Otwórz menu główne

Pryszczaci, pokolenie "pryszczatych" – grupa młodych polskich pisarzy przełomu lat 40. i 50., radykalnych entuzjastów podporządkowania twórczości literackiej wymogom ideologii partii komunistycznej[1], wedle założeń tzw. realizmu socjalistycznego. Do najważniejszych reprezentantów tego środowiska należeli Tadeusz Borowski, Wiktor Woroszylski, Andrzej Braun, Wisława Szymborska, Tadeusz Konwicki, Witold Wirpsza, Andrzej Mandalian i Witold Zalewski.

Autorstwo tej nazwy jest sporne, jako autorzy wymieniani są Tadeusz Różewicz, Julian Przyboś, Zofia Nałkowska, Janusz Minkiewicz, Jan Kott, czy Maryna Zagórska[2]. Określenie odnosi się do młodego wieku osób związanych z grupą; według zaś Jerzego Andrzejewskiego pierwotnie nawiązywało ono do wyglądu młodego Wiktora Woroszylskiego, nieformalnego lidera tej grupy[3].

Pryszczaci za główne zadanie literatury uznawali aktywne popieranie władzy ludowej w narzucaniu polskiemu społeczeństwu światopoglądu komunistycznego. Literatura miała zostać całkowicie podporządkowana nowej, komunistycznej władzy, stać się polem walki klasowej i rozprawy z "wrogami rewolucji", zgodnie z jej sowieckim wzorem[4]. W niezwykle agresywny i bezkompromisowy sposób pryszczaci atakowali więc wszelkich przeciwników władzy ludowej, sceptyków nowego komunistycznego ustroju, a nawet tych jego zwolenników, których uważali za zbyt mało radykalnych. Nawoływali do fizycznej rozprawy z przeciwnikami nowego ustroju przez służby bezpieczeństwa, organizowali gazetowe nagonki na ofiary stalinowskich procesów sądowych, domagali się kolektywizacji rolnictwa w stylu sowieckim, inicjowali kampanie nienawiści wobec przywódców Zachodu, zwalczali wszelkie wpływy kultury zachodniej (jazz, bikiniarze).

Tematyka ich twórczości koncentrowała się wokół zwalczania tzw. "wroga klasowego" i entuzjastycznego opisywania przemian społeczno-gospodarczych wczesnego PRL-u według założeń programowych socrealizmu – np. w tzw. "produkcyjniakach". Byli również autorami wierszy sławiących funkcjonariuszy stalinowskiego aparatu bezpieczeństwa[5].

Poetykę pryszczatych charakteryzowało nastawienie antyindywidualistyczne, podporządkowanie ekspresji literackiej celom agitacyjno-propagandowym, celowy schematyzm i patos. Grupa potępiała także twórców starszego pokolenia, a nawet własne wcześniejsze, nie dość zaangażowane utwory[1].

W połowie lat 50. poetyka "pryszczatych" uległa erozji, a po przemianach politycznych 1956 r. całkowicie przestała funkcjonować.

PrzypisyEdytuj

  1. a b A.Bikont J.Szczęsna: Towarzysze nieudanej podroży (pol.). artykuł w GW, 2000-01-29. [dostęp 2013-01-24].
  2. Anna Bikont, Joanna Szczęsna: Lawina i kamienie. Pisarze wobec komunizmu. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2006. ISBN 83-7469-438-6.
  3. Jacek Trznadel: Jerzy Andrzejewski. Czerwony system pogardy (w:) Hańba domowa. Wydawnictwo Antyk. ISBN 89-899-20-18-2.
  4. Bohdan Urbankowski: Czerwona msza czyli uśmiech Stalina. Wydawnictwo Penelopa. ISBN 978-83-931-264-2-2.
  5. Jerzy Autuchiewicz: Strofy o towarzyszach z Bezpieczeństwa (pol.). Rzeczpospolita, 2008-09-04. [dostęp 2013-01-24].