leguei (Boud.) Bon 1994
  • Xerocomus lanatus (Rostk.) Singer 1946)
  • Xerocomus leguei (Boud.) Montegut ex Bon 1985
  • Xerocomus subtomentosus (L.) Quél. 1888
  • Xerocomus subtomentosus f. xanthus E.-J. Gilbert 1931
  • Xerocomus subtomentosus var. leguei (Boud.) Maire 1933
  • Xerocomus xanthus (E.-J. Gilbert) Curreli 1989

Polską nazwę nadała mu Alina Skirgiełło w 1960 r., w piśmiennictwie mykologicznym opisywany był także pod nazwami: huba rzeszotnik, podgrzybek, zajęczy grzyb, zajęczy grzybek, grzyb cynamonowobrunatny, grzyb zajęczy, podgrzybek zajączek odmiana typowa, podgrzybek zajączek odmiana grubosiatkowana<[3]. W wyniku nowszych badań filogenetycznych z powrotem włączony został do rodzaju borowik (Boletus)[1]. Tym samym nazwa podgrzybek zajączek stała się niezgodna z nazwą naukową. Niektóre opracowania grzybów wprowadziły już nową nazwę, dostosowaną do nazwy łacińskiej – borowik zajęczy[4].

MorfologiaEdytuj

Kapelusz

Średnica 3–10 cm, u młodych egzemplarzy półkolisty u starszych egzemplarzy bardziej rozpłaszczony. Brzeg długo podwinięty. Skórka aksamitna lub pilśniowa, matowa i niedająca się ściągnąć. Podczas suchej pogody popękana jest na poletka. Kolor najczęściej oliwkowobrązowy, czasami żółtobrązowy lub siwobrązowy[5].

Rurki

5–20 mm długości, żółte ciemnieją z wiekiem do zielonożółtych i oliwkowobrązowych początkowo przyrośnięte i lekko zbiegające potem wolne. Pory duże kanciaste, nieregularne jasnożółte potem zielonkawożółte, uszkodzone nie zmieniają koloru, u starszych owocników mogą poszarzeć[6][5].

Trzon

Wysokość 6–10 cm, grubość 1–2 cm, smukły, cylindryczny, pełny, zwężony u dołu, górą karbowany. Kolor od żółtego przez żółtobrązowy do czerwonobrązowego[5]. Mogą występować podłużne, ciemniejsze pręgi lub siateczka o bardzo wydłużonych oczkach.

Miąższ

Biały lub kremowy z żółtym odcieniem, w kapeluszu miękki i mięsisty, siniejący po uściśnięciu, w trzonie włóknisty i twardy, w dolnej części różowy lub czerwony[5][7].

Wysyp zarodników

Zgniłobrązowy. Zarodniki wąsko elipsoidalne o rozmiarach 9–15 × 4–6 μm[6].

Występowanie i siedliskoEdytuj

Na półkuli północnej jest szeroko rozprzestrzeniony, szczególnie na obszarach o klimacie umiarkowanym, na półkuli południowej nie występuje, z okolic równikowych podano jego stanowiska tylko w Kolumbii w Ameryce Południowej[8]. W Polsce jest pospolity[3].

Rośnie w lasach iglastych i liściastych, parkach, na ziemi pod świerkiem pospolitym, limbą i dębem szkarłatnym[3].

ZnaczenieEdytuj

Grzyb mikoryzowy[3]. Grzyb jadalny. Smaczny grzyb, który można przyrządzać na rozmaite sposoby. Młode okazy o twardych kapeluszach nadają się również do marynowania w occie[9]. Bardzo często robaczywieje.

Gatunki podobneEdytuj

Jest zmienny pod względem barwy owocnika. Bardzo podobny jest podgrzybek złotopory (Xerocomellus chrysenteron). Ma on bardziej popękany kapelusz, jaśniejsze pory i trzon o czerwonawym odcieniu[6]. Podobnym gatunkiem jest też podgrzybek żeberkowany (Boletus ferrugineus) o oliwkowobrązowym kapeluszu i Xerocomellus pruinatus, którego pory sinieją po ugnieceniu[5].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Index Fungorum [dostęp 2013-03-05] (ang.).
  2. Species Fungorum [dostęp 2013-11-12] (ang.).
  3. a b c d Władysław Wojewoda, Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, ​ISBN 83-89648-09-1
  4. Grzybland. Borowik zajęczy [dostęp 2019-09-03].
  5. a b c d e Pavol Škubla Wielki atlas grzybów, Poznań: Elipsa, 2007, ​ISBN 978-83-245-9550-1
  6. a b c Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda, Grzyby i ich oznaczanie, Warszawa: PWRiL 1985, ​ISBN 83-09-00714-0
  7. X. subtomentosus « boletales.com, boletales.com [dostęp 2018-08-06] (ang.).
  8. Discover Life Maps [dostęp 2014-09-08].
  9. Albert Pilát, Otto Ušák, Mały atlas grzybów, Warszawa: PWRiL, 1977