Otwórz menu główne

Podwaryszki (biał. Падварышкі; ros. Подворишки; hist. również Podweryszki[1][2]) – wieś na Białorusi, w rejonie werenowskim obwodu grodzieńskiego, około 11 km na północ od Werenowa.

Podwaryszki
Падварышкі
Państwo  Białoruś
Obwód grodzieński
Rejon werenowski
Sielsowiet Bieniakonie
Wysokość 162 m n.p.m.
Populacja (2009)
• liczba ludności

383
Nr kierunkowy +375 1594
Kod pocztowy 231 2хх
Tablice rejestracyjne 4
Położenie na mapie obwodu grodzieńskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu grodzieńskiego
Podwaryszki
Podwaryszki
Położenie na mapie Białorusi
Mapa lokalizacyjna Białorusi
Podwaryszki
Podwaryszki
Ziemia54°14′30″N 25°22′05″E/54,241667 25,368056
Portal Portal Białoruś

OjkonimiaEdytuj

Ryszard Kiersnowski, syn ostatnich właścicieli majątku, tak w 1990 roku opisywał różnice w brzmieniu nazwy wsi: Truszkowski, a za nim inni autorzy, używają nazwy «Podwaryszki», bo istotnie w tej właśnie formie występuje ona na mapach. Ja jednak, tak jak cała rodzina, krąg sąsiadów i znajomych mówiliśmy zawsze i wyłącznie «Podweryszki». Różnica ta odbija rozwarstwienie społeczne: chłopi używali nazwy z «a», może bliższej fonetyce białoruskiej lub sięgającej jeszcze podkładu litewskiego. Środowisko ziemiańskie stosowało nazwę z «e», jakby mocniej osadzoną w polszczyźnie[2].

HistoriaEdytuj

Najstarsza wzmianka o majątku pochodzi z 1690 roku. W 1835 roku Weronika Sacken von Osten (~1800–1843[3]), córka Karola, wniosła majątek Gojcieniszki, w skład którego wchodziły również m.in. Podwaryszki, w posagu swemu mężowi Adamowi Rymszy[4] herbu Gozdawa, kapitanowi wojsk francuskich. Ich córka Helena Rymsza wyszła za Romualda Rymszę, po nich majątek dziedziczył ich syn, Roman Rymsza (1867–1919[3]). Córka jego i Antoniny z Bernowiczów (1870–1963), Anna (1902–po 1945) wyszła za Tadeusza Kiersnowskiego (1896–1971) i razem byli ostatnimi właścicielami Podwaryszek do 1939 roku[1].

Po III rozbiorze Polski w 1795 roku dobra te, wcześniej należące do powiatu lidzkiego województwa wileńskiego Rzeczypospolitej, znalazły się na terenie ujezdu lidzkiego guberni wileńskiej Imperium Rosyjskiego. Po ustabilizowaniu się granicy polsko-radzieckiej w 1921 roku Podwaryszki wróciły do Polski, znalazły się w gminie Bieniakonie w powiecie lidzkim województwa nowogródzkiego. Od 1945 roku – w ZSRR, od 1991 roku – na terenie Republiki Białorusi[5][6][7][8].

W latach 70. XIX wieku we wsi mieszkało 56 mieszkańców katolickich (w folwarku natomiast 38 katolików i 5 żydów)[6], w 1921 roku we wsi mieszkało 115 osób (wszyscy katolicy), a w folwarku – 75, również wszyscy katolicy[8], w 1999 roku – 505 osób, a w 2009 roku – 383 osoby[9].

DwórEdytuj

Stojący tu stary dwór został zniszczony w XIX wieku, wybudowany w jego miejscu kolejny – spłonął podczas I wojny światowej przez niedbalstwo stacjonujących w nim Niemców[2] albo w 1919 roku[1]. Trzeci dwór został wzniesiony przez Kiersnowskich w latach 1930–1931 według projektu Stefana Narębskiego, jednak nie został wykończony do wybuchu II wojny światowej. Był wkomponowany w stary park, zaprojektowany na planie prostokąta, stał na wysokich fundamentach, był parterowy ze środkową częścią piętrową. Przed nią stał stosunkowo wąski i płytki portyk, którego cztery kolumny w wielkim porządku podtrzymywały trójkątny szczyt. Dom był przykryty wysokim, gładkim, czterospadowym dachem. Wnętrze miało układ dwutraktowy z korytarzem ciągnącym się przez całą długość domu. Na ścianach wisiały m.in. reprodukcje Lithuanii w czarnych ramach[1].

Wokół był park o powierzchni 3 ha, założony prawdopodobnie przez Adama Rymszę. Były w niej aleje: lipowa, kasztanowa i świerkowa. Park został uporządkowany w latach 30. XX wieku. Ciekawa architektonicznie była stara, drewniana, sześciokątna, kryta słomianym dachem lodownia. Została spalona w 1944 roku[1].

Obecnie dwór jest odrestaurowany, choć zmieniono dach na łamany. Mieści się w nim siedziba sowchozu „Bieniakowskij”[5][7].

Majątek Podweryszki został opisany w 4. tomie Dziejów rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej Romana Aftanazego[1].

PrzypisyEdytuj