Popielicowate

rodzina ssaków

Popielicowate[3], pilchowate (Gliridae) – rodzina ssaków z podrzędu wiewiórkokształtnych (Sciuromorpha) w rzędzie gryzoni (Rodentia). Obejmuje blisko 30 gatunków.

Popielicowate
Gliridae[1]
Muirhead, 1819[2]
Ilustracja
Przedstawiciel rodziny – popielica szara (Glis glis)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Nadgromada żuchwowce
Gromada ssaki
Infragromada łożyskowce
Rząd gryzonie
Podrząd wiewiórkokształtne
Rodzina popielicowate
Typ nomenklatoryczny

Glis Brisson, 1762

Synonimy
Podrodziny

zobacz opis w tekście

WystępowanieEdytuj

Popielicowate żyją na terenie Palearktyki. Zamieszkują prawie całą Europę z wyjątkiem części północnej (północna i środkowa Skandynawia), północną Afrykę (niektóre gatunki z rodzaju Graphiurus żyją także na południe od Sahary), oraz środkową, wschodnią i zachodnią Azję (pasem od Azji Mniejszej aż do płn.-zach. Chin i Ałtaju oraz w Japonii)[4][5][6].

Budowa ciałaEdytuj

Popielicowate to drobne (8–20 cm) gryzonie o długim, zwykle puszystym ogonie (tylko nieliczne gatunki mają ogon półgoły), nieco krótszym od ciała (4–17 cm). Gatunki nadrzewne wyglądem zewnętrznym przypominają wiewiórki, formy naziemne – podobne są do myszy. Wszystkie pokryte są gęstym, krótkim, miękkim futrem, które jest często powodem polowań na te zwierzęta. U przednich łap gryzonie te posiadają cztery palce, u tylnych – 5. Samice posiadają 4–6 par sutków. Uszy zaokrąglone. Zęby (16 lub 20) pokryte są wałeczkami szkliwa.

Tryb życiaEdytuj

Popielicowate mają dobrze rozwinięty wzrok i słuch. Większość gatunków zamieszkuje lasy liściaste i mieszane. Popielicowate prowadzą życie nadrzewne, niektóre z nich praktycznie nie schodzą na ziemię, natomiast kilka gatunków stanowią formy naziemne. Zapadają w sen zimowy, niekiedy trwający bardzo długo (popielica – do 11 miesięcy), w trakcie zimowego temperatura ciała znacznie spada i jest zaledwie o kilka stopni Celsjusza wyższa niż temperatura otoczenia, zaś serce bije zaledwie kilka razy na minutę. Prowadzą nocny tryb życia. Najważniejszymi naturalnymi wrogami popielicowatych są kuny, łasice, sowy i lisy.

DietaEdytuj

Gryzonie te zasadniczo są roślinożerne, zjadają owoce, nasiona i orzechy (stąd nazwy: orzesznica czy żołędnica). Popielice nie gardzą jednak także pokarmem zwierzęcym, zjadają stawonogi (owady) i jaja ptaków.

RozmnażanieEdytuj

Raz, niekiedy dwa razy do roku (zależnie od klimatu, w jakim żyje dany gatunek), samice popielicowatych po trwającej 21–28 dni ciąży rodzą od 2 do 9 młodych. Żywią się one mlekiem matki przez około miesiąc. Młode dość szybko dorastają i usamodzielniają się; samice niektórych gatunków mogą zajść w ciążę mając ok. 2 miesięcy (np. koszatka leśna – 45 dni). W warunkach naturalnych pilchowate żyją 2 do 5 lat.

 
Żołędnica europejska (Eliomys quercinus)

Gatunki popielicowatychEdytuj

Do rodziny popielicowatych zaliczane następujące podrodziny[4][3]:

Popielicowate w PolsceEdytuj

W Polsce żyją 4 gatunki popielicowatych: popielica, orzesznica, koszatka i żołędnica europejska. Niegdyś zabijane dla cennych futer (zwłaszcza popielice), obecnie wszystkie gatunki podlegają ochronie gatunkowej. Status ochronny od 2016 roku[7]:

Nazwa polska Nazwa łacińska Grafika Ochrona na terenie Polski
koszatka leśna Dryomys nitedula   ścisła, wymaga ochrony czynnej
orzesznica leszczynowa Muscardinus avellanarius   ścisła
popielica szara Glis glis   częściowa
żołędnica europejska Eliomys quercinus   ścisła, wymaga ochrony czynnej

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Gliridae, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. L. Muirhead: Mazology. W: D. Brewster (red.): The Edinburgh encyclopaedia. Cz. 13. Edinburgh: William Blackwood, 1819, s. 393–480, ryc. 353–358. (ang.)
  3. a b Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)
  4. a b C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 628–630. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.)
  5. M.E. Holden-Musser, R. Juškaitis & G. Musser: Family Gliridae (Dormice). W: D.E. Wilson, T.E. Lacher, Jr & R.A. Mittermeier (red. red.): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 6: Lagomorphs and Rodents I. Barcelona: Lynx Edicions, 2016, s. 838. ISBN 978-84-941892-3-4. (ang.)
  6. D.E. Wilson & D.M. Reeder (red. red.): Family Gliridae. W: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-12-29].
  7. Dz.U. z 2016 r. poz.