Otwórz menu główne

Powstanie Bethlena na Węgrzech i Morawach

Powstanie Bethlena miało miejsce w latach 1619-1621 w trakcie walk Węgrów z Habsburgami.

Powstanie Bethlena
powstanie antyhabsburskie na Węgrzech i Morawach 1619–1621
Ilustracja
Gábor Bethlen
Czas 16191621
Miejsce ziemie Węgier i Moraw
Terytorium Węgry, Morawy
Wynik zwycięstwo Habsburgów
Strony konfliktu
Węgrzy Habsburgowie
Dowódcy
Gábor Bethlen Ferdynand II Habsburg
Siły
nieznane nieznane
Straty
nieznane nieznane
brak współrzędnych
Antyhabsburskie powstania na Węgrzech

Powstanie Bocskaya (1604-1606)Powstanie Bethlena (1619-1621)Powstanie Thökölyego (1672-1685)Powstanie Rakoczego (1703-1711)

Po zwycięskiej bitwie na Białej Górze, Habsburgowie prowadzili walki na wschodzie gdzie ich przeciwnikiem był król Węgier i książę Siedmiogrodu Gábor Bethlen. Węgrzy atakowali głównie siły Habsburgów na Morawach, które ucierpiały wskutek najazdów jazdy madziarskiej.

W lutym 1621 r. oddziały cesarskie rozpoczęły przygotowania do uderzenia na Węgry, zajmując szereg wiosek w okolicy Devina. Dnia 25 lutego 1621 r. oddziały węgierskie bezskutecznie próbowały zdobyć miejscowość Straznice, bronioną przez chorągwie Lisowczyków i piechotę niemiecką. Podczas zaciętej walki zginąć miało 3000 Węgrów, a 150 dostało się do niewoli. Straty Lisowczyków były niewielkie, stracono jednak około 6000 koni, w większości uprowadzonych przez przeciwnika.

Na przełomie marca i kwietnia 1621 r. oddziały cesarskie wzmocnione zostały siłami 20 000 Hiszpanów i przeszły do ofensywy, zmuszając wojska Bethlena do odwrotu w kierunku Koszyc. Dzięki pomocy renegatów węgierskich, w krótkim czasie wojskom cesarskim udało się opanować większą część Słowacji. Bethlen tymczasem uzupełniał armię nowymi zaciągami z Niemiec, Turcji oraz Tatarami. Wkrótce Węgrzy odparli atak wojsk cesarskich pod wodzą marszałka Charlesa de Bucquoya na Nove Zamky.

W lipcu 1621 r. kolejne wojska powstańcze wyruszyły ku Morawom. 21 lipca w okolicy Opawy cesarscy zaskoczyli w nocy silną chorągiew przeciwnika (wojska margrabiego krnovskiego), którą wybito do nogi. Cztery dni później 25 lipca powstańcy otoczyli oddział hiszpański pod Novym Jicinem, rozbijając go i zabijając 500 Hiszpanów. Walki toczyły się ze zmiennym szczęściem. Powstanie jednak rozszerzyło się wkrótce na Wołoszczyznę oraz Morawy.

Wybuch powstania na Morawach zaniepokoił dwór cesarski w Wiedniu. Ferdynand II Habsburg wysłał w zapalne rejony kolejne wojska, które stoczyły potyczki z powstańcami pod Zvoleniem, Sasovem, Hlohovcami oraz Vrablovem. W sierpniu w ręce powstańców wpadła Trnawa. Nie udało się jednak zdobyć Preszburga, którego oblężenie powstańcy prowadzili nieudolnie. Na początku września na wieść o zbliżających się oddziałach cesarskich, Bethlen nakazał odwrót.

Pod koniec roku w szeregach wojsk powstańczych panowało rozprężenie i brak dyscypliny. Dnia 11 października pod Uherskim Hradistem nastąpiła koncentracja wojsk cesarskich. Siły te liczyły 12 000 ludzi wobec 20 000 powstańców, z których większość znajdowała się po drugiej stronie rzeki Morawy. Wojska Albrechta von Wallensteina przejęły inicjatywę strategiczną, wypierając armię powstańczą z Moraw. 12 listopada 1621 r. pod Ołomuńcem doszło do decydującej bitwy zakończonej zwycięstwem wojsk cesarskich. Z powodu braku żywności część oddziałów powstańczych wycofała się w głąb Moraw, inni ruszyli na Śląsk. Walki ustały z końcem roku. 31 grudnia 1621 roku Bethlen zawarł kompromis z wysłannikami cesarza w Mikulovie, a 6 stycznia 1622 pod traktatem pokojowym złożył swój podpis Ferdynand II Habsburg. Według ustaleń traktatu Bethlen zrzekł się pretensji do korony węgierskiej, otrzymując w zamian kilka księstw w Siedmiogrodzie. Książę musiał też wypłacić odszkodowanie cesarzowi i wycofać się z Moraw.

Zobacz teżEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Witold Biernacki: Wojna trzydziestoletnia. Powstanie czeskie i wojna o Palatynat 1618-1623. Wyd. Inforteditions, Zabrze 2008.