Otwórz menu główne

Podwójne życie Weroniki

film z 1991 w reż. Krzysztofa Kieślowskiego

Podwójne życie Weroniki (fr. La double vie de Véronique) – film psychologiczny z 1991 w reżyserii Krzysztofa Kieślowskiego, zrealizowany we francusko-polsko-norweskiej koprodukcji na podstawie scenariusza napisanego przez reżysera wraz z Krzysztofem Piesiewiczem. Pierwszy film Kieślowskiego nakręcony w koprodukcji opowiada losy dwóch identycznych dziewczyn, Francuzki Véronique oraz Polki Weroniki (Irène Jacob w podwójnej roli), które reprezentują dwa warianty stosunku do kariery muzycznej oraz dwa różne warianty konsekwencji ich wyborów.

Podwójne życie Weroniki
La double vie de Véronique
Gatunek dramat
psychologiczny
Rok produkcji 1991
Data premiery 15 maja 1991
Kraj produkcji  Francja
 Polska
 Norwegia
Język francuski, polski
Czas trwania 96 min
Reżyseria Krzysztof Kieślowski
Scenariusz Krzysztof Kieślowski
Krzysztof Piesiewicz
Główne role Irène Jacob
Philippe Volter
Muzyka Zbigniew Preisner
Zdjęcia Sławomir Idziak
Scenografia Halina Dobrowolska
Patrice Mercier
Kostiumy Laurence Brignon
Claudia Fellous
Elżbieta Radke
Montaż Jacques Witta
Produkcja Leonardo De La Fuente
Dystrybucja Sidéral Films

Podwójne życie Weroniki zostało uhonorowane nagrodą FIPRESCI, nagrodą dla najlepszej aktorki oraz Nagrodą Jury Ekumenicznego na 44. MFF w Cannes, jednak wywołało mieszane reakcje krytyków. O ile zdjęcia Sławomira Idziaka oraz muzyka Zbigniewa Preisnera budziły powszechny zachwyt, krytykowano na ogół banalną treść skrywającą się za enigmatyczną narracją.

Opis fabułyEdytuj

Film rozpoczyna się dwoma ujęciami. Pierwsze z nich ukazuje polską dziewczynkę wpatrującą się w gwiazdy, drugie zaś – jej francuską rówieśniczkę badającą liść. Obie dziewczynki, urodzone w 1967 roku, noszą podobne imiona: Weronika i Véronique[1].

Akcja filmu przenosi się do Polski przełomu lat 80. i 90. Weronika jest chórzystką i absolwentką szkoły muzycznej. Podczas rzęsistego deszczu ucieka ulicami prowincjonalnego miasteczka, gdzie napotyka swego chłopaka Antka. Oboje spędzają ze sobą noc, a podczas seksu Weronika spostrzega swój portret na ścianie. Weronika budzi się innej nocy z przerażeniem. Rozmawia ze swoim ojcem – architektem, dzieląc się swym przeczuciem, że nie jest na tym świecie sama. Weronika decyduje się wyjechać do ciotki mieszkającej w Krakowie, aby rozwijać swoją karierę muzyczną. Spotyka się z prowadzącą tamtejszy chór, która docenia jej talent muzyczny pomimo „dziwnego głosu” Weroniki. Pewnego razu dziewczyna idzie przez krakowski Rynek Główny na przesłuchanie. Jednakże trwają protesty przeciwko ówczesnej władzy komunistycznej, a jeden z przechodniów podczas ucieczki przed milicją zderza się z Weroniką i rozrzuca kartki z jej portfolio. Zebrawszy z powrotem kartki, Weronika dostrzega nagle swoją sobowtórkę, Véronique, która wchodzi do autobusu turystycznego. Na przesłuchaniu Weronika podczas śpiewu rozrywa sznurek ze swojego portfolio. Jej śpiew wzbudza ciekawość dyrygenta. W drodze powrotnej do ciotki Weronika jednak odczuwa ból w sercu[1].

Pomimo wątpliwości ze strony komisji Weronika wygrywa konkurs, co powoduje, że dziewczyna poświęca się karierze muzycznej. Jadąc tramwajem, Weronika dostrzega rozgoryczonego Antka jadącego motocyklem. Ten wyrzuca dziewczynie, że nie utrzymywała z nim kontaktu, po czym wyznaje jej miłość. Weronika dręczona wyrzutami sumienia podbiega do niego i prosi go, żeby ją podwiózł do ciotki. Następnie przygotowuje się do występu na uroczystym koncercie. Jednak w trakcie występu, kiedy wykonuje swoją partię, umiera na zawał serca[1].

Kiedy Weronika zostaje pochowana, akcja filmu przenosi się do Francji. Podczas zbliżenia miłosnego ze swoim chłopakiem Véronique odczuwa zmartwienie, że straciła kogoś bliskiego. Chłopak ubiera się i wychodzi. Dziewczyna jest natomiast pogrążona w swych myślach. Następnie przychodzi do swego dyrygenta i oznajmia mu, że musi przerwać swoją karierę muzyczną. Decyduje się nauczać dzieci w szkole. Dowiaduje się, że zajęcia kończą się wcześniej, gdyż dzieci uczestniczą w przedstawieniu teatru lalek. Weronika zasiada wśród publiczności, a w trakcie przedstawienia dostrzega przez wziernik lalkarza. Odczuwając szmery w sercu, Véronique udaje się do kardiologa. Kiedy wraca samochodem i podczas postoju próbuje zapalić papierosa, znów dostrzega lalkarza, który kieruje ciężarówką z wizerunkiem anioła z boku pojazdu[1].

Nocą sen Véronique przerywa odgłos telefonu. Dzwoniący się nie ujawnia, lecz puszcza jej fragment występu Weroniki. Nazajutrz Véronique oznajmia swojemu ojcu o swoim niedawnym odczuciu straty, przypominając sobie również o śmierci matki. Pewnego razu Véronique otrzymuje kopertę ze sznurkiem, który niegdyś oderwała Weronika. Francuzka wyrzuca ów sznurek, jednak po namyśle decyduje się go wyciągnąć ze śmietnika i wysuszyć. Podczas rozmowy ze swoją przyjaciółką dowiaduje się, że lalkarz nazywa się Alexandre Fabbri. Wkrótce potem otrzymuje kolejne przesyłki: pudełko cygar, a następnie kasetę audio z tajemniczym nagraniem. Dziewczyna uważnie studiuje nagranie, starając się dociec, skąd pochodzą dźwięki w nim zawarte. Trop prowadzi do paryskiego dworca Saint-Lazare. Véronique, udawszy się do pobliskiej kawiarni, słyszy takie same odgłosy jak na nagraniu. Następnie przysiada się do niej Alexandre, który oznajmia jej, że czekał pewien czas na jej przybycie. Następnie lalkarz tłumaczy Véronique, że pragnie napisać książkę o kobiecie pragnącej spotkać się z nieznajomym i chciał sprawdzić, czy to psychologicznie możliwe. Véronique czuje się zakłopotana i zrywa się z kawiarnianego stolika, po czym w szaleńczym tempie biegnie przed siebie. Ukrywszy się w kamienicy, obserwuje próbującego ją Alexandre’a, po czym wsiada do taksówki i jedzie do hotelu. Na miejscu jednak znów spotyka lalkarza, który przeprasza ją za to, że ją śledził. Oboje zasypiają ubrani w pokoju hotelowym. Po pewnym czasie jednak budzą się i dochodzi między nimi do zbliżenia miłosnego. Następnie Véronique wstaje, zrzuca na łóżko wszystkie przedmioty ze swojej torebki, po czym zwierza się Alexandrowi ze swojej podróży do Krakowa. Ten zauważa na zdjęciu Weronikę, a Véronique, zrozumiawszy, że straciła swoją sobowtórkę, płacze, po czym oddaje się Alexandrowi[1].

Obudziwszy się ze snu, Véronique dociera do pracowni Alexandre'a. Na stole dostrzega dwie lalki przypominające ją samą. Na pytanie: „Dlaczego dwie?”, otrzymuje odpowiedź: „Przy częstym graniu szybko się zużywają”. Véronique bierze jedną z lalek do ręki i manipuluje nią, podczas gdy druga lalka leży na stole niczym martwa. Przyjechawszy do ojca samochodem, dziewczyna widzi przez okno, jak ten pracuje. Dotyka kory drzewa, zastanawiając się, co powiedzieć ojcu[1].

 
Irène Jacob, odtwórczyni roli Weroniki / Véronique

ObsadaEdytuj

ProdukcjaEdytuj

Podwójne życie Weroniki zostało wyreżyserowane przez Krzysztofa Kieślowskiego na podstawie scenariusza napisanego przezeń wraz z Krzysztofem Piesiewiczem. Producentem filmu był włoski filmowiec Leonardo de la Fuente, który koordynował współpracę własnego studia Sidéral Films ze Studiem Filmowym „Tor” oraz spółką Canal+[2]. Początkowo scenariusz nosił tytuł Chórzystka, jednakże we Francji owa nazwa rodziła złe skojarzenia przywołujące na myśl kolejny film katolicki z Polski, co mogło zniechęcić doń widownię francuską[3]. Po wielu debatach nad tytułem wymyślono ostatecznie tytuł Podwójne życie Weroniki, brzmiące wystarczająco dobrze po polsku, francusku i angielsku, lecz jak zastrzegał Kieślowski: „ani ja, ani producent nie jesteśmy do niego naprawdę przekonani”[4].

Początkowo Kieślowski miał problemy z dobraniem aktorki do roli głównej bohaterki. Najpierw planował wybór Annie MacDowell, która zrazu zgodziła się wziąć udział w przedsięwzięciu. Producent filmu nie dopilnował jednak podpisania stosownej umowy z amerykańską aktorką, której zaproponowany został w międzyczasie inny projekt. Toteż Kieślowski zdecydował się na urodzoną w Szwajcarii Irène Jacob, która miała doświadczenie aktorskie m.in. z filmu Do zobaczenia, chłopcy (1987) Louisa Malle'a[5]. Główną rolę męską Alexandre'a miał zagrać włoski reżyser Nanni Moretti, jednak z powodu choroby nie wziął udziału w zdjęciach, w związku z czym zastąpił go Philip Wolter[6]. Muzykę do filmu skomponował ceniony przez Kieślowskiego Zbigniew Preisner, używając jako słów do pieśni fragmentów Piekła Dantego Alighieri[7]. Na potrzeby scen z lalkami Kieślowski wynajął emerytowanego lalkarza Bruce'a Schwartza, podpatrzonego wśród dawnych współpracowników Jima Hensona. Jak relacjonował reżyser, Schwartz „po wielu latach wrócił do zawodu z ogromną tremą i strachem”, lecz po udanej realizacji przedstawienia będącego częścią filmu Kieślowski „zobaczył prawdziwie szczęśliwego człowieka”[8].

Zdjęcia do Podwójnego życia Weroniki zrealizował Sławomir Idziak. Podstawowym filtrem użytym przez operatora był złocisto-żółty, co sprawiło, że świat filmu „jest dużo piękniejszy niż naprawdę”[9]. Montaż filmu odbył się w wytwórni w Clermont-Ferrand z udziałem montażysty Jacques'a Witty, z którym komunikacja odbywała się przy pomocy tłumacza Marcina Latałły[10]. Zmontowano dwie wersje filmu o różnych zakończeniach. W europejskiej wersji Weroniki Francuzka nie wychodzi ze swojego samochodu, podpatrując ojca zajętego pracą; w amerykańskiej natomiast ojciec wychodzi naprzeciw Véronique, ona zaś przytula się do niego[11].

OdbiórEdytuj

Odbiór filmu w PolsceEdytuj

 
Krzysztof Kieślowski, reżyser filmu

Podwójne życie Weroniki ogólnie zostało przyjęte przez krytyków polskich pozytywnie, jednak zarazem wprawiło ich w zakłopotanie dotyczące tego, o czym ten film ma traktować[12]. Przykładowo, Grzegorz Zięba traktował film Kieślowskiego i Piesiewicza jako „poemat o ludzkim losie, przeznaczeniu i przypadku”, a Maciej Pawlicki – jako dzieło o „niemal intuicyjnie odbieranej potrzebie człowieczej dwoistości, podwójności, potrzeby oparcia w drugim człowieku, potrzeby więzi z nim, choćby nawet nie w pełni uświadomionej”[12]. Na ogół pisano o Podwójnym życiu Weroniki przede wszystkim jako o dziele nieuchwytnym pod względem traktowanej tematyki, poruszającym wiele problemów naraz[12]. Niektórzy, jak Stanisław Wyszomirski, traktowali to jako zaletę i polecali film każdemu, kto „nienawidzi chamstwa, wulgarności, lecz szuka niezwykłości i tajemnicy, której nie trzeba interpretować”[13]. Jednakże części krytyków wieloznaczność filmu jawiła się jako wada. Anonimowa recenzentka „Przekroju” pisała, że Kieślowski z Piesiewiczem opowiedzieli historię banalną, ale upozowaną na głębokie treści i skomplikowane podteksty”[13]. Robert Bugajczyk zarzucił twórcom „brak porządnego scenariusza”, a nawet przychylny twórczości Kieślowskiego Tadeusz Sobolewski pisał: „Przeszkadza mi brak pewności, o czym jest ten film”[14]. Zdaniem Anny Tatarkiewicz, Kieślowski „nie powinien sam pisać scenariuszy, bo jest utalentowanym reżyserem, ale marnym pisarzem”[14]. Tadeusz Lubelski konstatował ponadto, iż Podwójne życie Weroniki jest filmem przesłodzonym, na podobieństwo baśni[14].

Ze względu na fakt nakręcenia Podwójnego życia Weroniki w koprodukcji krytycy odczuwali pokusę porównania ze sobą części „polskiej” i „francuskiej” filmu. Zdaniem Krzysztofa Sielickiego film opowiada jako całość o zjednoczeniu Europy, a Zięba opisywał go w kategoriach wspólnego europejskiego dziedzictwa kulturowego[15]. Wedle relacji Bożeny Janickiej większość widzów okazywała większe poruszenie polską, bardziej tragiczną, częścią filmu[15], a Andrzej Wielowiejski opisywał obie części (polską – realistyczną, francuską – pełną niedopowiedzeń) jako przeciwstawne[16]. Jak przekonywał Pawlicki, Kieślowski tym filmem symbolicznie żegnał się z okresem PRL-u, po którym „Polska wzięła to swoje ostatnie, najpiękniejsze górne C i padła z rumorem do grobu”[16].

Pomimo polaryzacji ocen Podwójnego życia Weroniki polscy krytycy nie mogli wiele zarzucić stronie estetycznej filmu. Z powszechnymi pochwałami spotkały się sceny erotyczne, znacznie bardziej wysublimowane i mniej wulgarne niż w poprzednich filmach reżysera[16]. Recenzenci dostrzegali wirtuozerię w operowaniu światłocieniem i kolorem (z przewagą brązu i ciemnej czerwieni); szczególnie Ryszard Beryt nazwał dzieło Kieślowskiego i Piesiewicza „piękną, romantyczną historią miłosną o niezwykłej urodzie wizualnej”, zawdzięczanej zdjęciom Sławomira Idziaka[16], a Tatarkiewicz porównała warstwę plastyczną filmu z malarstwem Vermeera[16]. Entuzjastycznie przyjęto również muzykę Zbigniewa Preisnera, którą Pawlicki określił mianem „porażającej”, a Władysław Cybulski porównał z muzyką osiemnastowieczną[17]. Mimo to film w ogólnym rozrachunku rozczarowywał część krytyków; Janicka sarkastycznie pisała, iż: „Jeżeli po projekcji dobrze zrobionego filmu z doskonałą muzyką, pięknymi zdjęciami i uroczą dziewczyną nie możemy ukryć rozczarowania, że to tylko tyle – a słyszałam takie głosy po warszawskiej premierze – to coś musi być z nami nie w porządku”[17]. Agnieszka Morstin-Popławska po latach uznała Podwójne życie Weroniki za idealny przykład filmowego kiczu, stwierdzając przy tym, że „przesłanie filmu Kieślowskiego – «jesteśmy tacy sami» – mogło być w tamtym czasie wiarygodne tylko dla nastolatek”[18].

Odbiór filmu poza granicami PolskiEdytuj

Za granicą Podwójne życie Weroniki zostało lepiej przyjęte aniżeli w Polsce[19]. Roger Ebert z pisma „Chicago Sun-Times” porównywał film Kieślowskiego i Piesiewicza do gry: „Czasami gram w swoim życiu w grę, która polega na powrocie do dokładnego miejsca i czasu oraz odtworzeniu dokładnej akcji. [....] Zawsze mogę powtórzyć swoje działanie w przyszłym roku, ale nigdy w zeszłym roku. Nie mogę umówić się na spotkanie w przeszłości. Coś w rodzaju tej gry jest tym, o co chodzi w Podwójnym życiu Weroniki[20]. Desson Thomson dla „Washington Post” pisał, iż film „funkcjonuje wyłącznie w oparciu o wizualne kontrasty, emocje i obecność głównej aktorki Ireny Jacob. W swojej kategorii jest subtelnie szlachetny”[21]. Matthew Leyland pisał dla BBC, że „nawet jeśli Podwójne życie jest zapewne tylko w połowie tak satysfakcjonujące, jak niektóre inne filmy Kieślowskiego, to niewątpliwie pozostawi niezatarty ślad w jego wybitnej karierze”[22]. Jak pisał Nigel Andrews w „Financial Times”: „Wierzę, że jesteśmy zahipnotyzowani przez Podwójne życie Weroniki... Jak inaczej wytłumaczyć zdolność francusko-polskiego filmu o absurdalnym założeniu fabularnym [...] do oczarowania nas w sposób niespotykany w żadnym filmie europejskim w najnowszej historii?”[23]. Jonathan Romney komentował wypowiedź Andrewsa następującymi słowy: „Film Kieślowskiego ma potencjał hipnotyzujący. Zaprasza do analizy, ale też zachęca nas, by w jego mglistym, zdrętwiałym świecie ominąć krytyczne dociekania i odnaleźć pierwiastek zmysłowy, emocjonalny, a nawet – jeśli jesteśmy do tego skłonni – duchowy”[23]. Zdaniem Petera Bradshawa z „The Guardiana” film jest „równie piękny i tajemniczy jak wiersz, a jego formalna elegancja i moc oddziaływania – bezdyskusyjne”[24].

Analizy i interpretacjeEdytuj

Marek Haltof zauważał, że Podwójne życie Weroniki porusza motyw występujący w wielu poprzednich filmach Kieślowskiego, mianowicie motyw ludzkiego przeznaczenia. Haltof odnalazł w filmie inspirację Kieślowskiego dziewiętnastowiecznymi utworami niemieckiego romantyzmu (przede wszystkim twórczością E. T. A. Hoffmanna), w których pojawiały się postaci telepatycznych więzi, metempsychozy oraz sobowtórów[25]. Polski historyk filmu stwierdzał, że Kieślowski ze swoimi skłonnościami formalistycznymi reprezentowanymi przez Podwójne życie Weroniki dokonał dla filmu artystycznego lat 90. XX wieku tego samego, co Sergio Leone dla westernu lat 60.[26]

NagrodyEdytuj

Rok Festiwal/instytucja Nagroda[27] Nagrodzony
1991 44. MFF w Cannes Najlepsza aktorka Irène Jacob
Nagroda Jury Ekumenicznego Krzysztof Kieślowski
Nagroda FIPRESCI
Amerykańskie Stowarzyszenie Krytyków Filmowych Nagroda Stowarzyszenia
1992 Koło Piśmiennictwa Filmowego SFP Złota Taśma
Plebiscyt czasopisma „Film Złota Kaczka dla najlepszego filmu polskiego

Ścieżka dźwiękowaEdytuj

La Double Vie De Véronique (The Double Life of Veronika)
Ścieżka dźwiękowa Zbigniewa Preisnera
Wydany 1991
Gatunek muzyka poważna, muzyka filmowa
Wydawnictwo Virgin
Album po albumie

Nagrania do ścieżki dźwiękowej filmu ukazały się w 1991 roku nakładem wytwórni muzycznej Virgin[28].

Lista utworów
  1. „Weronika” – 0:38
  2. „Véronique” – 0:24
  3. „Tu viendras” – 2:37
  4. „L’enfance” – 3:10
  5. „Van Den Budenmayer” – 4:28
  6. „Véronique” – 0:35
  7. „Solitude” – 0:56
  8. „Les marionnettes” – 2:28
  9. „Thème: 1re transcription” – 0:54
  10. „L’enfance II” – 0:58
  11. „Alexandre” – 1:14
  12. „Alexandre II” – 1:12
  13. „Thème: 2e transcription” – 0:54
  14. „Concerto en mi (instrumentation contemporaine n° 1)” – 0:38
  15. „Concerto en mi (instrumentation contemporaine n° 2)” – 1:13
  16. „Concerto en mi (instrumentation contemporaine n° 3)” – 1:25
  17. „Van Den Budenmayer” – 5:19
  18. „Générique de fin” – 1:26

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f Krzysztof Kieślowski, La double vie de Véronique [DVD], Sidéral, 1991.
  2. Haltof 2004 ↓, s. 176.
  3. Kieślowski 1997 ↓, s. 133.
  4. Kieślowski 1997 ↓, s. 134.
  5. Kieślowski 1997 ↓, s. 135.
  6. Kieślowski 1997 ↓, s. 136.
  7. Kieślowski 1997 ↓, s. 139.
  8. Kieślowski 1997 ↓, s. 140-141.
  9. Kieślowski 1997 ↓, s. 144.
  10. Kieślowski 1997 ↓, s. 145.
  11. Kieślowski 1997 ↓, s. 146.
  12. a b c Przylipiak 1997 ↓, s. 157.
  13. a b Przylipiak 1997 ↓, s. 158.
  14. a b c Przylipiak 1997 ↓, s. 159.
  15. a b Przylipiak 1997 ↓, s. 160.
  16. a b c d e Przylipiak 1997 ↓, s. 161.
  17. a b Przylipiak 1997 ↓, s. 163.
  18. Morstin-Popławska 2009 ↓, s. 149.
  19. Ewa Nawój, "Podwójne życie Weroniki", Culture.pl, kwiecień 2011 [dostęp 2019-09-14] (ang.).
  20. Roger Ebert, The Double Life of Veronique Movie Review (1991), www.rogerebert.com, 13 grudnia 1991 [dostęp 2019-09-14] (ang.).
  21. Desson Thomson, The Double Life of Veronique Movie Review (1991), Washington Post, 13 grudnia 1991 [dostęp 2019-09-14] (ang.).
  22. Matthew Leyland, BBC - Movies - review - The Double Life Of Véronique (La Double Vie De Véronique), BBC, 13 marca 2006 [dostęp 2019-09-14].
  23. a b Jonathan Romney, The Double Life of Véronique:Through the Looking Glass, The Criterion Collection [dostęp 2019-09-14] (ang.).
  24. Peter Bradshaw, The Double Life Of Véronique, The Guardian, 17 marca 2006 [dostęp 2019-09-14].
  25. Haltof 2004 ↓, s. 117-118.
  26. Haltof 2004 ↓, s. 120.
  27. Podwójne życie Weroniki w bazie filmpolski.pl
  28. Zbigniew Preisner – La Double Vie De Véronique – The Double Life Of Veronika (ang.). www.discogs.com. [dostęp 2013-11-15].

BibliografiaEdytuj

  • Marek Haltof, The cinema of Krzysztof Kieślowski: variations on destiny and chance, London: Wallflower, 2004 [dostęp 2019-09-14].
  • Krzysztof Kieślowski, O sobie, Kraków: Znak, 1997.
  • Agnieszka Morstin-Popławska, Historia pewnego złudzenia. Teorie kiczu i „Podwójne życie Weroniki” Krzysztofa Kieślowskiego, „Kwartalnik Filmowy” (66), 2009.
  • Mirosław Przylipiak, Krótkie filmy, Dekalog, oraz Podwójne życie Weroniki Krzysztofa Kieślowskiego w zwierciadle polskiej krytyki filmowej, „Kwartalnik Filmowy” (24), 1998.

Linki zewnętrzneEdytuj