Pomorska Brygada WOP

Pomorska Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza (PBWOP) – jedna z brygad w strukturze organizacyjnej Wojsk Ochrony Pogranicza

Pomorska Brygada WOP
Ilustracja
Emblemat brygady
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 1958
Rozformowanie 1991
Nazwa wyróżniająca Pomorska
Dowódcy
Pierwszy płk Tadeusz Tymicki
Organizacja
Dyslokacja Szczecin Żołnierska 4[1]
Formacja Wojska Ochrony Pogranicza
Podległość Dowództwo WOP
W tym budynku mieścił się sztab brygady

Formowanie i zmiany organizacyjneEdytuj

Sformowana na podstawie zarządzenia MSW nr 075/58 z 22 kwietnia 1958, na bazie 12 Brygady WOP, jako 12 Pomorska Brygada WOP[1].

Sztab brygady mieścił się Szczecinie przy ul. Żołnierskiej 4[2].

W 1958 sformowano placówkę zwiadu w Międzyzdrojach[a] i Samodzielną Eskadrę Lotnictwa Rozpoznawczego WOP w Szczecinie Dąbiu, przemieszczoną następnie do Wicka Morskiego[b]. W 1960 roku rozformowano dywizjon rzecznych kutrów pogranicza Szczecin, a w 1963–124 batalion WOP Police. Jego strażnice podporządkowano 123 batalionowi Szczecin[c]. Jednocześnie zaprzestano konwojowania statków handlowych obcych bander na Zalewie Szczecińskim na trasie Szczecin-Świnoujście.

13.10.1960 roku sztab brygady został przeniesiony do wyremontowanego bloku koszarowego przy Żołnierskiej 5[2]. W 1961 roku dowództwo posiadało kryptonim Ulewa.

Rozkazem organizacyjnym dowódcy WOP nr 0148 z 2.09.1963 przeformowano strażnice lądowe kategorii II Gryfino, kategorii III Widuchowa, Krajnik Górny, Pisek, Łysogórki, Czelin i Namyślin oraz kategorii IV Cedynia i Kostrzynek na strażnice WOP rzeczne kategorii I.

Z dniem 31 maja 1968 roku przeformowano brygadę z etatu 352/70 na etat 33/12 o stanie osobowym 3143 żołnierzy i 51 pracowników cywilnych[d].

W 1976 rozformowano 122 i 123 batalion WOP, podporządkowując strażnice bezpośrednio dowódcy brygady. Z rozformowanych batalionów sformowano placówki zwiadu i kompanie odwodowe. Brygada przyjęła nazwę Pomorska Brygada WOP[3]. Po stanie wojennym odtworzono batalion w Chojnie. W 1989 przyjęto do ochrony odcinek na Odrze od rozformowanej Lubuskiej Brygady WOP wraz z batalionem Słubice oraz przejściami granicznymi: Kunowice, Świecko, Słubice i Kostrzyn[3].

W 1990 rozformowano batalion portowy Szczecin Dąbie[e].

17 grudnia 1989 roku brygada otrzymała Krzyż Komandorski Orderu odrodzenia Polski[4].

Brygadę rozformowana 15 maja 1991 roku. Na jej bazie powstał Pomorski Oddział Straży Granicznej[3].

Struktura organizacyjnaEdytuj

Koszary 123 batalionu[f]
Koszary szczecińskiego dywizjonu[f]

Graniczne placówki kontrolne:

  • GPK Widuchowo (rzeczna)
  • GPK Kołbaskowo (drogowa)
  • GPK Gumieńce (kolejowa)
  • GPK Trzebież (rybacka)
  • GPK Szczecin (morska)
  • GPK Świnoujście (morska)
  • GPK Dziwnów (rybacka)

W 1968 roku dowództwu brygady podlegały:

  • batalion nadmorski WOP Świnoujście
  • strażnice bezpośrednio podległe dowództwu:
    • nr 5 lądowa II kategorii Karszno
    • nr 6 lądowa II kategorii Myśliborz Wielki
    • nr 7 techniczna II kategorii Dobieszczyn
    • nr 8 techniczna II kategorii Stolec
    • nr 9 techniczna II kategorii Dobra
    • nr 10 techniczna II kategorii Kościno
    • nr 11 techniczna I kategorii Broniszewo
    • samodzielny pluton kontroli ruchu granicznego Kołbaskowo
    • nr 12 techniczna Kamieniec
    • szkolna – Szczecin
  • batalion rzeczny WOP Chojna
  • batalion portowy Szczecin Dąbie

Skład Pomorskiej Brygady WOP w 1990 przedstawiał się następująco :

 
W tych koszarach stacjonował batalion WOP Świnoujście
  • dowództwo, sztab i pododdziały dowodzenia
  • batalion WOP Słubice
  • batalion WOP Chojna
  • batalion WOP Świnoujście
  • 29 strażnic WOP

Graniczne placówki kontrolne:

  • GPK Kunowice (kolejowa)
  • GPK Świecko (drogowa)
  • Słubice (drogowa)
  • GPK Kostrzyń (kolejowa, rzeczna)
  • GPK Kołbaskowo (drogowa)
  • GPK Szczecin-Gumieńce (kolejowa)
  • GPK Szczecin (morska) (stacjonował w budynku Urzędu Celnego przy ul. Gdańskiej)
  • GPK Trzebież (rybacka)
  • GPK Świnoujście (morska)
  • GPK Dziwnów (rybacka)

Wykaz punktów obserwacji wzrokowo-technicznej w Pomorskiej Brygadzie WOP wg stanu z 1990[5]:

  • POWT nr 1 Podgrodzie
  • POWT nr 2 Karsibór
  • POWT nr 3 Świnoujście
  • POWT nr 4 Przytor
  • POWT nr 5 Międzyzdroje
  • POWT nr 6 Grodno
  • POWT nr 7 Kołczewo
  • POWT nr 8 Międzywodzie
  • POWT nr 9 Dziwnówek
  • POWT nr 10 Pobierowo
  • POWT nr 11 Rewal
  • POWT nr 12 Niechorze
  • POWT nr 13 Włodarka
  • POWT nr 14 Mrzeżyno

Oficerowie brygadyEdytuj

Dowódcy brygady
  • płk Tadeusz Tymicki – do 1.07.1958
  • ppłk Zdzisław Czech – do 29.08.1960
  • płk Roman Wasilkowski – do 10.09.1967
  • płk Czesław Stopiński – do 16.09.1971
  • płk Ryszard Olejnik – do 30.11.1977
  • płk Zdzisław Czech – do 10.08.1984
  • płk Henryk Grzybowski[6] – do 11.02.1991.
Kierownicy sekcji KRG[7]
  • kpt. Izydor Gerber
  • kpt. Jerzy Jakubiak
  • ppłk Stanisław Rutkowski
  • ppłk Jan Piotrowski
  • ppłk Stefan Gorzelak
  • ppłk Mieczysław Koladyński
  • ppłk Roman Drabarek.

PrzekształceniaEdytuj

3 Oddział Ochrony Pogranicza3 Szczeciński Oddział WOP8 Brygada Ochrony Pogranicza12 Brygada WOP → 12 Pomorska Brygada WOP → Pomorska Brygada WOP → Pomorski Oddział Straży Granicznej

UwagiEdytuj

  1. Zarządzenie org. DWW nr 07/WW z 28 marca 1958 → Jackiewicz 1998 ↓, s. 61
  2. Zarządzenie org. DWW nr 019/WW z 23 października 1958 → Jackiewicz 1998 ↓, s. 62
  3. Zarządzenie MSW z 24 stycznia 1963 → Jackiewicz 1998 ↓, s. 62
  4. Zarządzenie szefa Wojsk Ochrony Pogranicza nr 015/WOP z 25.03.1968 roku
  5. Zarządzenie DWOP nr 028 z 25 kwietnia 1990 → Jackiewicz 1998 ↓, s. 62
  6. a b Widok budynków koszarowych z okresu późniejszego (2009)
  7. Strukturę organizacyjną brygady podano za → Jackiewicz 1998 ↓, s. 61

PrzypisyEdytuj

  1. a b Jackiewicz 1998 ↓, s. 61.
  2. a b Historia PBWOP ↓, s. 124-132.
  3. a b c Jackiewicz 1998 ↓, s. 62.
  4. Honkisz 1990 ↓, s. 277.
  5. Bieniecki 2011 ↓, s. 117 cz.III.
  6. Jerzy Jankowski: Ostatnie pożegnanie śp. płk. w st. spocz. WOP Henryka Grzybowskiego (pol.). W: Związek Emerytów i Rencistów Straży Granicznej [on-line]. emeryci-sg.org.pl, 2020-08-04. [dostęp 2020-08-05].
  7. Jarmoliński 2013 ↓, s. 158.

BibliografiaEdytuj

  • Ireneusz Bieniecki. Obserwacja i radiolokacyjny dozór Wojsk Ochrony Pogranicza na polskim wybrzeżu morskim w latach 1960 – 1991 (powstanie – rozwój– organizacja). Część I – lata 60., cześć II - lata 70., część III - lata 80.. „Biuletyn Centralnego Ośrodka Straży Granicznej”. cz.I 3/11, cz.II 4/11, cz.III 1-2/12, 2011. Koszalin: Centralny Ośrodek Szkolenia Straży Granicznej. ISSN 1429-2505. 
  • Henryk Dominiczak: Zarys historii Wojsk Ochrony Pogranicza 1945-1985. Warszawa: Wojskowa drukarnia w Łodzi, 1985.
  • Zenon Jackiewicz: Wojska Ochrony Pogranicza (1945-1991). Krótki informator historyczny. Kętrzyn: Centrum Szkolenia Straży Granicznej, 1998. ISBN 83-909304-3-9.
  • Jerzy Prochwicz: Wojska Ochrony Pogranicza 1945-1965. Piotrków Trybunalski: Naukowe Wydawnictwo Piotrkowskie, 2011. ISBN 978-83-7726-027-2.
  • Andrzej Wojtaszak, Kazimierz Kozłowski: Żołnierz polski na Pomorzu Zachodnim X-XX wiek : materiały z sesji naukowej z 10 listopada 1999 r. : praca zbiorowa. Szczecin: Oddział Edukacji Obywatelskiej, 2001. ISBN 83-86992-76-X.
  • Tadeusz Jarmoliński: Kontrola ruchu granicznego w Polsce w latach 1945 – 1990. Warszawa–Koszalin: Centralny Ośrodek Szkolenia Straży Granicznej im. Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego 92; 75-531 Koszalin, 2013.