Powstanie chochołowskie

Powstanie chochołowskie („insurekcja pod Tatrami”, w gwarze „poruseństwo”) – wystąpienie zbrojne górali z Chochołowa, Cichego, Dzianisza i Witowa mające miejsce 21 lutego 1846 roku, skierowane przeciwko uciskowi dworskiemu i władzom austriackim. Zorganizowane przez Jana Kantego Andrusikiewicza (nauczyciela i organistę), Juliana Goslara (poetę) oraz trzech księży wikariuszy: Józefa Kmietowicza z Chochołowa, Michała Głowackiego i Michała Janiczaka z Szaflar.

Powstanie chochołowskie
Ilustracja
Siedziba Muzeum Powstania Chochołowskiego
Czas 2123 lutego 1846
Miejsce Podhale, Małopolska
Terytorium Austria
Przyczyna plan wzniecenia ogólnonarodowego powstania przeciw zaborcom
Wynik porażka powstańców
Strony konfliktu
górale z Chochołowa, Suchej Góry, Witowa i Kościeliska Austria
górale z Czarnego Dunajca
Dowódcy
Józef Leopold Kmietowicz
Jan Kanty Andrusikiewicz
Michał Głowacki
nieznany
Siły
powyżej 100 nieznane (początkowo skromne i rozproszone)
Straty
niewielkie niewielkie
brak współrzędnych

Historia powstaniaEdytuj

Powstanie zostało przygotowane przez Centralizację – czyli władzę najwyższą Towarzystwa Demokratycznego z Ludwikiem Mierosławskim na czele (w Galicji przygotowaniami kierował 24-letni Edward Dembowski) i miało zacząć się razem z ogólnonarodowym powstaniem, które jednak zostało odwołane (wiadomość o tym nie dotarła do Chochołowa). Górale prowadzący spór o grunty z ziemianinem Kajetanem Borowskim dość łatwo dali przekonać się do buntu przeciwko władzy austriackiej, którą wykorzystywał w sporze Borowski.

Niewielkie powstanie w Chochołowie wybuchło wieczorem 21 lutego 1846 roku. Powstańcy w liczbie około 30 osób z księdzem Kmietowiczem i organistą Andrusikiewiczem na czele zdobyli posterunek straży finansowej w Chochołowie, gdzie znaleźli broń. Następnie opanowali komorę celną w niedalekiej Suchej Górze, zniszczyli słupy graniczne i porąbali cesarskiego orła (Jan Zych z Chochołowa). Następnie powstańcy zdobyli podstępem posterunek straży skarbowej w Witowie oraz jeszcze tej samej nocy zarekwirowali broń z nadleśnictw w Witowie i w Kościelisku.

Powstanie zostało wkrótce (23 lutego) stłumione przy pomocy oddziałów straży z Nowego Targu oraz górali z Czarnego Dunajca. Ponad 100 powstańców uwięziono[1] w Spielbergu, Kufsteinie i Wiśniczu. Wkrótce zostali jednak zwolnieni w związku z Wiosną Ludów w 1848 roku.

Wystąpienie chochołowskie traktuje się jako epizod powstania krakowskiego z 1846 roku.

Pamiątką tych wydarzeń jest stojąca w Chochołowie figura św. Jana Nepomucena, ustawiona tyłem do wsi Czarny Dunajec, której mieszkańcy pomagali stłumić powstanie. W roku 1982 z inicjatywy doktora Krzysztofa Hofmana, figura została odrestaurowana[2].

Jednym z uczestników powstania był Jan Krzeptowski zwany Sabałą[3].

PrzypisyEdytuj

  1. Mała Encyklopedia 1967 ↓, s. 245.
  2. Zofia Stecka - Chochołów, Wydawnictwo Tatrzańskie, Zakopane, 1991, s. 27.
  3. Wiesław Bieńkowski: Jan Sabała (pol.). Internetowy Polski Słownik Biograficzny. [dostęp 2017-09-08].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Ks. Witold Józef Kowalów, Ks. Michał Stanisław Głowacki «Świętopełk» (1804-1846). Folklorysta i współorganizator powstania, Biały Dunajec – Ostróg 1999. ​ISBN 83-907955-6-6
  • Zofia Stecka - Chochołów, Wydawnictwo Tatrzańskie, Zakopane, 1991.
  • Mała Encyklopedia Wojskowa. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1967.

Linki zewnętrzneEdytuj