Otwórz menu główne

Pomorze (prowincja)

Prowincja Pomorze (niem. Provinz Pommern) – prowincja państwa pruskiego, a potem zjednoczonych w XIX w. Niemiec (do 1945 r.). Stolicą prowincji był Szczecin, a przejściowo w okresie 1808–1814 Stargard[1]. W 1939 roku prowincja miała powierzchnię 38 401 km² i liczyła 2 405 021 mieszkańców.

Provinz Pommern
Prowincja Pomorze
1816–1945
Flaga Prowincji Pomorze
Herb Prowincji Pomorze
Flaga Prowincji Pomorze Herb Prowincji Pomorze
Położenie Prowincji Pomorze
Stolica Szczecin
Typ państwa Prowincja pruska
Powierzchnia
 • całkowita

38 401 km²
Liczba ludności (1939)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia

2 405 021
62,63 osób/km²
Data powstania 1816
Data likwidacji 1945
Prowincja Pomorze w 1905
Mapa Prowincji Pomorze w 1913 r.
Wielka Rzesza Niemiecka w 1944
Gmach Sejmu Pomorskiego w Szczecinie – widok współczesny

Numery rejestracyjne samochodów w prowincji zaczynały się od "I H".

Zmiany terytorialneEdytuj

W wyniku traktatu wersalskiego niewielki fragment powiatów: bytowskiego, lęborskiego i słupskiego (w sumie około 6 km²) został przekazany Polsce. W roku 1932 rejencja stralsundzka została przyłączona do rejencji szczecińskiej, a w roku 1938 (po likwidacji prowincji Marchia Graniczna) powstała nowa, trzecia (obok szczecińskiej i koszalińskiej), rejencja pilska (Regierungsbezirk Grenzmark Posen-Westpreußen) z siedzibą władz w Pile. Po II wojnie światowej większa, wschodnia część prowincji przypadła Polsce, część zachodnia (Pomorze Przednie) przypadła Niemcom i obecnie wchodzi w skład kraju związkowego Meklemburgia-Pomorze Przednie.

Podział administracyjny Pomorza (do 1920 roku)Edytuj

Stolica: Szczecin

Szczegółowe podziały administracyjne rejencji znajdują się w poszczególnych opisach tych rejencji.

DemografiaEdytuj

W 1905 roku Prowincja Pomorze obejmowała powierzchnię 30 120 km² i miała 1 684 326 mieszkańców, z których 1 616 550 stanowili protestanci, 50 206 katolicy, 9960 Żydzi[2].

W 1900 roku przy granicy z prowincją Prusy Zachodnie mieszkały 14 162 osoby z ojczystym językiem kaszubskim, oraz w rejonie jezior Łebsko i Gardno ogółem 310 osób z językiem kaszubskim[2].


Nadprezydenci PomorzaEdytuj

Lata urzędowania Nadprezydent Lata życia
1815–1816 Karl Heinrich Ludwig Freiherr von Ingersleben 1753 – 1831
1816–1831 Johann August Sack 1764 – 1831
1831–1835 Moritz Haubold Freiherr von Schönberg 1770 – ?
1835–1852 Wilhelm Friedrich Fürchtegott von Bonin 1786 – 1852
1852–1866 Ernst Karl Friedrich Wilhelm Adolf Freiherr Senfft von Pilsach 1795 – 1882
1867–1882 Ferdinand Karl Wilhelm August Freiherr von Münchhausen 1810 – 1882
1883–1891 Ulrich von Behr-Negendank 1826 – 1902
1891–1899 Robert von Puttkamer 1828 – 1900
1900–1911 Helmuth Freiherr von Maltzahn 1840 – 1923
1911–1917 Wilhelm Hans August von Waldow 1856 – 1937
1917–1918 Max Hermann Freiherr von Ziller 1856 – 1929
1918–1919 Georg Michaelis 1857 – 1936
1919–1930 Julius Lippmann 1864 – 1934
1930–1933 Carl von Halfern 1873 – 1937
1933–1945 Franz Schwede (gauleiter) 1888 – 1960

Wykaz miast 1816–1945 (stan ludności na 1 grudnia 1905)Edytuj

Herb Miasto Nazwa niem. 1905 Ludność 1905 Rejencja 1905 Powiat 1905 Obecna lokacja
  Szczecin Stettin 224 119 szczecińska Szczecin-Miasto (Stettin-Stadt)  
  Strzałów Stralsund 31 809 stralsundzka Strzałów-Miasto (Stralsund-Stadt)  
  Słupsk Stolp 31 154 koszalińska Słupsk-Miasto (Stolp-Stadt)  
  Stargard Stargard 26 907 szczecińska Stargard-Miasto (Stargard-Stadt)  
  Gryfia Greifswald 23 767 stralsundzka Gryfia-Miasto (Greifswald-Stadt)  
  Kołobrzeg Kolberg 22 856 koszalińska kołobrzesko-karliński (Kolberg-Körlin)  
  Koszalin Köslin 21 474 koszalińska koszaliński (Köslin)  
  Nakło Anklam 15 625 stralsundzka nakielski (Anklam)  
  Świnoujście Swinemünde 13 272 szczecińska uznamsko-woliński (Usedom-Wollin)  
  Dymin Demmin 12 536 szczecińska dymiński (Demmin)  
  Lębork Lauenburg 12 502 koszalińska lęborski (Lauenburg)  
  Szczecinek Neustettin 10 785 koszalińska szczecinecki (Neustettin)  
  Pozdawilk Pasewalk 10 520 szczecińska wkryujski (Ueckermünde)  
  Goleniów Gollnow 9194 szczecińska nowogardzki (Naugard)  
  Pyrzyce Pyritz 8600 szczecińska pyrzycki (Pyritz)  
  Białogard Belgard an der Persante 8589 koszalińska białogardzki (Belgard)  
  Wołogoszcz Wolgast 8346 stralsundzka gryfijski (Greifswald-Land)  
  Trzebiatów Treptow an der Rega 7794 szczecińska gryficki (Greifenberg)  
  Dąbie Altdamm 7451 szczecińska rędowski (Randow)  
  Bardo Barth 7344 stralsundzka nowopolski (Franzburg)  
  Świdwin Schivelbein 7219 koszalińska świdwiński (Schivelbein)  
  Gryfice Greifenberg 7207 szczecińska gryficki (Greifenberg)  
  Bytów Bütow 7011 koszalińska bytowski (Bütow)  
  Gryfino Greifenhagen 6583 szczecińska gryfiński (Greifenhagen)  
  Wkryujście Ueckermünde 6263 szczecińska wkryujski (Ueckermünde)  
  Sławno Schlawe 6221 koszalińska sławieński (Schlawe)  
  Drawsko Pomorskie Dramburg 6107 koszalińska drawski (Dramburg)  
  Darłowo Rügenwalde 5968 koszalińska sławieński (Schlawe)  
  Kamień Pomorski Cammin 5923 szczecińska kamieński (Cammin)  
  Miastko Rummelsburg 5701 koszalińska miastecki (Rummelsburg)  
  Łobez Labes 5183 szczecińska reski (Regenwalde)  
  Bobolice Bublitz 5154 koszalińska bobolicki (Bublitz)  
  Połczyn-Zdrój Polzin 5046 koszalińska białogardzki (Belgard)  
  Nowogard Naugard 4872 szczecińska nowogardzki (Naugard)  
  Złocieniec Falkenburg 4702 koszalińska drawski (Dramburg)  
  Wolin Wollin 4560 szczecińska uznamsko-woliński (Usedom-Wollin)  
  Dolenica Treptow an der Tollense 4429 szczecińska dymiński (Demmin)  
  Czaplinek Tempelburg 4377 koszalińska szczecinecki (Neustettin)  
  Police Pölitz 4303 szczecińska rędowski (Randow)  
  Góra Bergen auf Rügen 4045 stralsundzka rugijski (Rügen)  
  Łosice Loitz 4020 stralsundzka grzymski (Grimmen)  
  Gardziec Odrzański Gartz an der Oder 3947 szczecińska rędowski (Randow)  
  Grzymie Grimmen 3825 stralsundzka grzymski (Grimmen)  
  Kalisz Pomorski Kallies 3627 koszalińska drawski (Dramburg)  
  Resko Regenwalde 3477 szczecińska reski (Regenwalde)  
  Trzebusz Tribsees 3423 stralsundzka grzymski (Grimmen)  
  Jaromin Jarmen 3083 szczecińska dymiński (Demmin)  
  Karlino Körlin an der Persante 2999 koszalińska kołobrzesko-karliński (Kolberg-Körlin)  
  Sianów Zanow 2795 koszalińska sławieński (Schlawe)  
  Widuchowa Fiddichow 2725 szczecińska gryfiński (Greifenhagen)  
  Węgorzyno Wangerin 2677 szczecińska reski (Regenwalde)  
  Maszewo Massow 2666 szczecińska nowogardzki (Naugard)  
  Ińsko Nörenberg 2634 szczecińska szadzki (Saatzig)  
  Banie Bahn 2628 szczecińska gryfiński (Greifenhagen)  
  Chociwel Freienwalde 2562 szczecińska szadzki (Saatzig)  
  Płoty Plathe 2557 szczecińska reski (Regenwalde)  
  Polanów Pollnow 2521 koszalińska sławieński (Schlawe)  
  Barwice Bärwalde 2282 koszalińska szczecinecki (Neustettin)  
  Dobra Daber 2253 szczecińska nowogardzki (Naugard)  
  Okonek Ratzebuhr 2192 koszalińska szczecinecki (Neustettin)  
  Lesiany Lassan 2148 stralsundzka gryfijski (Greifswald-Land)  
  Łeba Leba 2027 koszalińska lęborski (Lauenburg)  
  Gardziec Rański Garz auf Rügen 2015 stralsundzka rugijski (Rügen)  
  Choćków Gützkow 2007 stralsundzka gryfijski (Greifswald-Land)  
  Nowe Warpno Neuwarp 1883 szczecińska wkryujski (Ueckermünde)  
  Dobrzany Jacobshagen 1871 szczecińska szadzki (Saatzig)  
  Pieńkuń Penkun 1810 szczecińska rędowski (Randow)  
  Uznam Usedom 1729 szczecińska uznamsko-woliński (Usedom-Wollin)  
  Dębogóra Damgarten 1700 stralsundzka nowopolski (Franzburg)  
  Richtenberg Richtenberg 1658 stralsundzka nowopolski (Franzburg)  
  Stepnica (miasto 18??–19??) Groß Stepenitz 1576 szczecińska kamieński (Cammin)  
  Nowopole Franzburg 1470 stralsundzka nowopolski (Franzburg)  
  Suchań Zachan 1384 szczecińska szadzki (Saatzig)  

1 października 1938 do Pomorza przyłączono 21 miast z Marchii Granicznej Poznańsko-Zachodniopruskiej: Choszczno (Arnswalde), Drawno (Neuwedell) (Unruhstadt) z powiatu choszczeńskiego, Dobiegniew (Woldenberg), Drezdenko (Driesen) i Strzelce Krajeńskie (Friedeberg) z powiatu strzeleckiego, Biały Bór (Baldenburg), Czarne (Hammerstein), Człuchów (Schlochau), Debrzno (Preußisch Friedland) i Lędyczek (Landeck) z powiatu człuchowskiego, Złotów (Flatow) i Krajenka (Krojanke) z powiatu złotowskiego, Wałcz, Jastrowie, Mirosławiec, Człopa i Tuczno z powiatu wałeckiego, Krzyż i Trzcianka z powiatu noteckiego oraz miasto Piła.

MiastaEdytuj

 
Szczecin, 1917

Populacja największych miast prowincji w latach 1890 i 1925 oraz ich współczesna przynależność państwowa:

miasto pop. 1890 pop. 1925 rejencja źródło 2014
1. Szczecin 116 228 254 466 szczecińska [3]  
2. Słupsk 23 862 41 602 koszalińska [4]  
3. Stralsund 27 814 39 469 stralsundzka [5]  
4. Stargard 23 785 32 545 szczecińska [6]  
5. Kołobrzeg 16 999 30 115 koszalińska [7]  
6. Koszalin 17 810 28 812 koszalińska [8]  
7. Greifswald 21 624 26 695 stralsundzka [9]  

PrzypisyEdytuj

  1. Podziały administracyjne Pomorza Zachodniego w latach 1800–1970, red. T. Białecki, Szczecin, 1970, s. 7–8.
  2. a b Meyers Großes Konversationslexikon, 6. Auflage, 16. Band, Leipzig/Wien 1909, s. 134–137.
  3. Informationsseite - DENIC eG, www.verwaltungsgeschichte.de [dostęp 2018-07-27] [zarchiwizowane z adresu 2017-07-22] (niem.).
  4. Informationsseite - DENIC eG, www.verwaltungsgeschichte.de [dostęp 2018-07-27] (niem.).
  5. Informationsseite - DENIC eG, www.verwaltungsgeschichte.de [dostęp 2018-07-27] (niem.).
  6. Informationsseite - DENIC eG, www.verwaltungsgeschichte.de [dostęp 2018-07-27] (niem.).
  7. Informationsseite - DENIC eG, www.verwaltungsgeschichte.de [dostęp 2018-07-27] (niem.).
  8. Informationsseite - DENIC eG, www.verwaltungsgeschichte.de [dostęp 2018-07-27] (niem.).
  9. Informationsseite - DENIC eG, www.verwaltungsgeschichte.de [dostęp 2018-07-27] (niem.).

Linki zewnętrzneEdytuj