Otwórz menu główne

CharakterystykaEdytuj

Toruń prastary gród Kopernika i miasto o bogatej historii oraz dziedzictwie kulturowym, zachowuje pamięć o ważnych wydarzeniach ze swojej przeszłości oraz upamiętnia wyjątkowe postaci z nią związane, czego wyrazem są liczne pomniki, tablice i instalacje artystyczne[1].

Najbardziej znanym i charakterystycznym jest stojący w samym centrum miasta, czyli na Rynku Staromiejskim pomnik najsłynniejszego torunianina – Mikołaja Kopernika[2].

PodziałEdytuj

Pomniki w Toruniu dzielą się na następujące grupy[3][4]:

  • Pomniki i popiersie
  • Zespoły pomnikowe i obeliski
  • Kamienie pamiątkowe
  • Instalacje artystyczne
  • Sakralne
  • Miejsca Pamięci Narodowej

StatystykaEdytuj

Liczba pomników w Toruniu (stan z 2018 roku)[5]:

 

Pomniki i popiersiaEdytuj

Pomniki i popiersia osób związanych z historią kraju i regionu[6][7][8]:

Postać Dzielnica Miejsce Rok osłonięcia Autor Zdjęcie
Mikołaj Kopernik Zespół Staromiejski Południowo-wschodni narożnik Rynku Staromiejskiego 1853 Fryderyk Tieck  
Józef Bem Jakubskie Przedmieście Na terenie CSAiU 1959 Edmund Matuszak
Samuel Bogumił Linde Bydgoskie Przedmieście Przed gmachem Książnicy Kopernikańskiej 1976 Witold Marciniak  
Ludwik Rydygier Bielany Przed gmachem Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego im. L. Rydygiera 1978 Jerzy Michał Rosa
Stanisław Moniuszko Bydgoskie Przedmieście U zbiegu ulic Bydgoskiej i Chopina 1986 Rajmund Gruszczyński  
Józef Piłsudski Centrum Plac Rapackiego 2000 Stanisław Szwechowiak, Bruno Wandtke  
Jan Paweł II Zespół Staromiejski Na placu przy Bazylice katedralnej św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty 2000 Radosław Ociepa  
Ludwik Kolankowski Bielany Przed budynkiem Wydziału Chemii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika 2001 Monika Smuczyńska  
Jan Paweł II Starotoruńskie Przedmieście Przed gmachem Wyższej Szkoły Kultury Społecznej i Medialnej 2006 Georgina FariasDar, dar Polonii Ameryki Południowej  
ks. Stefan Wincenty Frelichowski Bydgoskie Przedmieście Przed gmachem Wyższego Seminarium Duchownego Diecezji Toruńskiej 2007 Kazimierz Gustaw Zemła  
Jan Paweł II Centrum W okolicy gmachu Centrum Sztuki Współczesnej 2007 Stanisław Radwański  
Jan Paweł II Koniuchy Przed budynkiem Radia Maryja 2008  
Władysław Raczkiewicz Centrum Przed gmachem Urzędu Marszałkowskiego 2010 Zbigniew Mikielewicz  
Jan Paweł II Wrzosy Przed kościołem pw. św. Antoniego 2010 Zbigniew Mikielewicz  
ks. Jerzy Popiełuszko Centrum W okolicy mostu drogowego im. Józefa Piłsudskiego 2011 Kazimierz Gustaw Zemła  
Józef Haller Centrum U zbiegu ulicy Piastowskiej i Placu św. Katarzyny 2012 Andrzej Borcza  
Henryk Sienkiewicz Bydgoskie Przedmieście Przed Centrum Dialogu im. Jana Pawła II, Pl. Frelichowskiego 1 2012 Kazimierz Gustaw Zemła
Elżbieta Zawacka Zespół Staromiejski Przed Archiwum i Muzeum Pomorskim Armii Krajowej 2014 Tadeusz Porębski  
Stefan Wyszyński Mokre Przed kościołem Chrystusa Króla 2017  

Zespoły pomnikowe, obeliskiEdytuj

Pomniki, zespoły pomnikowe, obeliski oraz inne formy upamiętnienia ważnych wydarzeń w dziejach historii miasta

Nazwa Dzielnica Miejsce Rok osłonięcia Autor Dyslokacja Uwagi Zdjęcie
ku czci zabitych Bawarczyków Chełmińskie Przedmieście Przed budynkiem Zespołu Szkół Technicznych 1888 2003[9] Upamiętnia blisko tysiąc bawarskich żołnierzy, którzy zginęli i zmarli podczas obrony Torunia przed Rosjanami w 1813 rok  
Chwalebne kamienie Barbarka U zbiegu ulic Barbarka i Polnej 1919 Brak Cel jego powstania i symbolika nie zostały jednoznacznie wyjaśnione  
Dzieci Polskie - Matce Polski Barbarka Przy ulicy Pawiej 1933 W 1939 został zniszczony, po wojnie odbudowany Z okazji siedemsetnej rocznicy nadania Toruniowi praw miejskich  
Kotwica Centrum Bulwar Filadelfijski 1972 Brak Upamiętnia istnienie w latach międzywojennych Oficerskiej Szkoły Marynarki Wojennej w Toruniu  
De revolutionibus Bielany w sąsiedztwie Rektoratu i Auli UMK 1973 prof. Witold Marciniak Brak Z okazji 500. rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika  
Pomnik kolejarzy - ofiar faszyzmu Centrum w sąsiedztwie dworca kolejowego Toruń Miasto 1976 Michał Rosa Brak Upamiętnia toruńskich kolejarzy  
Artylerii Polskiej Centrum Na placu Towarzystwa Miłośników Torunia 1980 Franciszek Duszeńko 2015 Upamiętnia toruńskich artylerzystów oraz Wyższą Szkołę Oficerską Wojsk Rakietowych i Artylerii w Toruniu  
Pomnik Lotników Toruńskich Bielany Lotnisko Toruń 1985 Brak Upamiętnia toruńskich lotników  
Stefan Łaszewski Zespół Staromiejski Przy gmachu Collegium Maius UMK (dawny Urząd Wojewódzki Pomorski) 1997 W 1939 został zniszczony, po wojnie odbudowany Upamiętnia pierwszego wojewodę pomorskiego II Rzeczypospolitej  
Pomnik Pamięci Ofiar Barbarki Barbarka Cmentarz Ofiar Hitleryzmu 2009 Marian Molenda Brak Ku czci pomordowanych w czasie II wojny światowej mieszkańców Torunia i województwa pomorskiego  
Pomnik Żołnierzy Wyklętych Centrum Aleja Solidarności 2014 Tadeusz Antoni Wojtasik Brak Upamiętnia żołnierzy wyklętych  
Pomnik Ofiar Zbrodni Pomorskiej 1939 Centrum Park Pamięci 2018 Zbigniew Mikielewicz Brak Ku czci mieszkańców przedwojennego województwa pomorskiego zamordowanych przez okupantów niemieckich jesienią 1939 roku w ramach tzw. akcji „Inteligencja”  

Kamienie pamiątkoweEdytuj


Upamiętniający porwanie ks. Jerzego Popiełuszki
Związek Nauczycielstwa Polskiego
Upamiętniający domniemane miejsce pierwotnej lokalizacji Torunia
Upamiętniający Cmentarz Żydowski
Upamiętniający założyciela ogrodu zoobotanicznego w Toruniu


Instalacje artystyczneEdytuj

Instalacja artystyczna Informacje o treści dzieła Miejsce Rok osłonięcia Autor Zdjęcie
Zegar słoneczny Upamiętnia pięćsetną rocznicę urodzin Mikołaja Kopernika Dolina Marzeń przy placu Rapackiego 1973 Ewelina Szczech-Siwicka, Henryk Siwicki  
Filuś Upamiętnia popularnego rysownika Zbigniewa Lengrena, "ojca" rysunkowych historyjek o profesorze Filutku i jego piesku Filusiu zamieszczanych na ostatniej stronie tygodnika "Przekrój" Przy ulicy Chełmińskiej w bliskim sąsiedztwie Rynku Staromiejskiego 2005 Zbigniew Mikielewicz  
Pawlak i Kargul Poświęcony polskiej kinematografii oraz bohaterom kultowej "trylogii zabużańskiej" S. Chęcińskiego Przed kinem Cinema City 2006 Zbigniew Mikielewicz  
Osioł Nawiązuje do historycznego pręgierza, narzędzia tortur w średniowieczu Przy Rynku Staromiejskim u zbiegu z ulicą Żeglarską 2007 Karol Furyk, Małgorzata Więcławska  
Wózek Upamiętniający kręcony w Toruniu film Jerzego Hoffmana i Edwarda Skórzewskiego "Prawo i pięść" Rynek Nowomiejski 2008 Karol Furyk, Małgorzata Więcławska  
Planetoida - Toruń Upamiętnia Międzynarodowy Rok Astronomii 2009 Skwer Lucjana Broniewicza 2009 Paulina Kaczor-Paczkowska  
Toruńska Piernikarka Nawiązuje do otwarcia w 1751 roku największej ówczesnej fabryki pierników Gustawa Weesego U zbiegu ulic Małe Garbary i Królowej Jadwigi 2011 Tadeusz Porębski  
Toruńska Przekupka Jeden z elementów realizowanego w Toruniu projektu "Hanza nad Wisłą" Rynek Nowomiejski 2011 Aneta Jagodzińska, Maciej Jagodziński  

SakralneEdytuj

Postać Dzielnica Miejsce Rok osłonięcia Autor Zdjęcie
Serca Jezusa Stawki U zbiegu ulic: Włocławskiej i Łódzkiej 1930  
Chrystus Król Bielany Przed gmachem Rektoratu Wyższej Szkoły Kultury Społecznej i Medialnej 1997 Czesław Dźwigaj  
Madonna Centrum przed kościołem garnizonowym pw. św. Katarzyny 2007 Krzysztof Mazur  

Tablice pamiątkoweEdytuj

Wykaz tablic pamiątkowych na terenie Torunia, bez uwzględnienia tych, które znajdują się na cmentarzach, wewnątrz gmachów użyteczności publicznej oraz w kościołach. Większość tablic pamiątkowych jest umieszczona na budynkach Zespołu Staromiejskiego.

Tablice upamiętniające ważne wydarzenia w dziejach historii miasta
Upamiętniająca założenie Towarzystwa Naukowego w Toruniu
Upamiętniająca najstarszą mennicę toruńską
Upamiętniająca 750-lecie nadania praw miejskich Toruniowi
Upamiętniająca powrót Pomorza do Polski
Upamiętniająca demonstracjom w maju 1982 w Toruniu
Upamiętniająca wizytę Jana Pawła II w Toruniu 1999 roku
Upamiętniająca wpisanie Starego Miasta w Toruniu na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO


Tablice upamiętniające osoby związane z historią kraju i regionu
Upamiętniająca Grzegorza Ciechowskiego
Upamiętniająca Mariana Sydowa
Upamiętniająca Zbigniewa Herberta
Upamiętniająca Samuela Soemmerringa
Upamiętniająca Kazimierza Serockiego
Upamiętniająca Marię Znamierowską-Prüfferową
Upamiętniająca rabina Kalischera
Upamiętniająca Adama Freytaga


Upamiętniające pobyt znanych osobistości w Hotelu "Pod Trzema Koronami"
Upamiętniająca dom, w którym zatrzymał się w 1812 r. cesarz Napoleon Bonaparte
Upamiętniająca żołnierzy Armii Krajowej Garnizony Toruń
Upamiętniająca 400-lecia gimnazjum toruńskiego
Upamiętniająca wydanie Pana Tadeusza
Upamiętniająca 500-lecie powrotu Pomorza do Polski
Upamiętniająca nazwy drużyn harcerskich


Upamiętniająca Oficerską Szkołę Marynarki wojennej
Upamiętniająca twórców i Organizatorów harcerstwa w Toruniu i na Pomorzu
Upamiętniająca powstanie w 1649 roku Apteki Radzieckiej w Toruniu
Upamiętniająca przebieg pierwszej linii tramwajowej
Upamiętniająca nieistniejącą synagogę przy ul. Szczytnej 10/12


Miejsca Pamięci NarodowejEdytuj


Upamiętniające dzieci Polskie, ofiary faszyzmu
Symboliczna ściana śmierci, Fort VII Twierdzy Toruń
Upamiętniające ofiary nazizmu, Fort VIII Twierdzy Toruń


Pomniki nieistniejąceEdytuj

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Toruński Serwis Turystyczny (pol.). turystyka.torun.pl.
  2. Pomnik Mikołaja Kopernika | www.torun.pl, www.torun.pl [dostęp 2019-01-08].
  3. [http://www.torun.webd.pl/pomniki.html Toru� - pomniki], www.torun.webd.pl [dostęp 2019-01-08].
  4. Pomniki, rzeźby Toruń, pomnik w Toruniu, godziny otwarcia, dojazd, www.nocowanie.pl [dostęp 2019-01-08].
  5. Pomniki w Toruniu - Atrakcje Torunia - Przewodnik po Toruniu | Toruń Tour Toruński Portal Turystyczny, Toruński Portal Turystyczny [dostęp 2019-01-08] (pol.).
  6. Odsłonięcie pomnika gen. prof. Elżbiety Zawackiej | www.torun.pl, www.torun.pl [dostęp 2016-01-07].
  7. Marianna Popiełuszko przy pomniku swego syna - dzieje.pl, dzieje.pl [dostęp 2016-01-07].
  8. Pierwszy w Polsce pomnik Władysława Raczkiewicza odsłoniety zostanie w Toruniu, torun.naszemiasto.pl, 23 października 2010 [dostęp 2016-01-07] (pol.).
  9. Pomnik Bawarczyków po renowacji | www.torun.pl, www.torun.pl [dostęp 2016-01-07].

BibliografiaEdytuj

  • Antoni Ziółkiewicz, Toruńskie pomniki. Pomniki, tablice, kamienie, oprac. nauk. Adam Paczuski, Toruń 2009