Powstanie kreteńskie (1866–1869)

Powstanie kreteńskie (gr. Κρητική Επανάσταση του 1866) – powstanie greckich chrześcijan na wyspie przeciw Imperium Osmańskiemu w latach 18661869.

Powstanie kreteńskie (1866–1869)
Powstania na Krecie
Ilustracja
Stosunki etniczne na Krecie (1861)

     Turcy

     Grecy

Czas 21 sierpnia 18661869
Miejsce Kreta
Przyczyna nieprzestrzeganie przez Turcję praw ludności greckiej
Wynik zwycięstwo Turków
Strony konfliktu
powstańcy Imperium Osmańskie
brak współrzędnych

Kreteńczycy podnieśli bunt przeciw panowaniu osmańskiemu już w 1821, gdy na kontynencie wybuchła wojna o niepodległość Grecji, jednak w 1828 roku zostali pokonani, a powstanie stłumione. Wyspa stała się odtąd częścią Egiptu rządzonego przez Muhammada Ali, wasala Osmanów. W 1841, po nieudanym powstaniu, Kreta wróciła pod panowanie tureckie. Po kolejnym powstaniu Kreteńczycy otrzymali prawa dotyczące organizacji społecznej, ustroju i prawa[potrzebny przypis].

Kolejne powstanie wybuchło wskutek łamania przez miejscowe władze przywilejów dla chrześcijan, nadanych sułtańskim dekretem (hatt-i hümayun) z lutego 1856; żądano ich przestrzegania, a wobec odmowy, zgromadzenie Kreteńczyków ogłosiło 21 sierpnia 1866 połączenie z macierzystą Grecją i natychmiast rozpoczęły się walki[1]. Rząd grecki wysłał na pomoc ochotników[2], rewolta zyskała też z różnych stron finansowe poparcie[3]. Powstańcy dość szybko opanowali znaczną część wyspy, pozostawiając Jerapetra w rękach tureckich.

W listopadzie 1866 doszło do wydarzenia, które wstrząsnęło europejską opinią publiczną: Turcy po parudniowym oblężeniu zdobyli klasztor Arkadi, będący ważnym ośrodkiem powstańczym. Oprócz 259 obrońców znajdowało się tam ok. 700 uchodźców. Po wdarciu się Turków do klasztoru obrońcy wysadzili magazyn prochu, powodując śmierć wielu napastników, obrońców i cywili.

Strategiczne znaczenie wyspy dla Turków zdecydowało o tym, że w październiku 1867 przybył tam wielki wezyr Mehmed Emin Ali Pasza i ostatecznie odzyskano panowanie nad wyspą.

Dopiero po wojnach bałkańskich Kreta stała się częścią państwa greckiego w 1913 roku.

PrzypisyEdytuj

  1. Jean Tulard: Histoire de la Crète. Paris: PUF, 1969, s. 115.
  2. W powstaniu np. czynnie uczestniczyli dwaj synowie emigranta-filhellena Henryka Jossadrowskiego: Konstanty (poległy) i Jan, który później awansował na pułkownika (Jacek Knopek: Polacy w Grecji. Historia i współczesność. Bydgoszcz 1997, s. 104, 110).
  3. M.in. znaczny datek finansowy przekazał zdetronizowany (1862) król Grecji Otton (Richard Cregg: Historia nowożytnej Grecji. Warszawa: Książka i Wiedza, 2006, s. 71).