Polski Kontyngent Wojskowy w Bośni i Hercegowinie

Polski Kontyngent Wojskowy w Bośni i Hercegowinie (PKW Bośnia i Hercegowina) – wydzielony komponent Sił Zbrojnych RP, przeznaczony do działań operacyjnych w ramach sił NATO IFOR i SFOR, od 2004 EUFOR Althea Unii Europejskiej, na terenie Bośni i Hercegowiny. Jednostka Wojskowa 2059 (PJW) i 4810 (PKW).

Polski Kontyngent Wojskowy w operacji wojskowej Unii Europejskiej w Bośni i Hercegowinie
POLBAT (1996–2000, 2003–2005)
 NATO IFOR (1996)
 NATO SFOR (1996–2004)
Unia Europejska UE EUFOR Althea (od 2004)
Ilustracja
Bośnia i Hercegowina
Historia
Państwa wystawiające  Polska
Państwa mandatowe  Albania (2003–2006)
 Bośnia i Hercegowina
 Kosowo (2003-2014)
 Macedonia (2003-2014)
 Serbia (2006–2008)
 Serbia i Czarnogóra (2003–2006)
Decyzja o użyciu 5 grudnia 1995
Rozpoczęcie misji 5 lutego 1996
Liczba zmian 46 (19 EUFOR/MTT)
Dowódcy
Pierwszej zmiany ppłk Marek Żerdecki
Obecnej zmiany ppłk Arkadiusz Rożnowski
Konflikt zbrojny
Wojna w Bośni i Hercegowinie
Organizacja
Typ operacyjny (do 2010), szkoleniowy (od 2010)
Podporządkowanie NATO NORDPOLBDENPBGMNBGUnia Europejska MNTF-N → MNBN → EUFOR
Skład zespół obserwacyjno-łącznikowy, zespół doradczy, 2 zespoły szkoleniowe
Liczebność ok. 670 żołnierzy (1996–1997)
ok. 500 żołnierzy (1997–2000)
ok. 300 żołnierzy (2000–2005)
ok. 200 żołnierzy (2005–2010)
ok. 50 żołnierzy (od 2010)
Dyslokacja Jelah, Pecz, Teslić, Žepče (1996–2000), Doboj (od 2000), Tuzla (od 2005), Sarajewo (od 2007)

PKW Bośnia i Hercegowina na przestrzeni lat nosił następujące oficjalne nazwy:

  • 1995-1996: Polski Kontyngent Wojskowy w Siłach Implementacyjnych w Bośni i Hercegowinie (PKW IFOR),
  • 1996-1998: Polski Kontyngent Wojskowy w Siłach Stabilizacyjnych w Bośni i Hercegowinie (PKW SFOR),
  • 1998-2000: Polska Jednostka Wojskowa w Siłach Stabilizujących w Bośni i Hercegowinie (PJW SFOR),
  • 2000-2003: Polski Kontyngent Wojskowy w Siłach Stabilizujących w Republice Bośni i Hercegowiny (PKW SFOR),
  • 2003-2004: Polski Kontyngent Wojskowy w Siłach Stabilizujących w Republice Bośni i Hercegowiny, w Kosowie w Serbii i Czarnogórze, Byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii i Republice Albanii (PKW SFOR),
  • 2004-2014: Polski Kontyngent Wojskowy w operacji wojskowej Unii Europejskiej w Bośni i Hercegowinie, Kosowie w Serbii i Czarnogórze, Byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii i Republice Albanii (PKW EUFOR),
  • od 2014: Polski Kontyngent Wojskowy w operacji wojskowej Unii Europejskiej w Bośni i Hercegowinie (PKW EUFOR/MTT).

HistoriaEdytuj

IFOREdytuj

14 listopada 1995 strony wojny domowej w Bośni i Hercegowinie zawarły układ w Dayton – porozumienie pokojowe kończące konflikt. Na jego mocy wojska serbskie i bośniacko-chorwackie wstrzymały działania bojowe i rozpoczęły demilitaryzację. Nad wprowadzeniem w życie zapisów układu miały czuwać działające na podstawie mandatu Rady Bezpieczeństwa ONZ Siły ImplementacyjneIFOR, dowodzone przez NATO. Przejęły one odpowiedzialność od nieskutecznych Sił Ochronnych ONZUNPROFOR.

Polska, aspirująca do członkostwa w NATO, była żywotnie zainteresowania uczestnictwem w IFOR: 6 listopada 1995 Sekretarz generalny NATO otrzymał list w tej sprawie. Po wyrażeniu zgody Rada Ministrów uchwałą z 5 grudnia 1995 r. podjęła decyzję o utworzeniu kontyngentu wojskowego do misji – tym samym polskie jednostki po raz pierwszy wzięły udział w operacji wojskowej w strukturach północnoatlantyckich.

 
Strefa odpowiedzialności (AOR) POLBN

W przeciwieństwie do pododdziałów z krajów nordyckich, jednostkę SZ RP w IFOR nie stanowił Polski Batalion w siłach pokojowych ONZ (został on wycofany w grudniu 1995). Liczący ok. 670 żołnierzy polski kontyngent utworzono na bazie 16 batalionu powietrznodesantowego 6 Brygady Desantowo-Szturmowej, jednostki zgłoszonej w styczniu 1995 r. do programu Partnerstwo dla Pokoju. Pierwszą grupę oficerów wysłano do Danii w celu sformowania dowództwa wspólnej brygady już październiku 1995, 20 grudnia rozpoczęto jej przerzut do Bośni. Reszta PKW, po kilkutygodniowych przygotowaniach, pięcioma transportami kolejowymi wyruszyła do Bośni (19 stycznia grupa przygotowawcza, 29, 30 i 31 zasadnicza część batalionu)[1].

5 lutego 1996 r. 624-osobowy polski batalion (POLBAT lub POLBN) oficjalnie rozpoczął misję. Operacyjnie został podporządkowany Brygadzie Nordycko-Polskiej (NORDPOLBDE), wchodzącej w skład Wielonarodowej Dywizji Północ/Task Force Eagle (na bazie amerykańskiej 1 Dywizji Pancernej). Do zadań batalionu należały:

  • zabezpieczenie wyborów we wrześniu 1996 roku,
  • zapewnienie bezpieczeństwa cywilom i siłom międzynarodowym,
  • demilitaryzacja podporządkowanego rejonu,
  • obsadzenie posterunków i punktów kontrolnych,
  • wsparcie pomocy humanitarnej.

Polskie pododdziały stacjonowały w miejscowościach Teslić, Žepče i Jelah, na pograniczu Federacji Bośni i Hercegowiny i Republiki Serbskiej (Narodowy Element Zaopatrzenia (NSE) w ramach Nordycko-Polskiej Grupy Zaopatrzenia rozlokowano na Węgrzech w mieście Pecz). Ze względu na charakter działań kompanie szturmowe wyposażono w 10 wozów bojowych BWP-1 (1 ksz) i 42 wozy opancerzone BRDM-2 (2 i 3 ksz)[2].

SFOREdytuj

Mandat IFOR-u wygasł 20 grudnia 1996 r. i w związku z faktem niewypełnienia wszystkich postanowień traktatu na jego miejsce powołano Siły StabilizacyjneSFOR. Wojska NATO na terenie Bośni i Hercegowiny zredukowano z ok. 60 tys. do 32 tys. żołnierzy. Zmniejszeniu uległ także PKW: do ok. 500 żołnierzy, w tym 443 w POLBAT. Polski kontyngent ponownie bazował na 16 batalionie powietrznodesantowym. Zakres pełnionych zadań pozostał zbliżony, z większym naciskiem na stabilizację sytuacji w terenie.

W ramach ćwiczeń Dynamic Response 98 na przełomie marca i kwietnia 1998 do Bośni i Hercegowiny skierowany został Odwód Strategiczny Dowódcy Sił SFOR18 batalion desantowo-szturmowy (chwilowo na terenie Bośni znajdowało się ok. 1000 polskich żołnierzy)[3].

Postępująca normalizacja sytuacji na terenie Bośni i Hercegowiny i utworzenie sił wielonarodowych KFOR w Kosowie (w skład których weszła Polska Jednostka Wojskowa (PJW) Odwodu Strategicznego) skutkowały zmniejszeniem liczebności SFOR oraz zmianami w strukturze organizacyjnej. 5 stycznia 2000 Brygadę Nordycko-Polską oficjalnie zredukowano do formy Nordycko-Polskiej Grupy Bojowej (NORDPOLGB), stanowiącej odpowiednik wzmocnionego batalionu[4]. W wyniku tych zmian redukcji uległ polski kontyngent, który został także dyslokowany w miejscowości Doboj, gdzie doszło do unifikacji z batalionem duńskim w ramach grupy bojowej. Do Doboju został także przeniesiony NSE po rozwiązaniu Nordycko-Polskiej Grupy Zaopatrzenia w węgierskim Peczu[5].

W ramach ćwiczeń Dynamic Response 2001 na przełomie kwietnia i maja 2001 polski kontyngent został wzmocniony 2 kompanią zmechanizowaną ze składu 10 batalionu zmechanizowanego 10 Brygady Kawalerii Pancernej nowej PJW Odwodu Strategicznego. Po przeprowadzeniu ćwiczeń kompanię skierowano do wzmocnienia kontyngentu w Kosowie[6]. Do ostatnich ćwiczeń z tego cyklu z udziałem PJW OS, Dynamic Response 2002 w wrześniu 2002 skierowano już tylko elementy sztabowe, które na czas szkolenia przejęły dowództwo nad polskimi kompaniami NORDPOLBG[7].

W styczniu 2003 nastąpiła kolejna restrukturyzacja Sił Stabilizacyjnych: wielonarodowe dywizje zostały zredukowane do stopnia brygad. Zmiany dotyczyły także Nordycko-Polskiej Grupy Bojowej: 5 stycznia 2003 została oficjalnie przekształcona w Wielonarodową Grupę Bojową (MNBG), współtworzoną przez kontyngent polski, portugalski i słoweński. W rezultacie MNGB tworzyły dwa oddzielne bataliony piechoty (polski i portugalski)[8].

EUFOREdytuj

2 grudnia 2004 Unia Europejska przejęła od NATO odpowiedzialność za nadzór wdrożenia z porozumienia z Dayton – SFOR został zastąpiony przez EUFOR Althea[9]. Nastąpiła restrukturyzacja sił pokojowych, obejmująca m.in. Polski Kontyngent Wojskowy. W związku z rozwiązaniem Wielonarodowej Grupy Bojowej i utworzeniem w ramach Sił Zadaniowych Północ (MNTF-N) polsko-portugalsko-tureckiego Batalionu Manewrowego, trzon PKW stanowiła kompania manewrowa w Camp Eagle Base w miejscowości Tuzla. Do zadań kompanii należało:

  • zapewnienie bezpieczeństwa władzom lokalnym w celu implementacji porozumień z Dayton,
  • utrzymywanie obecności wojskowej, w tym prowadzenie patroli,
  • ochrona żołnierzy i pracowników EUFOR, w tym VIP-ów i zespołów obserwacyjno-łącznikowych[10].

Drugi element PKW stanowiły zespoły obserwacyjno-łącznikowe, mające na celu:

  • monitorowanie bieżącej sytuacji,
  • utrzymywanie kontaktów cywilno-wojskowych.
 
Żołnierze PKW na patrolu

W 2007 w ramach redukcji sił pokojowych UE i dostosowania struktury EUFOR do sytuacji na terenie misji:

  • 26 kwietnia 2007 r. nastąpiło rozwiązanie sił zadaniowych i przekazanie ich zadań Wielonarodowemu Batalionowi Manewrowemu (MNMB). Polski element batalionu stanowiła kompania manewrowa, wystawiana przez Żandarmerię Wojskową,
  • 27 czerwca 2007 r. nastąpiło przekazanie bazy wojskowej Camp Eagle Base w Tuzli Siłom Zbrojnym BiH. Kompania manewrowa i Narodowy Element Zaopatrzenia zostały przeniesione do bazy Camp Butmir pod Sarajewem[11].

1 grudnia 2010 r. Polski Kontyngent Wojskowy EUFOR Althea oficjalnie przekazał dowodzenie Polskiemu Kontyngentowi Wojskowemu EUFOR/MTT (Mobile Training Teams) – wiązało się z redukcją polskich sił zbrojnych na terenie Bośni i Hercegowiny (górny limit ustalono na 50 żołnierzy i pracowników) i zmianą zadań. Obejmują one:

  • szkolenie Sił Zbrojnych Bośni i Hercegowiny i doradztwo w zakresie tworzenia zdolności wojskowych (w ramach zespołów szkoleniowych)
  • współpracę cywilno-wojskową (w ramach zespołów obserwacyjno-łącznikowych),
  • udzielanie pomocy humanitarnej.

Ostatecznie zakończyło to etap stabilizacyjny w historii kontyngentu, a rozpoczęło doradczo-szkoleniowy[12]..

Ponadto w latach 2003-2014 (po rezygnacji z utrzymywania PJW OS) polskie kontyngenty wojskowe w siłach międzynarodowych w Bośni i Hercegowinie (SFOR, EUFOR) oraz Kosowie (KFOR) mogły się wzajemnie posiłkować w sytuacji zagrożenia. Ze względu na zmianę charakteru zadań PKW EUFOR/MTT nie ma takich zdolności.

Oprócz kontyngentu wojskowego, w Bośni i Hercegowinie w latach 1997–2011 stacjonował także Polski Kontyngent Policyjny.

Struktura organizacyjnaEdytuj

Czas trwania, dowódcy, jednostka wystawiająca, liczebność oraz struktura poszczególnych zmian:

Zmiana Początek Koniec Dowódca Wystawiająca Liczebność Struktura
  IFOR  
I IFOR/SFOR 02.1996 02.1997 ppłk Marek Żerdecki 16 bpd ok. 670
  SFOR  
II 02.1997 01.1998 ppłk Edward Gruszka 16 bpd ok. 500
III 01.1998 07.1998
IV 07.1998 02.1999 ppłk Tadeusz Sapierzyński
V 02.1999 07.1999
VI 07.1999 02.2000 ppłk Krzysztof Motacki 6 bdsz
VII 02.2000 07.2000
VIII 07.2000 2001 18 bdsz ok. 300
  • Dowództwo PKW – POLBAT (polski batalion operacyjny) (Doboj)
    • 1 kompania piechoty (Doboj)
    • 2 kompania piechoty (Doboj)
    • kompania dowodzenia (Doboj)
    • kompania logistyczna (Doboj)
  • Narodowy Element Zaopatrzenia (Doboj)
  • personel oficerowie w HQ SFOR, MNTFN, NBG/MNBG (Sarajewo, Tuzla, Doboj)[15]
IX 2001 2001
X 2001 2002
XI 2002 2002
XII 2002 02.2003
XIII 02.2003 2003
XIV 2003 2004
XV 2004 2004
XVI SFOR/I EUFOR 2004 02.2005 6 bdsz
  EUFOR Althea  
II 02.2005 07.2005 ppłk Jarosław Grygierczyk 6 bdsz ok. 200
III 07.2005 01.2006 ppłk Adam Stępień 16 bdp
IV 01.2006 07.2006
V 07.2006 01.2007 ppłk Krzysztof Tytko 6 BDSz
VI 01.2007 07.2007 ppłk Paweł Skuza 7 BOW
VII 07.2007 01.2008 ppłk Grzegorz Parol 2 pa
VIII 01.2008 07.2008 ppłk Dariusz Pałaczyński 2 BZ
IX 07.2008 01.2009 ppłk Grzegorz Parol 2 pa
X 01.2009 08.2009 ppłk Tomasz Adamczyk 7 BOW
XI 08.2009 02.2010 ppłk Krzysztof Krawczak
XII 02.2010 12.2010 ppłk Robert Majdecki 5 pa
  EUFOR Althea (EUFOR/MTT)  
I 12.2010 07.2011 ppłk Dariusz Pałaczyński 2 BZ ok. 50
  • Dowództwo PKW (Sarajewo)
    • Mobilny Zespół Szkoleniowy nr 1 – MTT-1 (Doboj)
    • Mobilny Zespół Szkoleniowy nr 2 – MTT-2 (Trawnik)
    • Mobilny Zespół Szkoleniowy nr 3 – MTT-3 (Tuzla)
    • Mobilny Zespół Szkoleniowy nr 4 – MTT-4 (Banja Luka)
    • Zespół Operacyjno-Łącznikowy (Doboj)
    • Zespół Operacyjno-Łącznikowy (TeslićBanja Vrućica)
    • Narodowy Element Wsparcia (Sarajewo)
    • personel w HQ EUFOR, RCC-C (Sarajewo)[17]
II 07.2011 02.2012 mjr Jacek Chamera
III 02.2012 09.2012 ppłk Jacek Zienkowicz
IV 09.2012 03.2013 ppłk Tomasz Adamczyk 7 BOW
V 03.2013 09.2013 mjr Mirosław Zyber
VI 09.2013 03.2014 ppłk Jarosław Jalowski
VII 03.2014 09.2014 ppłk Krzysztof Karczewski
VIII 09.2014 03.2015 mjr Andrzej Szybisty 2 BZ
IX 03.2015 09.2015 ppłk Zygmunt Głogowski
  • Dowództwo PKW (Sarajewo)
    • Zespół Łącznikowo-Obserwacyjny – LOT (Doboj)
    • Zespół Szkoleniowy - transport i ruch wojsk – MTT-1 (Doboj)
    • Zespół Szkoleniowy – LL EAT (Sarajewo)
    • Zespół Doradczy – EAT (Banja Luka)
    • personel w HQ EUFOR, LCC i Międzynarodowej Grupie ŻW (IMP) (Sarajewo)[18]
X 09.2015 03.2016 ppłk Roman Kociński 7 BOW
XI 03.2016 09.2016 ppłk Paweł Jędryczka 17 BZ
XII 09.2016 03.2017 ppłk Tomasz Stachera
XIII 03.2017 09.2017 ppłk Dariusz Huryń
XIV 09.2017 03.2018 ppłk Wojciech Luzak
XV 03.2018 09.2018 ppłk Tomasz Adamczyk 7 BOW
XVI 09.2018 03.2019 ppłk Jarosław Bondalski 8 pplot
XVII 03.2019 10.2019 ppłk Paweł Jędryczka 17 BZ
XVIII 10.2019 04.2020 ppłk Grzegorz Pawełko 23 pa
XIX 04.2020 ppłk Arkadiusz Rożnowski 11 pa

Odznaczenia za udział w kontyngencieEdytuj

Kontyngent w kulturze masowejEdytuj

Żołnierze PKW IFOR byli głównymi bohaterami filmu wojennego Demony wojny według Goi z 1998 w reżyserii Władysława Pasikowskiego. Przedstawia on całkowicie fikcyjną akcję ratunkową polskich żołnierzy, przy tym realizatorzy popełnili kilka błędów merytorycznych w stosunku do polsko-nordyckiej brygady, określonej jako „Polsko-Nordycki Kontyngent IFOR” (od nazwy, poprzez czas i miejsce stacjonowania wojsk po wyposażenie Polaków)[19].

Polscy żołnierze pojawili się również w filmie sensacyjnym The Peacemaker z 1997, gdzie w krótkiej scenie dokonali rewizji w domu bośniackiego terrorysty (ponownie przedstawiono ich ze złym wyposażeniem)[19].

PrzypisyEdytuj

  1. Grzegorz Ciechanowski: Polskie kontyngenty wojskowe w operacjach pokojowych 1990–1999. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2010, s. 249-256. ISBN 978-83-7611-531-3.
  2. Grzegorz Ciechanowski: Polskie kontyngenty wojskowe .... s. 259.
  3. Grzegorz Ciechanowski: Polskie kontyngenty wojskowe .... s. 267-268.
  4. One missiom, one team (ang.). SFOR. [dostęp 26.02.2020].
  5. Nordic-Polish Support Group (NSG) leaves Hungary (ang.). SFOR. [dostęp 26.02.2020].
  6. The Polish strategic reserve on the field again (ang.). SFOR. [dostęp 26.02.2020].
  7. Six nations, one mission (ang.). SFOR. [dostęp 26.02.2020].
  8. Same missiom, another team (ang.). SFOR. [dostęp 26.02.2020].
  9. NATO ends SFOR mission (ang.). SFOR. [dostęp 26.02.2020].
  10. Marek Kulczycki. Polska w kształtowaniu europejskiego systemu bezpieczeństwa - aspekt militarny. „Zeszyty Naukowe WSOWL”. Nr 3 (161), s. 37, 2011. Wrocław: Wyższa Szkoła Oficerska Wojsk Lądowych. ISSN 1731-815. 
  11. Baza Eagle Base przekazana Siłom Zbrojnym Republiki Bośni i Hercegowiny (pol.). WojskoPolskie.pl. [dostęp 26.02.2020].
  12. PKW EUFOR ALTHEA (pol.). Ministerstwo Obrony Narodowej. [dostęp 26.02.2020].
  13. Grzegorz Ciechanowski: Polskie kontyngenty wojskowe .... Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2010, s. 255. ISBN 978-83-7611-531-3.
  14. Grzegorz Ciechanowski: Polskie kontyngenty wojskowe .... s. 266-267.
  15. Krzysztof Gaj, Janusz Zuziak. Wojsko polskie w międzynarodowych misjach pokojowych (1953-2011). „Przegląd Historyczno-Wojskowy”. Nr 5 (238), s. 68, 2011. Grzegorz Jasiński – redaktor naczelny. Warszawa: Wojskowe Centrum edukacji Obywatelskiej. ISSN 1640-6281. 
  16. „Zeszyty Naukowe WSOWL”. s. 37. 
  17. „Zeszyty Naukowe WSOWL”. s. 38. 
  18. PKW Bośnia na stronie wojsko-polskie.pl (pol.). www.wojsko-polskie.pl. [dostęp 2020-02-06].
  19. a b Polska broń w filmach. KMF. [dostęp 2011-02-18].

BibliografiaEdytuj

  • Grzegorz Ciechanowski: Polskie kontyngenty wojskowe w operacjach pokojowych 1990–1999. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2010. ISBN 978-83-7611-531-3.
  • Krzysztof Gaj, Janusz Zuziak. Wojsko polskie w międzynarodowych misjach pokojowych (1953-2011). „Przegląd Historyczno-Wojskowy”. Nr 5 (238), 2011. Grzegorz Jasiński – redaktor naczelny. Warszawa: Wojskowe Centrum edukacji Obywatelskiej. ISSN 1640-6281. 
  • Marek Kulczycki. Polska w kształtowaniu europejskiego systemu bezpieczeństwa - aspekt militarny. „Zeszyty Naukowe WSOWL”. Nr 3 (161), 2011. Wrocław: Wyższa Szkoła Oficerska Wojsk Lądowych. ISSN 1731-815. 
  • PKW Bośnia na stronie wojsko-polskie.pl (pol.). www.wojsko-polskie.pl. [dostęp 2020-02-06].