Otwórz menu główne

Poręba Żegoty

wieś w województwie małopolskim

Poręba Żegotywieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie chrzanowskim, w gminie Alwernia.

Poręba Żegoty
wieś
Ilustracja
Oficyny pałacu Szembeków, widok od drogi.
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat chrzanowski
Gmina Alwernia
Liczba ludności (2006) 1115
Strefa numeracyjna 12
Kod pocztowy 32-566[1]
Tablice rejestracyjne KCH
SIMC 0314709
Położenie na mapie gminy Alwernia
Mapa lokalizacyjna gminy Alwernia
Poręba Żegoty
Poręba Żegoty
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Poręba Żegoty
Poręba Żegoty
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Poręba Żegoty
Poręba Żegoty
Położenie na mapie powiatu chrzanowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu chrzanowskiego
Poręba Żegoty
Poręba Żegoty
Ziemia50°03′30″N 19°33′49″E/50,058333 19,563611
Kościół pw. św. Marcina i św. Małgorzaty przy DW 780 (widok z 2008)

PołożenieEdytuj

Przez wieś przebiega droga wojewódzka nr 780 KrakówChełm Śląski, wieś znajduje się w odległości 2 km na wschód od Alwerni.

Części wsiEdytuj

Integralne części wsi Poręba Żegoty[2][3]
SIMC Nazwa Rodzaj
0314721 Nawsie część wsi
0314738 Potok część wsi
0314744 Psia Górka część wsi
0314773 Szwaby część wsi

Historia i zabytkiEdytuj

Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi XIV wieku. W latach 1325–1327 miejscowa parafia wymieniona jest w wykazie zbiórki świętopietrza. Pierwszą wzmiankę o miejscowości spotykamy w dyplomie z 18 września 1373 roku (Kodeks Małopolski Piekosińskiego), w którym Krzywosąd, dziedzic Czarnej Poręby, sprzedaje sołtystwo w Porębie Czarnej braciom Michałowi i Mikołajowi, zaś między świadkami występuje Szegotha de Poramba. Pierwszy dokładny opis wsi pochodzi z aktu rozgraniczenia między Kamieniem, a Brodłami Piotra Szafrańca z 25 listopada 1419 roku. Długosz w opisie parafii w Tłuczani wymienia jako właściciela Kossowej Andrzeja de Zegoczina Poremba de domo et familia Waldroph. W XV wieku Poręba lub jej część nazywana wtedy Porąbką stanowiła własność biskupów krakowskich i należała do parafii św. Wojciecha w Jaworznie. Z łanów kmiecych, karczmy i zagród odprowadzano dziesięcinę w połowie plebanowi w Mysłowicach, zaś drugą plebanowi w Jaworznie. W 1581 roku wieś była własnością Piotra Porębskiego. Po Porębskich przeszła na rzecz rodziny Czernych, a później jako wiano w ręce Szembeków.

Na przełomie XIX wieku i XX wieku Poręba miała 182 domy, w których mieszkało 1454 osób (1437 wyznania rzymsko-katolickiego, oraz 17 wyznania mojżeszowego). Oprócz tego w posiadłości Zygmunta hrabiego Szembeka mieszkało 118 osób w 10 budynkach (111 wyznania rzymsko-katolickiego, oraz 7 wyznania mojżeszowego).

Parafia Poręba Żegoty obejmowała wtedy oprócz Poręby miejscowości: Alwernia, Okleśna, Brodła, Mirów i Podłęże z ogólną liczbą 4058 mieszkańców wyznania rzymsko-katolickiego oraz 292 wyznania mojżeszowego. Obecnie parafia rzymskokatolicka obejmuje wsie: Poręba Żegoty, Brodła i Mirów. Ponad 1% mieszkańców stanowią Świadkowie Jehowy należący do zboru Tenczynek i korzystający z zebrań religijnych w Sali królestwa w Rudnie.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krakowskiego.

KościółEdytuj

Obecny murowany kościół pw. św. Marcina i św. Małgorzaty, który powstał w miejscu wcześniejszego, drewnianego, ufundował Franciszek Czerny-Szwarzenberg wraz z biskupem krakowskim Szembekiem w roku 1762. W 1898 roku projekt rozbudowy przygotował krakowski architekt Zygmunt Hendel[4]. Budową kierował Miller z Krakowa. 11 listopada 1900 roku odbyło się poświęcenia kościoła[5].

Kościół jest jednonawowy, z wieżą zwieńczoną baniastym hełmem. Wewnątrz warto zwrócić uwagę na marmurowe ołtarze pochodzące z Katedry Wawelskiej, a przeniesione tu na przełomie XIX–XX wieku. Wyróżniają się także obrazy takich mistrzów jak: Michał Stachowicz i Wojciech Eljasz-Radzikowski[6].

Pałac SzembekówEdytuj

Drugim ważnym zabytkiem Poręby są ruiny pałacu należącego kolejno do Korycińskich, Szwarcenberg-Czernych oraz (do II wojny światowej) Szembeków. Pierwszy drewniany dwór powstał w tym miejscu w XVII stuleciu. Obecny rokokowo-klasycystyczny pałac powstał w kilku etapach pomiędzy końcem XVII wieku, a początkiem XX wieku, kiedy przebudował go architekt Tadeusz Stryjeński[4]. W pałacu spalonym w 1945 roku i częściowo rozebranym, znajdowała się cenna biblioteka oraz bogate zbiory sztuki. W ostatnim czasie podjęto prace zmierzające do odbudowy pałacu[7]. Zostały one jednak przerwane ze względu na wycofanie się nowego właściciela. W całości zachowała się jedynie oficyna. W parku dworskim znajduje się zdewastowana kaplica-mauzoleum Szembeków z lat 1920–1922, z posągiem Matki Boskiej z Dzieciątkiem. W parku istniała też sztuczna grota z posągiem Neptuna. W otoczeniu pałacu, przy drodze w kierunku Alwerni widoczne są stawy rybne oraz kamienna figura św. Jana Nepomucena z 1782 roku[8].

Gaudynowskie SkałyEdytuj

Pomiędzy Porębą-Żegoty a Brodłami znajdują się Gaudynowskie Skały, część Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Skały podzielone są głębokim i szerokim wąwozem.

PrzypisyEdytuj

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. s. według wyboru. [dostęp 2014–03–09].
  2. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1867, 2013–02–15. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2014–03–09]. 
  3. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].
  4. a b Krasnowolski 2013 ↓, s. 235.
  5. Poświęcenie kościoła Czas 1900 nr 278 z 13 listopada s. 2
  6. Kornecki 1993 ↓, s. 51.
  7. Marzanna Raińska, Czy ruiny pałacu Szembeków w Porębie Żegoty zostaną odbudowane?, 2009-12-05, portal: DworyMalopolski.pl {Dostęp 20.03.2011]
  8. Kornecki 1993 ↓, s. 86.

BibliografiaEdytuj

  • Filip Sulimierski i Władysław Walewski - „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, Warszawa 1880–1914, tom VIII, strona 818.
  • Marian Kornecki: Sztuka Sakralna. Kraków: Zarząd Zespołu Jurajskich Parków Krajobrazowych w Krakowie, 1993.
  • Bogusław Krasnowolski: Leksykon zabytków architektury Małopolski. Kraków: Arkady, 2013. ISBN 978-83-2134744-8.

Linki zewnętrzneEdytuj