Otwórz menu główne

Polskie Stronnictwo Demokratyczne (1861–1918)

Polskie Stronnictwo Demokratyczne (PSD) – partia działająca w latach 1861-1918, zwana również demokratami galicyjskimi, albo bezprzymiotnikowymi.

Ugrupowanie odwoływało się do tradycji partii powołanej przez demokratów lwowskich w 1848 roku. Ideologicznie PSD przeciwstawiało się konserwatystom krakowskim. Członkami PSD były osoby z inteligencji i burżuazji z terenów Galicji (głównie z Krakowa i Lwowa). Program PSD obejmował hasła liberalizmu gospodarczego i światopoglądowego, domagano się też subsydiowania przemysłu galicyjskiego. Na początku XX wieku wpływy PSD we wschodniej Galicji przejęło w dużej mierze Stronnictwo Demokratyczno-Narodowe. W 1906 stronnictwo zasiliła znacząca grupa mieszczańska na czele z Juliuszem Leo. W wyborach w 1907 roku do austriackiej Rady Państwa zawarło sojusz przeciw konserwatystom z SD-N, dzięki czemu narodowi demokraci odnotowali największy w tym czasie sukces wyborczy. Ostatecznie PSD w 1910 roku ze względu na antysemickie hasła endecji zerwało ten sojusz i przeszło do współpracy z konserwatystami krakowskimi tworząc podstawę "Bloku". Wówczas z partii wystąpiła część działaczy głównie lwowskich i utworzyła Polskie Stronnictwo Postępowe[1].Współpraca demokratów ze stańczykami trwała podczas I wojny światowej na terenie zarówno Naczelnego Komitetu Narodowego jak i Koła Polskiego w Wiedniu[2]. PSD było w tym czasie obok konserwatystów najgorętszym orędownikiem rozwiązania sprawy polskiej w oparciu o Austro-Węgry (tzw. koncepcja trialistyczna)[3].Partia posiadała swoich przedstawicieli w parlamencie austriackim, sejmie galicyjskim a także samorządach większych miast. Organami prasowymi partii były: Nowa Reforma[4] a także "Gazeta Wieczorna"[5] Głównymi działaczami PSD w XX wieku byli: Juliusz Leo, Tadeusz Romanowicz, Stanisław Szczepanowski, Tadeusz Rutowski, Konstanty Srokowski, Ernest Bandrowski, Adam Doboszyński, Ludomił German, Tadeusz Tertil, Henryk Kolischer, Natan Loewenstein, Godzimir Małachowski, Władysław Dulęba, Rudolf Gall, Wincenty Tadeusz Jabłoński, Edmund Zieleniewski, Adolf Gross, Stanisław Łazarski, Ignacy Petelenz, Tadeusz Sikorski, Paweł Stwiertnia.

Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę w 1918 roku, ugrupowanie przestało istnieć[6].

Z tym tematem związana jest kategoria: Członkowie Polskiego Stronnictwa Demokratycznego.

PrzypisyEdytuj

  1. Eugeniusz Romer, Pamiętnik Paryski 1918–1919. przypisy Andrzej Garlicki, Ryszard Świętek, t. I Wrocław 2010, s. 33.
  2. Jerzy Holzer, Jan Molenda, Polska w pierwszej wojnie światowej, Warszawa 1967, s. 375
  3. Szerzej na temat zob. Włodzimierz Suleja, Orientacja austro-polska w latach I wojny światowej: Do aktu 5 listopada 1916 roku, Wrocław 1992, passim
  4. Historia Polskiego Stronnictwa Demokratycznego. 06.12.2013.
  5. Jerzy Holzer, Jan Molenda, Polska w pierwszej wojnie światowej ..., s. 375
  6. Polskie Stronnictwo Demokratyczne, PSD. http://portalwiedzy.onet.pl,+08.01.2013.