Otwórz menu główne
Struktura Protozoa pod mikroskopem elektronowym.

Protozoatakson o różnej randze – w zależności od systemu klasyfikacyjnego – obejmujący drobne organizmy, przeważnie heterotroficzne. W polskiej literaturze biologicznej nazwa Protozoa najczęściej traktowana jest jako nazwa naukowa taksonu pierwotniaki[1]. We współczesnych systemach takson ten wyróżniany jest tylko w klasyfikacji Cavaliera-Smitha, mając rangę królestwa[2]. W pozostałych systemach organizmy z tej grupy są rozproszone wewnątrz królestwa Protista[1] lub kilku supergrup: Amoebozoa, Excavata, Rhizaria, Chromalveolata i Opisthokonta[3].

Historia terminuEdytuj

Termin Protozoa wprowadził Georg Goldfuss w roku 1820 jako nazwę dla gromady zwierząt obejmujących następujące grupy: Infusoria (wymoczki, czyli orzęski), Lithozoa (koralowce), Phytozoa (niektóre glony) i Medusinae (meduzy, czyli krążkopławy). Następnie kolejni przyrodnicy przedefiniowując ten takson włączali lub wyłączali z niego kolejne grupy organizmów, np. gąbki, korzenionóżki, desmidie, okrzemki, gregaryny. W kilku systemach powstających od połowy XIX w. termin Protozoa zaczął być zastępowany przez terminy Protista lub Protoctista, jednak od końca XIX w. przez kilkadziesiąt lat dominowało stosowanie nazwy Protozoa w odniesieniu do jednokomórkowych, heterotroficznych organizmów jądrowych tworzących w ówczesnych systemach typ zwierząt. Stan ten został zastąpiony przez stosunkowo powszechne przyjęcie koncepcji pięciu królestw Roberta Whittakera, w której pierwotniaki zostały rozproszone w królestwie Protista[4].

Odnowienie taksonu Protozoa zaproponował Thomas Cavalier-Smith w latach 80. XX w. Początkowo miało to być jedno z dziewięciu królestw[5], następnie jedno z sześciu (po wchłonięciu proponowanego wcześniej królestwa Euglenozoa)[6].

W tym ujęciu organizmy zaliczane zwykle do królestwa Protista należą do dwóch królestw: Protozoa i Chromista, co budzi kontrowersje innych badaczy uważających, że taksony te są sztuczne, a należące do Protozoa alveolata są bliżej spokrewnione z należącymi do Chromista stramenopilami[3][7].

SystematykaEdytuj

We współczesnym ujęciu taksonu Protozoa dzielony jest w następujący sposób[2]:

PrzypisyEdytuj

  1. a b Pierwotniaki (pol.). W: encyklopedia.pwn.pl [on-line]. [dostęp 2010-03-17].
  2. a b Thomas Cavalier-Smith. Only six kingdoms of life. „Proc. R. Soc. Lond. B”. 271. s. 1251–1262. DOI: 10.1098/rspb.2004.2705 (ang.). 
  3. a b Sina M. Adl, Alastair G. B. Simpson i in. The New Higher Level Classification of Eukaryotes with Emphasis on the Taxonomy of Protists. „Journal of Eukaryotic Microbiology”. 52 (5), s. 399–451, 2005. International Society of Protistologists. DOI: 10.1111/j.1550-7408.2005.00053.x (ang.). 
  4. Joseph M. Scamardella. Not plants or animals: a brief history of the origin of Kingdoms Protozoa, Protista and Protoctista. „International Microbiology”. 2, s. 207–216, 1999. Springer-Verlag Ibérica. 
  5. Thomas Cavalier-Smith. Eukaryote kingdoms: Seven or nine?. „Biosystems”. 3-4 (14), s. 461-481, 1981. DOI: 10.1016/0303-2647(81)90050-2 (ang.). 
  6. Thomas Cavalier-Smith: A 6-kingdom classification and a unified phylogeny. W: Endocytobiology II. W. Schwemmler & H. E. A. Schenk (red.). Berlin: de Gruyter, 1983, s. 1027–1034.
  7. Parfrey et al.. Evaluating Support for the Current Classification of Eukaryotic Diversity. „PLoS Genetics”. 2 (12), 2006. DOI: 10.1371/journal.pgen.0020220 (ang.).