Otwórz menu główne

Program Voyager

amerykański program badań zewnętrznego Układu Słonecznego
Ten artykuł dotyczy bezzałogowego programu badawczego. Zobacz też: Voyager.
Artystyczna wizja misji Mariner Jupiter/Saturn 1977 z 1975 roku
Artystyczna wizja sondy Voyager
Trajektoria lotu sond Voyager

Program Voyager – bezzałogowy program badawczy, poświęcony badaniom planet-olbrzymów i zewnętrznej części heliosfery za pomocą dwóch bliźniaczych sond kosmicznych.

W 1965 roku Gary Flandro pracujący w Jet Propulsion Laboratory odkrył, że korzystna wzajemna konfiguracja planet zewnętrznych w drugiej połowie lat 70. XX wieku umożliwi odwiedzenie wszystkich gazowych olbrzymów: Jowisza, Saturna, Urana i Neptuna przez jeden próbnik. Inną możliwą trajektorią był lot do Jowisza, Saturna i Plutona. Dzięki wykorzystaniu manewrów asysty grawitacyjnej podczas mijania planet, czas przelotu do Neptuna lub Plutona zostałby przy tym skrócony o około 20 lat w stosunku do lotu bezpośredniego[1].

NASA początkowo planowała zrealizować projekt „Grant Tour” (Wielka Wyprawa), który przewidywał skonstruowanie czterech sond. Pierwsze dwie sondy wystrzelone w 1977 roku przeleciałyby kolejno obok Jowisza, Saturna i Plutona. Druga para sond wystrzelona w 1979 roku zbliżyłaby się do Jowisza, Urana i Neptuna. Jednak koszt takiej misji, wynoszący około miliarda dolarów, przerósł ówczesne możliwości NASA. Nie zaniechano jednak badania zewnętrznych planet. Skromniejszy program zaczęto realizować w 1972 roku. Początkowo miał on być kontynuacją programu Mariner (loty 11 i 12, określane też jako program Mariner Jupiter/Saturn 1977). W marcu 1977 roku nazwę zmieniono na program Voyager. Celem misji miał być Jowisz i Saturn, jednak zachowano możliwość skierowania jednej z sond do wszystkich czterech planet olbrzymów[2]. Sondy zostały zbudowane w Jet Propulsion Laboratory w Pasadenie. Do każdej z nich został dołączony Voyager Golden Record, na którym zapisane są pozdrowienia wypowiadane w 55 językach, muzyka oraz dźwięki i obrazy przedstawiające różnorodność życia i kultury na Ziemi[3].

Sondy Voyager 1 i Voyager 2 wystrzelono w 1977 roku przy użyciu rakiet Titan 3E-Centaur. Pierwszymi celami były badania Jowisza (w 1979 roku) i Saturna (w latach 1980 i 1981). Voyager 2 przeleciał także obok Urana (w 1986 roku) i Neptuna (w 1989 roku), czego nie dokonała dotąd (stan na 2017 rok) żadna inna sonda. Obie sondy pozostają aktywne (stan na sierpień 2017). Voyager 2 bada obecnie najdalsze obszary heliosfery, natomiast Voyager 1 przekroczył w 2012 roku heliopauzę i przesyła dane z przestrzeni międzygwiezdnej[4].

Obie misje dostarczyły bardzo wielu informacji o planetach-olbrzymach Układu Słonecznego, ich księżycach i pierścieniach. W roku 1998 Voyager 1 pod względem oddalenia od Słońca wyprzedził sondę Pioneer 10 (zmierzającą w przeciwnym kierunku) i stał się najdalszym sztucznym obiektem w kosmosie. Voyager 1 przekroczył szok końcowy w grudniu 2004 roku, a Voyager 2 uczynił to w sierpniu 2007 roku. Obydwie sondy przemierzały płaszcz Układu Słonecznego, przesyłając pierwsze dane o tym obszarze. W sierpniu 2012 roku Voyager 1 opuścił heliosferę. Sondy kontynuują lot, pokonując dziennie prawie 1,5 miliona kilometrów.

Kalendarium programu VoyagerEdytuj

Data Wydarzenie
1 lipca 1972 Początek realizacji programu Mariner Jupiter/Saturn 1977
marzec 1977 Zmiana nazwy programu na Voyager
20 sierpnia 1977 Start sondy Voyager 2
5 września 1977 Start sondy Voyager 1
5 marca 1979 Przelot Voyagera 1 obok Jowisza
9 lipca 1979 Przelot Voyagera 2 obok Jowisza
12 listopada 1980 Przelot Voyagera 1 obok Saturna
26 sierpnia 1981 Przelot Voyagera 2 obok Saturna
24 stycznia 1986 Przelot Voyagera 2 obok Urana
25 sierpnia 1989 Przelot Voyagera 2 obok Neptuna
14 lutego 1990 Voyager 1 wykonuje serię zdjęć ukazujących Słońce i planety
16 grudnia 2004 Voyager 1 przekracza szok końcowy heliosfery
30 sierpnia 2007 Voyager 2 przekracza szok końcowy heliosfery
25 sierpnia 2012 Voyager 1 przekracza heliopauzę
5 listopada 2018 Voyager 2 przekracza heliopauzę

Kierownictwo i koszty misjiEdytuj

Misje obydwu sond Voyager są prowadzone dla NASA przez Jet Propulsion Laboratory w Pasadenie. Stanowisko kierownika projektu Voyager (Project Manager) pełnili kolejno: H.M. “Bud” Schurmeier (1972-76), John Casani (1976-77), Robert Parks (1978-79), Raymond Heacock (1979-81), Esker Davis (1981-82), Richard Laeser (1982-86), Norman Haynes (1987-89), George Textor (1989-97), Ed Massey (1998-2010) i Suzanne Dodd (od 2010 roku).

Głównym naukowcem projektu (Project Scientist) jest od 1972 roku prof. Edward C. Stone z California Institute of Technology w Pasadenie. Zastępcą naukowca projektu podczas przelotów obok Jowisza był dr Arthur L. Lane, a podczas przelotów obok Saturna oraz Urana i Neptuna dr Ellis D. Miner[5].

Całkowite koszty misji obydwu sond Voyager, w tym koszty startu, do minięcia Neptuna, wyniosły 865 milionów USD. Koszty misji międzygwiezdnej, do września 2013 roku, wyniosły dalsze 123 mln USD[4].

W kulturzeEdytuj

W Star Trek dowiadujemy się, że program nie zakończył się na dwóch sondach a trwał co najmniej do wysłania Voyagera 6. Sondę z tym numerem wystrzelono ponad 300 lat przed akcją filmu, która dzieje się w roku 2273.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Gary A. Flandro. Fast Reconnaissance Missions to the Outer Solar System Using Energy Derived from the Gravitational Field of Jupiter. „Astronautica Acta”. 12, s. 329–337, 1966 (ang.). [dostęp 2017-08-27]. 
  2. Krzysztof Ziołkowski: Poza Ziemię. Historia lotów międzyplanetarnych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN SA, 2017, s. 135. ISBN 978-83-01-19227-3.
  3. JPL: The Golden Record (ang.). [dostęp 2011-06-19].
  4. a b NASA Spacecraft Embarks on Historic Journey Into Interstellar Space. Jet Propulsion Laboratory, 2013-09-12. [dostęp 2014-06-03].
  5. NASA: Voyager to the Outer Planets and Into Interstellar Space. Fact Sheet. (ang.). 2013. [dostęp 2015-05-18].

Linki zewnętrzneEdytuj