Pomnik Czynu Rewolucyjnego w Rzeszowie

Pomnik w Rzeszowie

Pomnik Czynu Rewolucyjnego lub Pomnik Walk Rewolucyjnych – monument znajdujący się w samym centrum Rzeszowa u zbiegu alei Łukasza Cieplińskiego i alei Józefa Piłsudskiego.

Pomnik Czynu Rewolucyjnego
w Rzeszowie
Ilustracja
Pomnik w 2016 roku
Państwo

 Polska

Miejscowość

Rzeszów

Projektant

Marian Konieczny

Data budowy

1971-1974

Data odsłonięcia

1974

Położenie na mapie Rzeszowa
Mapa konturowa Rzeszowa, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Pomnik Czynu Rewolucyjnegow Rzeszowie”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Pomnik Czynu Rewolucyjnegow Rzeszowie”
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa konturowa województwa podkarpackiego, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Pomnik Czynu Rewolucyjnegow Rzeszowie”
Ziemia50°02′26″N 21°59′58″E/50,040556 21,999444

HistoriaEdytuj

Pomnik Czynu Rewolucyjnego dotyczy walk toczonych na "Rzeszowszczyźnie"[1]. Pomysłodawcą budowy pomnika był I sekretarz KW PZPR w Rzeszowie Władysław Kruczek. Prace ruszyły w 1967. Wykonawcą rzeźby Nike i z drugiej strony pomnika twarzy chłopa, żołnierza i robotnika ze sztandarem rewolucji był rektor krakowskiej ASP, pochodzący z Rzeszowszczyzny Marian Konieczny (twórca warszawskiej Nike). Istniały dwa pomysły lokalizacji, ostatecznie zdecydowano się na ustawienie pomnika w Parku Bernardyńskim. Tuż po zakończeniu prac projektowych w 1971 przystąpiono do budowy. Fundamenty stanowiło kilkadziesiąt żelbetowych pali o długości ok. 10 m. Liście lauru składają się z 37 par również żelbetowych segmentów o wysokości ponad metr każdy. Dwa lata od rozpoczęcia budowy umocowano na liściach rzeźby Koniecznego. W pobliżu pomnika, w kierunku miasta postanowiono stworzyć Plac Defilad. Pomnik uroczyście odsłonięto 1 maja 1974. Koszt budowy pomnika wyniósł 10 812 926,44 złotych. W trakcie budowy zużyto 180 kg gwoździ[1]. Pomnik w stanie nienaruszonym stoi do dziś, jedyną zmianą było zamontowanie na jego szczycie herbu miasta.

Awangardowy kształt pomnika wzbudzał od początku liczne kontrowersje w odbiorze społecznym. Budzi różne skojarzenia niezwiązane z jego oficjalną symboliką. Kojarzony jest m.in. z oślimi uszami[1].

W dniu 11 lipca 2006 uchwałą Rady Miasta Rzeszowa teren, na którym stoi pomnik, został oddany za 1% wartości zakonowi oo. bernardynów[potrzebny przypis]. Pomnik nie został wyłączony w akcie przekazania gruntu, nie jest również wpisany do rejestru zabytków. Zakonnicy na otrzymanym terenie wybudowali ogólnodostępne ogrody i podziemny parking, nie mają jednak planów co do przyszłości pomnika. Ze względu na możliwość, że zapadnie decyzja o jego wyburzeniu, pojawiły się internetowe (m.in. na facebooku) grupy obrońców pomnika[2]. Prowadzona jest także internetowa zbiórka podpisów pod petycją o zachowanie pomnika (kwiecień 2012: 15 378 podpisów)[3].

W 2011 roku Studenci III roku Wyższej Szkoły Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie nakręcili trwający prawie 1,5 minuty film przy pomocy oprogramowania do tworzenia grafiki 3D i montażu nieliniowego. Film, będący pracą zaliczeniową, przedstawia ożywiony Pomnik Czynu Rewolucyjnego, kroczący ulicami Rzeszowa i siejący panikę i zniszczenie[4].

Podczas spotkania z prof. Marianem Koniecznym, które odbyło się w Rzeszowie w styczniu 2015 roku, autor pomnika podkreślił, że tworząc rzeszowski Pomnik Czynu Rewolucyjnego za tło i inspirację obrał jeden z najstarszych motywów w sztuce sakralnej mający pierwiastek żeński w dominancie stylistycznej – mandorlę. Pośrodku pomnika widnieje umieszczona na tle flagi grupa rzeźbiarska tj. postać chłopa, robotnika i żołnierza. U szczytu pomnika dopatrzymy się herbu miasta Rzeszowa[5]. Został on umieszczony na pomniku na początku XXI wieku za prezydentury Andrzeja Szlachty. Według profesora pomnik ściśle nawiązuje do wystąpień chłopskich, które miały miejsce w Małopolsce Wschodniej przed II wojną światową. Do postaci antycznej Nike oraz chłopa i robotnika przedstawionych na pomniku dodał jeszcze żołnierza, mającego symbolizować walki o niepodległość (czy obronę Polski przed okupantem)[6].

W roku 2017 rozgorzał spór zainicjowany przez IPN, według opinii którego pomnik powinien zostać wyburzony na mocy tzw. ustawy dekomunizacyjnej. W obronie monumentu stanął Prezydent Rzeszowa Tadeusz Ferenc oraz członkowie rzeszowskiego oddziału Stowarzyszenia Architektów Polskich. Monument, jak twierdził prezydent miasta, jest pomnikiem historii, który cieszy się powszechną rozpoznawalnością i sympatią mieszkańców miasta i jest jednym z najbardziej znanych i rozpoznawalnych obiektów w Rzeszowie, posiadającym atuty artystyczne, w tym odwołania do antyku. Prezydent, występując oficjalnie do rzeszowskiego oddziału IPN dodał, że Pomnik Walk Rewolucyjnych powstał w latach 1971-1974, zaś wydarzeniami, które inspirowały autora przy jego tworzeniu były m.in. bunty chłopskie w Małopolsce Wschodniej w 20-leciu międzywojennym, na czele ze strajkiem chłopskim z 1937 roku[7][8].

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Marek Czarnota „Rzeszowskie ulice i okolice”

Linki zewnętrzneEdytuj