Otwórz menu główne

Quentin Tarantino

amerykański reżyser i scenarzysta filmowy

Quentin Jerome Tarantino (ur. 27 marca 1963 w Knoxville w stanie Tennessee w Stanach Zjednoczonych) – amerykański reżyser, scenarzysta i aktor filmowy, sporadycznie także producent, jeden z głównych przedstawicieli postmodernizmu filmowego (obok Davida Lyncha oraz braci Coen).

Quentin Tarantino
Ilustracja
Quentin Tarantino (2007)
Prawdziwe imię i nazwisko Quentin Jerome Tarantino
Data i miejsce urodzenia 27 marca 1963
Knoxville w stanie Tennessee
Zawód reżyser, aktor, producent, scenarzysta
Współmałżonek Daniella Pick (od 2018)
Odznaczenia
Oficer Orderu Sztuki i Literatury (Francja)

Karierę rozpoczął jako twórca scenariuszy do filmów Urodzeni mordercy i Prawdziwy romans. Sławę jako reżyser zdobył pastiszami dramatów gangsterskich (Wściekłe psy, Pulp Fiction – nagrodzony Złotą Palmą i Oscarem), charakterystycznymi ze względu na brutalność, rozbudowane dialogi i nawiązania do kultury masowej. Dalszy etap jego twórczości stanowią między innymi dramat Jackie Brown, dwuczęściowy film sensacyjny Kill Bill, komediodramat wojenny Bękarty wojny i western Django. W swoich filmach Tarantino eksponuje swą fascynację kinem, tworząc kolaże różnych stylów i gatunków.

ŻyciorysEdytuj

Dzieciństwo i młodośćEdytuj

Urodził się 27 marca 1963 roku w Knoxville w stanie Tennessee. Jego matka, Connie Tarantino, była pielęgniarką, natomiast jego ojciec, Tony Tarantino – muzykiem[1]. Rodzice rozstali się przed jego urodzeniem, po czym jego ojczymem został Curt Zastoupil[2]. Kiedy Quentin Tarantino miał dwa lata, przeprowadził się wraz z matką i ojczymem do miasta Torrance w Kalifornii[3]. Uczęszczał do szkoły średniej w dzielnicy Harbor City w Los Angeles, jednak porzucił ją w dziewiątym roku nauki, w wieku 16 lat. Po latach wspomina, że jedynym przedmiotem, który lubił była historia[3][4].

Po porzuceniu dalszej nauki Tarantino, zafascynowany od dzieciństwa kinem, poszukiwał różnych zajęć. Pracował w wieku 16 lat jako bileter w kinie pornograficznym, po czym został wyrzucony z pracy za kłamstwo co do wieku[5]. W wieku 22 lat zatrudnił się w wypożyczalni kaset wideo w Manhattan Beach California, co pozwoliło mu na „chłonięcie” kina różnych specjalności i miało znaczący wpływ na jego dalszą karierę[5]. W owej wypożyczalni Tarantino poznał – podobnie jak on zafascynowanego filmami – Rogera Avary’ego[2].

W 1985 roku Tarantino wraz z Craigiem Hamannem, którego poznał na kursach aktorskich, zaczął kręcić na taśmie szesnastomilimetrowej amatorski film zatytułowany My Best Friend’s Birthday. Nie został on jednak ukończony z powodu pożaru materiału filmowego oraz narastających trudności w produkcji[6].

KarieraEdytuj

Początek twórczościEdytuj

 
Tarantino często pracuje z Robertem Rodriguezem

Podczas pracy w wypożyczalni Tarantino opracował scenariusze dwóch filmów: Urodzeni mordercy i Prawdziwy romans. Pierwszy z nich sprzedał Oliverowi Stone’owi, a drugi – Tony’emu Scottowi. W ten sposób Tarantino zebrał pieniądze potrzebne do stworzenia własnego filmu. W 1990 roku przeniósł się wraz z Avarym do wytwórni Cinetel Productions, gdzie zdołał podsunąć producentowi Lawrence’owi Benderowi pomysł na film pod tytułem Wściekłe psy[3]. Dzięki wsparciu finansowemu zafascynowanego scenariuszem aktora Harveya Keitela budżet filmu został zwiększony z 35 000 do 1 500 000 dolarów amerykańskich (równowartość około 2 480 000 dolarów amerykańskich w 2012 roku[7]). Wściekłe psy, które zostały opublikowane w 1992 roku i traktowały o szóstce gangsterów szukających zdrajcy po problematycznym skoku na sklep jubilerski, odniosły znaczący sukces, uzyskując pozytywne recenzje krytyków za wartką, acz kameralną akcję, czarny humor i sprawność warsztatu realizatorskiego[8][9][10]. W filmie dostrzegano wpływy różnych twórców, na przykład Stanleya Kubricka, Martina Scorsese czy Sergia Leone[10]. Otrzymał on nagrodę Międzynarodowej Federacji Krytyków Filmowych (FIPRESCI) na festiwalu w Toronto. Podczas pobytu w Toronto Tarantino spotkał również niezależnego reżysera, Roberta Rodrigueza, z którym miał okazję później wielokrotnie współpracować[11].

Popularność Wściekłych psów pozwoliła Tarantino na zawarcie kontraktu z wytwórnią Miramax. Nowy film jego autorstwa otrzymał budżet 8 milionów dolarów (ponad 12,5 miliona dolarów według cen z roku 2012[7]). Tematyką Pulp Fiction, do którego Tarantino pisał scenariusz wraz z Rogerem Avarym, były trzy nowele gangsterskie inspirowane powieściami brukowymi, w których wystąpili między innymi Samuel L. Jackson i John Travolta. Również ten film został entuzjastycznie przyjęty przez krytyków, którzy zwracali uwagę na niezwykle staranne dialogi, znakomitą grę aktorską oraz nowatorski sposób opowiadania[12][13]. Wpływ Pulp Fiction był doniosły, jako że ten film stanowił dzieło o całkowicie zaburzonej chronologii akcji, swobodnie mieszające różne style XX wieku i produkty kultury masowej[6]. Właśnie z tego względu jury Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Cannes przyznało filmowi Złotą Palmę – ku oburzeniu części publiczności, która za faworyta festiwalu uznawała Trzy kolory. Czerwony w reżyserii Krzysztofa Kieślowskiego[6]. Tarantino dzięki Pulp Fiction dostał Złoty Glob za scenariusz i siedem nominacji do Nagrody Akademii Filmowej – Oscara; walkę o miano najlepszego filmu przegrał z filmem Forrest Gump w reżyserii Roberta Zemeckisa, ale ostatecznie otrzymał wraz z Avarym statuetkę za najlepszy scenariusz oryginalny[2].

Po sukcesie Pulp Fiction Tarantino, uznany przez krytyków za twórcę innowacyjnego dla branży filmowej[4], umocnił współpracę z Rodriguezem (jednocześnie tu rozeszły się jego drogi z Rogerem Avarym). Zagrał epizodyczną rolę w jego dziele Desperado (1994), natomiast w 1995 roku wraz z nim oraz dwojgiem innych twórców niezależnych: Allison Anders i Alexandre’em Rockwellem, nakręcił kooperacyjny film Cztery pokoje. Quentinowi Tarantino do reżyserii przypadła nowela Człowiek z Hollywood inspirowana serialem Alfred Hitchcock przedstawia. Grał on w niej zepsutego hollywoodzkiego reżysera każącemu hotelarzowi (Tim Roth) obciąć palec swojemu koledze. Nowela Tarantino, jak również i cały film, została jednak negatywnie przyjęta przez krytyków ze względu na pozbawione humoru dialogi i potraktowana jako niewypał[14][15][16]. Status gwiazdy Tarantino mocno nadwyrężył również drugoplanową rolą w filmie Włącz się do gry (1995) w reżyserii Jacka Barana[17][18], a także występem w wyreżyserowanym przez Rodrigueza, negatywnie przyjętym przez krytyków horrorze Od zmierzchu do świtu, do którego napisał scenariusz[19].

Swoją zachwianą pozycję Tarantino próbował odbudować dramatem gangsterskim Jackie Brown na podstawie powieści Elmore’a Leonarda o stewardessie, która zostaje przyłapana na przemycie pieniędzy i narkotyków przez policjantów, próbujących wymusić na niej zeznania obciążające szefa. Film ten stanowił odniesienie do tradycji kina „blaxploitation”, czyli filmów klasy B, których bohaterami byli czarnoskórzy mieszkańcy Stanów Zjednoczonych[19]. Główne role zagrali w nim znana z „blaxploitation” Pam Grier, Samuel L. Jackson i Robert De Niro. Film Jackie Brown został przeważnie pozytywnie przyjęty przez krytyków; wskazywano na większą dojrzałość opowiadanej historii[20], ale też na niedoskonałość techniczną i zbyt powolną akcję[21]. Jackson za swą rolę otrzymał Srebrnego Niedźwiedzia na Międzynarodowym Festiwalu w Berlinie.

Faza dojrzałaEdytuj

Po Jackie Brown reżyser miał kilkuletnią przerwę od kręcenia filmów; poświęcił ją na pisanie scenariusza do dzieła osadzonego w realiach II wojny światowej. Ostatecznie jednak zdecydował się na stworzenie filmu sensacyjnego Kill Bill z Umą Thurman jako zawodową morderczynią, która po latach śpiączki budzi się z zamiarem dokonania zemsty na swoim szefie (David Carradine). Kill Bill ukazał się w dwóch częściach w 2003 i 2004 roku; pierwsza z nich, pełna brawurowej akcji, inspirowana była azjatyckim (głównie hongkońskim) kinem sensacyjnym[22]. Natomiast druga, bardziej stawiająca na dialogi, czerpała inspirację ze spaghetti westernów, głównie z dzieł Sergia Leone[23]. Film ten był chwalony za wirtuozerię i grę aktorską[22][24][25][26].

 
Quentin Tarantino i Diane Kruger podczas 82. ceremonii wręczenia Oscarów w 2010 roku

W 2005 roku Tarantino wziął udział w pracach nad filmem Sin City w reżyserii Rodrigueza oraz Franka Millera; wyreżyserował też odcinek serialu CSI: Kryminalne zagadki Las Vegas[27]. W 2007 roku ponownie Tarantino podjął współpracę z Rodriguezem, owocującą dylogią filmową Grindhouse, która nawiązywała do horrorów klasy B z lat 70. XX wieku. Tarantino nakręcił pierwszą jej część, Death Proof, traktującą o kaskaderze (Kurt Russell) zabijającym swe ofiary samochodem. Death Proof mimo wyrafinowanej parodii taniego kina poniósł klęskę finansową, mimo że został pokazany z sukcesem na festiwalu w Cannes[28]. Bardziej udany okazał się komediodramat wojenny Bękarty wojny (2009) na podstawie porzuconego przedtem scenariusza Tarantino, którego bohaterami byli amerykańscy żołnierze żydowskiego pochodzenia, zrzuceni do Europy z zadaniem zorganizowania zamachu na Adolfa Hitlera. Również Bękarty wojny odniosły sukces jako wyrafinowana parodia kina wojennego[29][30], aczkolwiek niektórzy krytycy uznali ten film za przegadany i zbyt brutalny[31]. Odgrywający rolę oficera SS Christoph Waltz otrzymał Oscara dla najlepszego aktora drugoplanowego.

W grudniu 2012 roku odbyła się premiera kolejnego filmu Tarantino, westernu Django, z nazwy inspirowanego filmem Sergia Corbucciego o tym samym tytule. Bohaterem Django jest czarnoskóry niewolnik (Jamie Foxx), który wraz z łowcą głów (Christoph Waltz) poszukuje swojej żony. Dzieło Tarantino zostało pozytywnie przyjęte przez prasę, która zauważała w nim naśladowanie stylistyką amerykańskich westernów z lat 50. XX wieku oraz podejmowanie problemu rasizmu[32][33][34]. Django został uhonorowany dwoma Złotymi Globami oraz dwoma Oscarami, w obu przypadkach dla Tarantino za scenariusz oraz dla Waltza za rolę drugoplanową[35][36][37].

Życie prywatneEdytuj

30 czerwca 2017 zaręczył się z izraelską piosenkarką Daniellą Pick[38]. Para pobrała się 28 listopada 2018 w Los Angeles[39]. Spodziewają się pierwszego dziecka[40].

Styl filmowyEdytuj

Zaliczany jest do twórców należących do postmodernizmu filmowego[41][42], charakteryzującego się drastyczną przemocą, deformacją rzeczywistości i licznymi nawiązaniami do kultury masowej. W filmach reżysera zawarte są: komediowo i ironicznie potraktowana przemoc; ostentacyjne używanie rasistowskich wyrażeń przez niektórych bohaterów (na przykład wielokrotne użycie słowa nigger w Pulp Fiction); silnie akcentowana niezależność postaci kobiecych; a także swobodny kolaż różnych kultur i stylów[42]. Główną obsesję Tarantino stanowi fascynacja kinem i jego możliwościami kreowania własnej rzeczywistości, stąd jego filmy są pełne eskapizmu[6]. Quentin Tarantino jest scenarzystą wszystkich reżyserowanych przez siebie filmów, jedynym wyjątkiem jest Sin City: Miasto grzechu gdzie gościnnie wyreżyserował jedną scenę.

Tarantino bierze na warsztat różnorodne filmy klasy B, wliczając spaghetti westerny, azjatyckie kino sensacyjne oraz niskobudżetowe horrory, zapożyczając i parodiując sceny w nich występujące. Przykładowo zawarł we Wściekłych psach scenę obcinania ucha z filmu Django w reżyserii Sergia Corbucciego[43], również Kill Bill jest pełen nawiązań do różnorodnych filmów klasy B: od Głębokiej czerwieni Daria Argento do Gry śmierci z Bruce’em Lee[44]. Szczególne miejsce wśród jego klasyków zajmuje Sergio Leone, którego styl przenosił na kino sensacyjne (przykładem może być tu Kill Bill)[45] oraz wojenne: sceneria Bękartów wojny przypomina wioskę rodem z westernu Pewnego razu na Dzikim Zachodzie[46]. Silny wpływ na amerykańskiego reżysera wywarł również Jean-Luc Godard. W jego stylu Tarantino miesza chronologię fabularną, wydłużając akcję, prowadząc fabułę niezgodnie z oczekiwaniem widzów oraz stosując mylące suspensy[47].

Charakterystyczne dla stylu Tarantino są również niedopowiedzenia oraz dbałość o rozbudowane dialogi i stronę estetyczną (szczególnie widoczną przy pierwszych jego filmach, które kręcił wraz z operatorem Andrzejem Sekułą)[6][42].

OdznaczeniaEdytuj

FilmografiaEdytuj

Na podstawie źródeł:[49][50]

Rok Tytuł Reżyser Scenarzysta Producent Aktor Rola Uwagi
1987 My Best Friend’s Birthday  T  T  T  T Clarence Pool film krótkometrażowy
1991 Reservoir Dogs: Sundance Institute 1991 June Film Lab [51]  T  T Mr. White film krótkometrażowy
1992 Wściekłe psy  T  T  T Mr. Brown
1993 Prawdziwy romans  T reż. Tony Scott
1994 Pulp Fiction  T  T  T Jimmie Dimmick
Urodzeni mordercy  T reż. Oliver Stone
Dwoje, czyli troje  T Sid reż. Rory Kelly
Pokochać kogoś  T Bartender reż. Alexandre Rockwell
1995 Cztery pokoje  T  T  T Chester film nowelowy, Tarantino wyreżyserował nowelę Człowiek z Hollywood
Włącz się do gry  T Johhny Destiny reż. Jack Baran
Desperado  T Facet w barze reż. Robert Rodriguez
1996 Od zmierzchu do świtu  T  T Richard Gecko reż. Robert Rodriguez
Dziewczyna nr 6  T Reżyser reż. Spike Lee
1997 Jackie Brown  T  T adaptacja powieści Elmore’a Leonarda
2000 Mały Nicky  T Deacon reż. Steven Brill
2003 Kill Bill  T  T
2004 Kill Bill II  T  T
2005 Sin City: Miasto grzechu  T jako special guest director
2006 Hostel  T reż. Eli Roth
2007 Grindhouse: Death Proof  T  T  T  T Warren
Grindhouse: Planet Terror  T Gwałciciel reż. Robert Rodriguez
Sukiyaki Western Django  T Ringo reż. Takashi Miike
Hostel II  T reż. Eli Roth
2009 Bękarty wojny  T  T  T Oskalpowany nazista /

Amerykański żołnierz

2012 Django  T  T  T Pracownik kopalni
2015 Nienawistna ósemka  T  T Quentin Tarantino jest narratorem filmu
2019 Pewnego razu... w Hollywood  T  T

PrzypisyEdytuj

  1. Quentin Tarantino Biography (1963-) (ang.). Film Reference. [dostęp 2012-10-17].
  2. a b c Quentin Tarantino biography (ang.). Biography. [dostęp 2012-10-17].
  3. a b c Quentin Tarantino – Biography (ang.). Yahoo!. [dostęp 2012-10-17].
  4. a b Entertainer 3: Quentin Tarantino (ang.). Entertainment Weekly, 1994-12-30. [dostęp 2012-10-17].
  5. a b Quentin Tarantino on The Charlie Rose Show – Transcript (ang.). Industry Central, 1994-10-14. [dostęp 2012-10-17].
  6. a b c d e Tadeusz Sobolewski: Dziwoląg Tarantino. Wyborcza.pl, 2009-09-10. [dostęp 2012-10-17].
  7. a b Consumer Price Index (Estimate) 1800- (ang.). The Federal Reserve Bank of Minneapolis. [dostęp 2012-10-18].
  8. Hal Hinson: Reservoir Dogs’ (R) (ang.). Washington Post, 1992-10-24. [dostęp 2012-10-18].
  9. Owen Gleiberman: Reservoir Dogs (1992) (ang.). Entertainment Weekly, 1992-10-30. [dostęp 2012-10-18].
  10. a b Todd McCarthy: Reservoir Dogs (ang.). Variety, 1993-01-26. [dostęp 2012-10-18].
  11. Maja Staniszewska. Więcej krwi, seksu i przemocy. „Gazeta Telewizyjna”, 19–25.10.2012. Agora SA. ISSN 1232-1702. 
  12. Todd McCarthy: Pulp Fiction (ang.). Variety, 1994-05-22. [dostęp 2012-10-18].
  13. Janet Maslin: Pulp Fiction (1994) (ang.). The New York Times, 1994-09-23. [dostęp 2012-10-18].
  14. Emanuel Levy: Four Rooms (ang.). Variety, 1995-09-17. [dostęp 2012-10-20].
  15. Jonathan Rosenbaum: Four Rooms (ang.). Chicago Reader. [dostęp 2012-10-20].
  16. Hal Hinson: Four Rooms (ang.). Washington Post, 1995-12-25. [dostęp 2012-10-20].
  17. Lisa Schwarzbaum: Movie Review: 'Destiny Turns On the Radio' (1995) (ang.). Entertainment Weekly, 1995-05-12. [dostęp 2012-10-20].
  18. Roger Ebert: Destiny Turns On The Radio (ang.). Chicago Sun-Times, 1995-04-28. [dostęp 2012-10-20].
  19. a b Quentin Tarantino biography (ang.). Biography. s. 2. [dostęp 2012-10-20].
  20. Roger Ebert: Jackie Brown (ang.). Chicago Sun-Times, 1997-12-24. [dostęp 2012-10-20].
  21. Todd McCarthy: Jackie Brown (ang.). Variety, 1997-12-14. [dostęp 2012-10-20].
  22. a b Todd McCarthy: Kill Bill Vol. 1 (ang.). Variety, 2003-09-29. [dostęp 2012-10-20].
  23. Todd McCarthy: Kill Bill Vol. 2 (ang.). Variety, 2004-04-05. [dostęp 2012-10-20].
  24. Roger Ebert: Kill Bill, Volume 1 (ang.). Chicago Sun-Times, 2003-10-10. [dostęp 2012-10-20].
  25. Roger Ebert: Kill Bill, Volume 2 (ang.). Chicago Sun-Times, 2004-04-16. [dostęp 2012-10-20].
  26. Michael O’Sullivan: Tarantino's 'Vol. 2': Moving In for the Kill (ang.). Washington Post, 2004-04-16. [dostęp 2012-10-20].
  27. Quentin Tarantino biography (ang.). Biography. s. 3. [dostęp 2012-10-20].
  28. Todd McCarthy: Death Proof (ang.). Variety, 2007-05-22. [dostęp 2012-10-20].
  29. Roger Ebert: Inglourious Basterds (ang.). Chicago Sun-Times, 2009-08-19. [dostęp 2012-10-20].
  30. Todd McCarthy: Inglourious Basterds (ang.). Variety, 2009-05-20. [dostęp 2012-10-20].
  31. Manohla Dargis: Inglourious Basterds (2009) (ang.). The New York Times, 2009-08-20. [dostęp 2012-10-20].
  32. Joe Morgenstern. Tarantino, Blessedly 'Unchained'. „The Wall Street Journal”, s. D8, 2012-12-28 (ang.). 
  33. A.O. Scott: The Black, the White and the Angry (ang.). The New York Times, 2012-12-24. [dostęp 2013-01-02].
  34. Ann Hornaday: Django Unchained (ang.). Washington Post, 2012-12-25. [dostęp 2013-01-02].
  35. Marcin Pietrzyk: Szokujący werdykt Stowarzyszenia Prasy Zagranicznej (pol.). Filmweb. [dostęp 2013-01-14].
  36. Oscary 2013 – zwycięzcy i nominowani. Rp.pl, 2013-02-25. s. 1. [dostęp 2013-02-27].
  37. Oscary 2013 – zwycięzcy i nominowani. Rp.pl, 2013-02-25. s. 3. [dostęp 2013-02-27].
  38. Lizzie Smith: 'We are very excited!' Quentin Tarantino, 54, engaged to Israeli singer Daniella Pick, 33 (ang.). dailymail.co.uk. [dostęp 2019-05-22].
  39. Clémence Michallon: Quentin Tarantino marries Daniella Pick in Los Angeles (ang.). independent.co.uk. [dostęp 2019-05-22].
  40. Robyn Merrett, Elizabeth Leonard: Quentin Tarantino and Wife Daniella Expecting Their First Child: We Are 'Very Delighted' (ang.). W: people.com [on-line]. 2019-08-21. [dostęp 2019-08-22].
  41. Peter Weibel: The Allusive Eye. Illusion, Anti-Illusion, Allusion (ang.). Center of Art and Cinema in Karlsruhe, 2004. [dostęp 2012-10-21].
  42. a b c Jane Mills: Catch Me If You Can: The Tarantino Legacy (ang.). Brights Lights Film, kwiecień 2002. [dostęp 2012-10-21].
  43. Buzz McClain: Django (1966) review (ang.). AllMovie. [dostęp 2012-10-21].
  44. Robert Grigsby Wilson: Everything Is A Remix: KILL BILL (ang.). Vimeo, 2011-02-23. [dostęp 2011-09-25].
  45. Konrad J. Zarębski. Bękarty wojny. „Kino”. 10 (2009). Fundacja Kino. 
  46. Paweł Mossakowski. Bękarty wojny. „Gazeta Wyborcza”. 300, s. 10, 24.12.2010. Agora SA. ISSN 0860-908X. 
  47. Mirosław Przylipiak, Jerzy Szyłak: Kino najnowsze. Kraków: Znak, 1999, s. 32–37. ISBN 83-7006-687-9.
  48. EN 2004, C'EST LE RÉALISATEUR QUENTIN TARANTINO QUI FAIT SON ENTRÉE DANS L'ORDRE DES ARTS ET DES LET... (fr.). puretrend.com. [dostęp 2014-11-26].
  49. Quentin Tarantino (ang.). AllMovie. [dostęp 2013-05-28].
  50. Quentin Tarantino Complete Filmography (ang.). TCMDB. [dostęp 2013-05-28].
  51. Reservoir dogs - Demo movie (Tarantino) Sundance 1991. Video games RocknRoll 2016-02-04.

Linki zewnętrzneEdytuj