Otwórz menu główne

Powiat ostrowski (województwo wielkopolskie)

powiat w województwie wielkopolskim‎
Ten artykuł dotyczy powiatu w województwie wielkopolskim. Zobacz też: powiat ostrowski.

Powiat ostrowski – powiat w Polsce w południowo–zachodniej części województwa wielkopolskiego, reaktywowany w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Tworzy go osiem jednostek administracyjnych. Jego siedzibą jest miasto Ostrów Wielkopolski.

Powiat ostrowski
powiat
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
TERYT 4.30.40.17.00.0
Siedziba Ostrów Wielkopolski
Starosta Paweł Rajski
Powierzchnia (2019) 1160,12 km²
Populacja (2019)
• liczba ludności

161 519[1]
• gęstość 139 os./km²
Urbanizacja 53,7%
Nr kierunkowy (+48) 62
Tablice rejestracyjne POS
Adres urzędu:
al. Powstańców Wlkp. 16
63-400 Ostrów Wielkopolski
Szczegółowy podział administracyjny
Plan powiatu ostrowskiego (wielkopolskiego)
Liczba gmin miejskich 1
Liczba gmin miejsko-wiejskich 3
Liczba gmin wiejskich 4
Położenie na mapie województwa
Położenie na mapie województwa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Powiat ostrowski
Powiat ostrowski
51°39′N 17°42′E/51,650000 17,700000
Strona internetowa
Biuletyn Informacji Publicznej
Portal Portal Polska

Drugi pod względem liczby ludności powiat w województwie wielkopolskim (nie wliczając miast na prawach powiatu). Według danych z 1 stycznia 2019 roku powiat liczył 161 519 mieszkańców[1].

Charakterystyka powiatuEdytuj

Powiat ostrowski położony jest w paśmie makroregionu Niziny Południowowielkopolskiej, mezoregionu Wysoczyzny Kaliskiej i Wysoczyzny Leszczyńskiej, przy granicy z Dolnym Śląskiem, w dorzeczu Baryczy, Ołoboku i Prosny. Powiat ma charakter rolniczo–przemysłowy, użytki rolne zajmują 64,9% powierzchni powiatu, a 28,3% tereny leśne.

Gminy powiatuEdytuj

Gmina Typ gminy Siedziba Powierzchnia

[km²]

Ludność Gęstość zaludnienia

[os./km²]

(stan na 1 stycznia 2019)[1]
  Nowe Skalmierzyce miejsko-wiejska Skalmierzyce 125,42 15478 123
  Odolanów miejsko-wiejska Odolanów 136,09 14628 107
  Ostrów Wielkopolski wiejska Ostrów Wielkopolski 207,86 19097 92
  Ostrów Wielkopolski miejska 41,90 72050 1720
  Przygodzice wiejska Przygodzice 163,39 12123 74
  Raszków miejsko-wiejska Raszków 134,57 11901 88
  Sieroszewice wiejska Sieroszewice 163,17 9663 59
  Sośnie wiejska Sośnie 187,72 6579 35

HistoriaEdytuj

Pierwsze wzmianki pisane o osadach rejonu ostrowskiego pochodzą z końca XIII wieku[2].

Odolanów uzyskał prawa miejskie w XIV wieku, a Raszków w roku 1444. W 1713 roku dzięki staraniom Jana Jerzego Przebendowskiego, prawa miejskie na prawie magdeburskim uzyskał Ostrów Wielkopolski[2][3]. Najmłodszym miastem powiatu ostrowskiego są Nowe Skalmierzyce, które uzyskały prawa miejskie w 1962 roku.

Do II rozbioru Polski (1793 r.) obszar współczesnego powiatu ostrowskiego leżał w powiecie kaliskim dawnego województwa kaliskiego; w latach 1795–1807 leżał w departamencie kaliskim Prus Południowych, zaś w latach 1807–1815 w powiecie odolanowskim, departament kaliski Księstwa Warszawskiego. Po utworzeniu Królestwa Polskiego (1815 r.) obszar ten znalazł się poza granicami państwa polskiego – Wielkie Księstwo Poznańskie.

W 1815 roku pruska administracja przeniosła siedzibę powiatu odolanowskiego oraz część instytucji m.in. sąd powiatowy i kasę powiatową do Ostrowa Wielkopolskiego. Od tego momentu nowo tworzone instytucje i obiekty rangi powiatowej lokowano już tylko w tym mieście. W 1887 roku z powiatu odolanowskiego wydzielono powiat ostrowski, przy czym granica między nimi biegła południkowo, kilka kilometrów na zachód od obecnego centrum Ostrowa. W 1932 roku powiat odolanowski uległ likwidacji i włączeniu do powiatu ostrowskiego.

Podczas wojny powiat został wcielony do Rzeszy – przez pewien okres administratorem powiatu był tu Heinz Auerswald. W 1948 roku powiat ponownie podzielono: na powiat ostrowski oraz powiat miejski Ostrów Wielkopolski. Na skutek centralizacyjnej reformy administracyjnej w 1975 roku oba powiaty uległy likwidacji.

W 1999 roku reforma administracyjna reaktywowała powiat ostrowski. Pierwszym starostą ostrowskim został Andrzej Dera (AWS). Od 2002 roku przez dwie kadencje starostą był Włodzimierz Jędrzejak (SLD), zaś od 2010 roku starostą ostrowskim jest Paweł Rajski (PO).

GospodarkaEdytuj

PrzemysłEdytuj

Głównym miastem powiatu jest Ostrów Wielkopolski, jeden z dwóch głównych ośrodków w Kalisko-Ostrowskim Okręgu Przemysłowym. Do aglomeracji kalisko-ostrowskiej należy część gmin powiatu ostrowskiego. Powiat stanowi ośrodek przemysłu: spożywczego, środków transportu (produkcja wagonów), maszynowego, precyzyjnego, drzewnego oraz materiałów budowlanych[4].

RolnictwoEdytuj

Najważniejszym sektorem powiatu ostrowskiego pozostaje rolnictwo – ponad połowę powierzchni powiatu zajmują użytki rolne[4]. Wśród uprawianych roślin dominują zboża, kukurydza, rzepak i ziemniaki[4]. Na terenie gminy Nowe Skalmierzyce i gminy Raszków istnieją lepsze warunki glebowe, co sprawia że użytki rolne sięgają tam 90% w stosunku do całkowitej powierzchni gminy[4].

MiejscowościEdytuj

MiastaEdytuj

W obrębie powiatu ostrowskiego znajdują się 4 miasta

(liczba mieszk. wg danych GUS z 1 stycznia 2019[6]):

Dawne miasta:

Największe wsie powiatu ostrowskiegoEdytuj

 
Przygodzice – największa wieś powiatu ostrowskiego

Wsie powyżej 1000 mieszkańców wg danych z 2011 roku[8]:

LudnośćEdytuj

Liczba mieszkańców powiatu ostrowskiego wg GUS[6]
Rok

(stan na 1 stycznia)

Liczba ludności Przyrost Gęst. zaludnienia

[os./km²]

Powierzchnia

[km²]

2012 160 831 139 1160,12
2013 161 068   237
2014 161 216   148
2015 161 403   187
2016 161 435   32
2017 161 574   139
2018 161 763   189
2019 161 519   244

Turystyka i zabytkiEdytuj

Sztuka regionu ostrowskiegoEdytuj

 
„Madonna z Dzieciątkiem” z Ołoboku, obecnie w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie

Na terenie powiatu ostrowskiego dominują zabytki architektury sakralnej oraz dwory, pałace i parki. Sztukę romańską tego regionu prezentuje m.in. drewniany posążek „Madonny z Dzieciątkiem” (datowany na 2 poł. XII–pocz. XIII w.[9]), pochodzący z wyposażenia klasztoru cysterek w Ołoboku (od 1931 roku w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie)[10] oraz granitowa kropielnica w Skrzebowej[3].

Sztukę gotycką przedstawia wczesnogotycki jednonawowy kościół parafialny w Sobótce oraz klasztor i kościół w Ołoboku[3]. Z gotyckiego klasztoru, który rozebrano w 1882 roku, zachowało się piętrowe skrzydło, przylegające do kościoła od strony północnej[3].

W epoce renesansu wzniesiono w regionie ostrowskim m.in. murowaną kaplicę loretańską w Skrzebowej (obecnie ruiny), murowaną kaplicę przy kościele pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Skalmierzycach oraz dzwon (1555 r.) w Szczurach[3].

Ożywienie w ruchu budowlanym i artystycznym nastąpiło w czasach trwania baroku[3]. Barokowy kościół pw. św. Michała Archanioła w Cieszynie (z końca XVII w.), wybudowano kosztem kapituły wrocławskiej w miejscu dawnego drewnianego[3]. W epoce późnego baroku powstał również wybudowany na rzucie ośmioboku kościół ewangelicki w Odolanowie[3].

W 1791 roku ukończono budowę murowanego klasycyzującego pałacu w Lewkowie[3]. W nurcie klasycyzmu wybudowano budynki sakralne m.in. w Pogrzybowie (1801–1806) i Rososzycy (1818 r.)[3].

Mecenat Antoniego Radziwiłła namiestnika Wielkiego Księstwa Poznańskiego, właściciela miasta Ostrowa i dóbr przygodzkich sprawiły, że w głębi lasu wzniesiono w latach 1822–1824 jako rezydencję sezonową pałac w Antoninie, według projektu niemieckiego architekta Karla Friedricha Schinkla[3].

Pałac w Śliwnikach (1848–1850) wybudowany dla Jana Niepomucena Niemojowskiego, jest jednym z pierwszych budynków w rejonie ostrowskim, wzniesionym w stylu neogotyckim[3]. Innym przykładem tej architektury jest monumentalny dworzec kolejowy w Nowych Skalmierzycach, wybudowany w latach 1905–1906.

DworyEdytuj

Dwory w powiecie ostrowskim
Dwór w Chotowie z 1 poł. XIX wieku
Dwór w Gutowie
Dwór–willa w Miedzianowie z 1877 roku
Dwór w Gałązkach Małych z 1903 roku
Dwór w Wysocku Wielkim z poł. XIX wieku

Obiekty wpisane w rejestr zabytków województwa wielkopolskiego[11]:

Pozostałe:

PałaceEdytuj

Pałace w powiecie ostrowskim
Pałac myśliwski w Antoninie wybudowany w latach 1822–1824
Pałac w Lewkowie wybudowany w latach 1788–1791
Pałac w Rososzycy z 1875 roku
Pałac w Sobótce wybudowany w latach 1898–1899
Pałac myśliwski w Mojej Woli z 1825 roku
Ruiny pałacu w Śmiłowie

Obiekty wpisane w rejestr zabytków województwa wielkopolskiego[11]:

Pozostałe:

Zabytkowe parkiEdytuj

Zabytkowe parki w powiecie ostrowskim
Park im. 3 Maja w Ostrowie Wielkopolskim, założony w latach 1904–1905
Park w Bagateli z 1 poł. XIX wieku
Park dworski w Chotowie
Park w Lewkowie, założony pod koniec XVIII wieku

Parki wpisane w rejestr zabytków województwa wielkopolskiego[11]:

Zabytki architektury (wybór)Edytuj

Zabytki architektury w powiecie ostrowskim
Dworzec kolejowy w Nowych Skalmierzycach wybudowany w latach 1905–1906
Gmach poczty w Ostrowie Wielkopolskim z 1886 roku
Wiatrak paltrak we wsi Kałkowskie z 1900 roku
Młyn wodny w Ołoboku z poł. XIX wieku

Obiekty wpisane w rejestr zabytków województwa wielkopolskiego[11]:

Zabytkowe kościołyEdytuj

Najstarsze kościoły w powiecie ostrowskim
Kościół pw. św. Jana Ewangelisty w Ołoboku z XV wieku
Kościół pw. Podwyższenia Krzyża w Wysocku Wielkim z XVI wieku
Kościół parafialny pw. św. Bartłomieja Apostoła w Biskupicach Ołobocznych z 1726 roku

Najstarsze zabytkowe kościoły na terenie powiatu ostrowskiego (chronologicznie)[11]:

  1.   kościół pw. NNMP i św. Józefa w Sobótce (XIII w., 1783–1790),
  2.   kościół pw. św. Jana Ewangelisty w Ołoboku (XV/XVII w., 1695, 1780 r.),
  3.   kościół cmentarny pw. św. Jana Chrzciciela w Ołoboku (XVI w.),
  4.   kościół pw. Podwyższenia Krzyża w Wysocku Wielkim (XVI w.),
  5.   kościół pw. św. Mikołaja w Gostyczynie (XVI/XVII w.),
  6.   kościół pw. św. Michała Archanioła w Cieszynie (XVII w.)
  7.   kościół pw. św. Bartłomieja Apostoła w Biskupicach Ołobocznych (1726 r.),
  8.   kościół pw. św. Mateusza w Górznie (1755 r.),
  9.   kościół pw. Michała Archanioła w Szczurach (1762 r.),
  10.   kościół ewangelicki w Odolanowie (1770–1780),
  11.   kościół pw. NMP Królowej Polski w Ostrowie Wielkopolskim (1777–1778),
  12.   kościół pw. Wszystkich Świętych w Droszewie (1783–1787),
  13.   kościół cmentarny pw. św. Barbary w Odolanowie (1784 r.),
  14.   kościół pw. Narodzenia NMP w Ociążu (1785–1786),
  15.   kościół pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Skalmierzycach (1791 r.),
  16.   kościół pw. św. Marcina w Odolanowie (1794 r.),
  17.   kościół polskokatolicki pw. MB Królowej Polski w Strzyżewie (1865 r.).

PrzyrodaEdytuj

Europejska Ostoja PtakówEdytuj

 
Jesinne przeloty gęsi w Parku Krajobrazowym „Dolina Baryczy”

Park krajobrazowyEdytuj

Obszary chronionego krajobrazuEdytuj

Rezerwaty przyrodyEdytuj

TransportEdytuj

Transport kolejowyEdytuj

 
Przystanek kolejowy w Łąkocinach
 
Stacja kolejowa w Garkach
Linia Kierunek Stacje/przystanki

w powiecie ostrowskim

14 Łódź KaliskaTuplice
272 KluczborkPoznań Główny
355 Ostrów WielkopolskiGrabowno Wielkie
383

(nieczynna od 1999 roku; częściowo kolej drezynowa)

OstrzeszówNamysłaki
811 Stary StawFranklinów (łącznica kolejowa linii: 14 i 272)
kolejka parkowa WenecjaPiaski-Szczygliczka
(linia rozebrana do 1989 roku) OciążKotowieckoKucharki
(linia rozebrana do 1936 roku) KotowieckoŻakowiceGłóski

Legenda:

     linia nieczynna

     linia rozebrana

Transport drogowyEdytuj

Drogi ekspresoweEdytuj

Drogi krajoweEdytuj

Drogi wojewódzkieEdytuj

Transport lotniczyEdytuj

W Michałkowie w gminie Ostrów Wielkopolski, znajduje się lotnisko Ostrów Wielkopolski-Michałków.

AdministracjaEdytuj

Organem uchwałodawczym samorządu jest Rada Powiatu Ostrowskiego, składająca się z 27 radnych.

Okręgi wyborcze do Rady Powiatu Ostrowskiego (2018)[12]
Okręg Miasto/gmina Liczba
radnych
Okręg 1 miasto Ostrów Wielkopolski osiedle: Śródmieście, Wenecja, Krępa, Pruślin 4
Okręg 2 osiedle: Stare Kamienice, Zacisze Zębców, Odolanowskie, Nowe Parcele, Parcele Zacharzewskie 4
Okręg 3 osiedle: Jana Pawła II, Powstańców Wielkopolskich 4
Okręg 4 gmina i miasto Nowe Skalmierzyce 3
Okręg 5 gmina i miasto Raszków, gmina Ostrów Wielkopolski 5
Okręg 6 gmina i miasto Odolanów, gmina Przygodzice, gmina Sośnie, gmina Sieroszewice 7
Razem (Σ) 27
Podział mandatów w Radzie Powiatu Ostrowskiego (2018)[13]
Komitet Wyborczy Liczba radnych
KKW Koalicja Obywatelska
11 / 27
KW Prawo i Sprawiedliwość
8 / 27
KWW Beaty Klimek Przyjazne Miasto i Powiat
5 / 27
KW Polskie Stronnictwo Ludowe
3 / 27

Sąsiednie powiatyEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c GUS (pol.). Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2019 roku. [dostęp 2019-06-27].
  2. a b Historia - Biuletyn Informacji Publicznej Powiatu Ostrowskiego, bip.powiat-ostrowski.pl [dostęp 2018-07-22] (pol.).
  3. a b c d e f g h i j k l Ostrów Wielkopolski - dzieje miasta i regionu, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1990, s. 505-616, ISBN 83-210-0851-8.
  4. a b c d e f g h i j Program Ochrony Środowiska - 2014, bip.powiat-ostrowski.pl [dostęp 2018-07-20] (pol.).
  5. a b c Encyklopedia popularna PWN, wyd. XXV, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1995, ISBN 83-01-11802-4.
  6. a b Główny Urząd Statystyczny, ludność, stat.gov.pl [dostęp 2019-07-08] (pol.).
  7. Historia Gmina i Miasto Odolanów, www.odolanow.pl [dostęp 2019-07-08].
  8. Polska w liczbach [dostęp 2018-07-25] (pol.).
  9. "Madonna z Ołoboku", „Culture.pl” [dostęp 2018-07-18] (ang.).
  10. Maria Tronująca z Dzieciątkiem - "Sedes Sapientiae", Cyfrowe Muzeum Narodowe w Warszawie [dostęp 2018-07-18].
  11. a b c d e Zestawienia zabytków nieruchomych, www.nid.pl [dostęp 2018-07-18].
  12. Wybory samorządowe 2018, wybory2018.pkw.gov.pl [dostęp 2018-10-24].
  13. Rada powiatu ostrowskiego wybrana, 23 października 2018 [dostęp 2019-08-24] (pol.).