Otwórz menu główne

Pozezdrze

wieś w województwie warmińsko-mazurskim

Pozezdrze (niem. Possessern, 1938–1945 Großgarten[2]) – wieś w Polsce w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie węgorzewskim, w gminie Pozezdrze. Położona jest przy drodze krajowej numer 63 (Perły- Sławatycze- Domaczewo).

Pozezdrze
Kościół w Pozezdrzu
Kościół w Pozezdrzu
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat węgorzewski
Gmina Pozezdrze
Sołectwo Pozezdrze
Wysokość 134 m n.p.m.
Liczba ludności (2011) 1210[1]
Strefa numeracyjna (+48) 87
Kod pocztowy 11-610
Tablice rejestracyjne NWE
SIMC 0765257
Położenie na mapie gminy Pozezdrze
Mapa lokalizacyjna gminy Pozezdrze
Pozezdrze
Pozezdrze
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pozezdrze
Pozezdrze
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Pozezdrze
Pozezdrze
Położenie na mapie powiatu węgorzewskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu węgorzewskiego
Pozezdrze
Pozezdrze
Ziemia54°08′31″N 21°51′31″E/54,141944 21,858611

Przysiółkiem wsi Pozezdrze jest Zofiówka[3].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa suwalskiego.

Miejscowość jest siedzibą gminy Pozezdrze.

NazwaEdytuj

Nazwy wsi (według "Słownika geogr...." z 1887) Pozezdrze albo Przezdrze, niem.Passessern, a dalej położenie "wieś powiat węgoborski, nad traktem bitym z Leca do Węgoborka 14 km". Podczas akcji germanizacyjnej nazw miejscowych i fizjograficznych historyczna nazwa niemiecka Passessern została w 1938 r. zastąpiona przez administrację nazistowską sztuczną formą Großgarten.

HistoriaEdytuj

Wieś założona została 21 czerwca 1543 na stu włókach, z których sołtys zwany Małym Pawłem z Leca otrzymał dziesięć. Osiedleńcom przyznana 6 lat wolnizny w 1547 wieś była już całkiem zasiedlona, mieszkali tu sołtys i 44 chłopów czynszowych wszyscy Polacy. W 1710 padło tu ofiarą dżumy 309 osób. Mniej ofiar epidemii było na terenie parafii Węgorzewo. Jej proboszcz stosował wszelkie znane wówczas środki do zapobiegania chorobie opisane w jego biografii.

Początkowo była to wieś księcia Albrechta, później królewska. Chłopi z Pozezdrza odrabiali pańszczyznę w majątku domeny państwowej przy zamku w Węgorzewie. W 1858 roku wieś liczyła 927 mieszkańców. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego zredagowany w latach 1880–1902 podaje, że miejscowość liczyła 1146 mieszkańców "w połowie Polaków"[4]. Według spisu z roku 1939 miejscowość liczyła 1551 mieszkańców.

W 1910 wieś zniszczona została przez wielki pożar. Pod koniec 1914 i na początku 1915 wieś znalazła się na terenie frontu I wojny światowej - Bitwa nad jeziorami mazurskimi. W czasie II wojny światowej obok Pozezdrza wybudowana została kwatera Himmlera. We wsi była placówka batalionu policyjnego zabezpieczająca ochronę Himmlera.

OświataEdytuj

Szkoła w Pozezdrzu powstała w 1737. W 1885 było tu 142 uczniów z których 100 znało język polski, była to szkoła dwu klasowa, o dwóch nauczycielach. W 1935 w Pozezdrzu były dwie szkoły: jedna czteroklasowa o czterech nauczycielach i 218 uczniach, druga jednoklasowa o jednym nauczycielu i 48 uczniach.

KościółEdytuj

Wieś początkowo należała do parafii w Kruklankach. Parafia luterańska w Pozezdrzu powstała w 1886. Należały do niej wsie: Harsz, Okowizna, Pieczarki i Pozezdrze. W 1890 należało do niej 2630 wiernych, w tym 658 Polaków. W roku 1912 wśród parafian odnotowano 200 Mazurów. Jeszcze w 1926 w wielkie święta odbywały się tu nabożeństwa w języku polskim.

Kościół w Pozezdrzu zbudowano w 1891. W dniach 9 i 10 września 1914 kościół uszkodzony został pociskami artylerii, a ostatecznie został zniszczony 2 lutego 1915. Świątynię odbudowano w 1923. W 1946 powstała tu parafia katolicka, a kościół otrzymał tytuł św. Stanisława Kostki.

Obecnie na terenie Pozezdrza działalność duszpasterską prowadzi Kościół Rzymskokatolicki oraz Kościół Ewangelicko-Augsburski (filiał).

DemografiaEdytuj

  • W 1858 było tu – 927 mieszkańców.
  • W 1880 było tu - 1146 mieszkańców.
  • W 1910 było tu - 1300 mieszkańców.
  • W 1939 było tu - 1551 mieszkańców.

InneEdytuj

W Pozezdrzu znana była legenda o skarbie wykopanym na wzniesieniu nad rzeką Sapiną. Skarb ukryty był w piwnicy wykonanej z cegły. Z cegieł tych kilku gospodarzy w XIX w. miało sobie wybudować stajnie. Wzniesienie to później nazwano Złotą Górą.

W pobliskim lesie (ok. 2 km na północny zachód) znajdują się bunkry byłej kwatery SS i policji Reischfürera Heinricha Himmlera, (występowała pod kryptonimem "Hochwald"), zbudowane w latach 1940-1941, były wykorzystywane w czasie agresji na ZSRR. Teren kwatery otoczony był polem minowym ogrodzonym płotem z siatki i drutu kolczastego. Zakwaterowany był tu batalion policji, który wchodził w skład oddziałów przewidzianych do obrony kwatery Himmlera i OKW w Gierłoży oraz obserwacji trójkąta Kętrzyn - Węgorzewo - Giżycko. 16 września 1944 roku Himmler spotkał się tu z generałem Andriejem Własowem dowódcą Rosyjskiej Armii Wyzwoleńczej. Kwatera ta została opuszczona 20 listopada 1944 roku, 24 stycznia 1945 r. saperzy niemieccy wysadzili ją w powietrze.

PrzypisyEdytuj

  1. Strona polskawliczbach.pl
  2. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262)
  3. PRNG – nazwy miejscowości
  4. "Słownik geograficzny Królestwa Polskiego", hasło "Pozezdrze", str. 900.

BibliografiaEdytuj