Prut (ukr. Прут Prut, rum. Prut, w starożytności łac. Pyretus) – rzeka w południowo-wschodniej Europie, lewy dopływ Dunaju, rzeka graniczna pomiędzy Rumunią a Mołdawią.

Ten artykuł dotyczy rzeki na terenie Ukrainy, Rumunii i Mołdawii. Zobacz też: Prut (dopływ Narwi) i inne znaczenia.
Prut
Ilustracja
Prut w Worochcie
Kontynent Europa
Państwo  Ukraina
 Rumunia
 Mołdawia
Rzeka
Długość 953 km
Powierzchnia zlewni 27 500 km²
Średni przepływ 92 m³/s przy ujściu
Źródło
Miejsce Czarnohora
Współrzędne 48°09′45,7″N 24°33′15,5″E/48,162700 24,554300
Ujście
Recypient Dunaj
Miejsce Giurgiuleşti,
Rumunia / Mołdawia
Współrzędne 45°28′07,7″N 28°12′25,9″E/45,468800 28,207200
Mapa
Mapa rzeki
Dorzecze Prutu
Położenie na mapie Rumunii
Mapa lokalizacyjna Rumunii
źródło
źródło
ujście
ujście

CharakterystykaEdytuj

Jej długość wynosi 953 km (jest to drugi co do długości dopływ Dunaju), powierzchnia zlewni – ok. 27 500 km² (7790 km² w Mołdawii, 10 989 km² w Rumunii, 8840 km² na Ukrainie), średni roczny przepływ u ujścia – 92 m³/s[potrzebny przypis]. W biegu górnym ma charakter górzysty, ze stromym prawym brzegiem, w niektórych miejscach profil poprzeczny kanału ma wygląd przepaści. W pobliżu miasta Jaremcze znajduje się wodospad Probij, który się robi przez wiosenne powodzie, letnie powodzie deszczowe, zwiększony odpływ zimowy (z powodu odwilży i deszczu). Lodołamanie od stycznia do lutego do początku marca.

Źródła Prutu znajdują się w paśmie Czarnohory, u wschodniego podnóża Howerli. Początkowo płynie na północ, następnie zatacza łuk na zachód i płynie na południowy wschód, a w dolnym odcinku – na południe. Dolina Prutu rozdziela Wyżynę Mołdawską w Rumunii i Wyżynę Besarabską w Mołdawii. Prut zbiera z nich liczne drobne dopływy, z których największe to Czeremosz i Jijia (oba prawe). Uchodzi do Dunaju na wschód od Gałacza. Nad Prutem leżą m.in.: Worochta, Jaremcze, Kołomyja, Czerniowce, Kaguł, Ungeny.

Pochodzenie nazwyEdytuj

W drugim tomie bułgarskich kronik Imana, «Jagfar Tarikhi» (1680), rzeka Prut jest określana jako Burat. A w traktacie Konstantina Porfirogeneta «O zarządzaniu państwem» wspomina: rzeka Brut. (rozdz. 38) lub Burat (rozdz. 42) - nowoczesny Prut.

HistoriaEdytuj

Rzeka Prut (starogrecki. Pyretos, Poras) była znana Rzymianom.

W XII wieku w dorzeczu Prutu znajdowały się galicyjsko-ruśkie miasta, dzisiejszy Gałacz. W XIII wieku tam leżała Ziemia Berladników, a u zbiegu Bahlui na starożytnych mapach wyznaczono miasto Brady (później Cecora). Pod koniec XIV wieku nad rzeką znajdowało się miasto Roman.

W 1513 r. przez Prut przeszli Tatarzy , а w 1518 r. Sułtan Albu'l z Perekopu, którego armia została pokonana i częściowo zatopiona w Prucie wraz z Chugurem Stefanem IV (Stefanicą). W 1581 roku Tatarzy z ordy jamboluckiej (oczakowskiej) ponownie najechali tutaj.

W 1563 r. Kniaź Dymitr Wiśniowiecki Bajda przeszedł przez Pruta z Kozakami, w 1594 r. - Seweryn Nalewajko i Łoboda, a w 1621 r. - sułtan Osman II, który został pokonany pod Chocimiem. W 1653 r. u brzegu Prutu w bitwie z armią mołdawską, syn Bohdana Chmielnickiego, Tymosz Chmielnicki, został śmiertelnie ranny.

W 1711 r. odbyła się kampania prutska Piotra I przeciwko Turkom. Nieopłacalny dla Rosji Traktat prucki, który został zmuszony do zawarcia Piotr I z Turkami 23 lipca 1711 r., po tym jak jego armia została otoczona.

W kampanii z 1787 r. Potiomkin założył centralny punkt Kozackiego Wojska Czarnomorskiego W 1791 r. zmarł w pobliżu Jass.

Zgodnie z Traktatem Bukareszckim 16 maja 1812 r. rzeka Prut stała się granicą rosyjskiej Besarabii. Zgodnie z Traktatem paryskim z 1856 r. dolna część Prutu odeszła Mołdawii, ale w 1878 r. (zgodnie z traktatem berlińskim) trafiła do Rosji. W 1917 i 1918 r. rzeka była granicą Ukraińskiej Republiki Ludowej z Rumunią. W latach 1918–1944 rzeka należała do Rumunii. Po 1944 r. granica została przywrócona od 1917 r. wraz z aneksją północnej Bukowiny do ZSRR.

Linki zewnętrzneEdytuj