Psithyrus

Psithyruspodrodzaj dużych, krępych pszczół zaliczanych do rodzaju Bombus, pasożytujących na społecznościach innych gatunków swojego rodzaju. Z powodu odmiennej biologii i morfologii do niedawna był klasyfikowany w randze odrębnego rodzaju trzmieli (Bombini). W języku polskim owady te określane są nazwą trzmielec lub brzmik (angielska nazwa cuckoo bumblebee stanowi połączenie dwóch wyrazów: „kukułka” i „trzmiel”).

Psithyrus[1]
Lepeletier, 1833
Ilustracja
Bombus (Psithyrus) rupestris
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Podtyp tchawkodyszne
Gromada owady
Rząd błonkoskrzydłe
Podrząd trzonkówki
Nadrodzina pszczoły
Rodzina pszczołowate
Plemię Bombini
Rodzaj Bombus
Podrodzaj Psithyrus

BudowaEdytuj

Do podrodzaju Psithyrus należą owady duże (długość odwłoka do 35 mm), gęsto owłosione, często jaskrawo ubarwione, ale zwykle z przewagą czerni lub też całkiem czarne.

Biologia i ekologiaEdytuj

Trzmielce, podobnie jak i trzmiele, charakteryzują się jednorocznym cyklem życiowym. Są obligatoryjnymi pasożytami społecznymi gatunków eusocjalnych[2]. Samica, po mającym miejsce w końcu lata zapłodnieniu, zimuje (hibernacja) w komorze podziemnej. W kolejnym roku wychodzi (lecz później od samic trzmieli), wyszukuje w pełni rozwinięte gniazdo pasożytowanego gatunku trzmiela i zajmuje miejsce tamtejszej królowej, czasami zabijając ją. U trzmielców nie występuje kasta robotnic. Korzystają one z robotnic pasożytowanego gatunku.

Jaja składa w plastry gospodarza. Z jaj lęgną się czerwie (lęg trwa do tygodnia), są intensywnie karmione, a po 2 tygodniach tworzą kokony i przepoczwarzają się. Rozwój od jaja do owada doskonałego trwa od 28 do 40 dni.

Samce pojawiają się w końcu lata, ostatnie na świat przychodzą płodne samice. Liczebność gniazda może sięgać do 100 osobników.

Funkcję w ekosystemie mają podobną do trzmieli – są bardzo wydajnymi zapylaczami. W ciągu dnia otwierają kilka tysięcy kwiatów. Budowa aparatu gębowego pozwala im zapylać rośliny niedostępne dla pszczół, na przykład lucernę czy naparstnicę. W strefie umiarkowanej i tropikalnej trzmielce zakładają stałe kolonie.

Gniazdo trzmielców jest de facto gniazdem stworzonym przez królową trzmieli – nie różni się więc w budowie od gniazda gatunku pasożytowanego.

Trzmielce prawie nigdy nie atakują ludzi. Są bardzo łagodne. Najczęściej przy spotkaniu z człowiekiem uciekają. Przyduszone mogą lekko użądlić. Nie pozostawiają żądeł w skórze, dlatego ilość przekazanego jadu jest minimalna.

KlasyfikacjaEdytuj

 
Samiec Bombus sylvestris

Do tej grupy zaliczono około 30 gatunków. Takson uznawany jest za monofiletyczny[3].

W Polsce występuje 9[4]:

PrzypisyEdytuj

  1. Psithyrus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Kawakita et al. Phylogeny, historical biogeography, and character evolution in bumble bees (Bombus: Apidae) based on simultaneous analysis of three nuclear gene sequences. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 31, s. 799–804, 2004. DOI: 10.1016/j.ympev.2003.12.003 (ang.). 
  3. Cameron et al. A comprehensive phylogeny of the bumble bees (Bombus). „Biological Journal of the Linnean Society”. 91, s. 161–188, 2007. DOI: 10.1111/j.1095-8312.2007.00784.x (ang.). 
  4. Fauna Polski - charakterystyka i wykaz gatunków. Bogdanowicz W., Chudzicka E., Pilipiuk I. i Skibińska E. (red.). T. I. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2004. ISBN 83-88147-04-8.

BibliografiaEdytuj

  • Tadeusz Pawlikowski "A field guide to identification of bumblebees in Poland"