Otwórz menu główne

Quincunx – pięciomian bytu, czynnik cywilizacjotwórczy, pojęcie z historiozofii Feliksa Konecznego.

Łączy pięć kategorii: dobro, prawdę, zdrowie, dobrobyt, piękno.

Feliks Koneczny w swoich badaniach poszukiwał formuły lub czynnika opisującego wszystko co ogólnoludzkie, łączącego dzieła bytu materialnego i moralnego, istniejącego we wszystkich cywilizacjach i kulturach we wszystkich epokach. Wyróżnił pięć kategorii bytu - w sferze duchowej (wewnętrznej) to dobro i prawda (przyrodzona i nadprzyrodzona), w sferze cielesnej (zewnętrznej) to zdrowie i dobrobyt. Za sferę łączącą kwestie ducha i ciała uznał piękno. Łącznie tym pięciu kategoriom bytu nadał miano quincunx.

Kategorie quincunxa nie występują zupełnie oddzielnie, istnieją związki między nimi, wręcz się wzajemnie przenikają i jedne od drugich zależą. Normalny rozwój cywilizacji i kultury wymaga jednakowego uwzględniania dwóch dziedzin życia - duchowej i fizycznej. Między pięcioma kategoriami quincunxa winna panować współmierność i harmonia, nie może zachodzić sprzeczność. Jeśli takowa się pojawia decydującą rolę winno odgrywać dobro (hegemonia kategorii etycznej).

Zdaniem Konecznego różne podejście do quincunxa jest źródłem różnorodności cywilizacyjnej. Znaczącą rolę odgrywa quincunx już w pierwotnych społeczeństwach o ustroju rodowym. Ród jest spajany przez przestrzeganie wspólnych norm (trójprawo familijne, majątkowe i spadkowe). Większe zrzeszenia powstają wskutek łączenia się rodów w plemiona a plemion w ludy. Jednak warunkiem niezbędnym do łączenia się w liczniejsze zrzeszenia jest identyczność quincunxa albo co najmniej daleko idące w nim analogie. W grę wchodzi tutaj prawo współmierności, co nie jest współmierne będzie zwalczane. Zgodność we współmierności stanie się metodą w ustroju życia zbiorowego. Każda z cywilizacji jest odrębną, swoistą metodą życia zbiorowego.

Zobacz teżEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Feliks Koneczny, Różne typy cywilizacji, Dom Wydawniczy "Ostoja", Krzeszowice 2005, ​ISBN 83-60048-80-0​ (tekst z "Kultury i cywilizacji" t. 31, Lublin 1937)
  • Feliks Koneczny, O ład w historii, Dom Wydawniczy "Ostoja", Krzeszowice 2003, ​ISBN 83-88020-59-5
  • Piotr Bezat, Teoria cywilizacji Feliksa Konecznego, Dom Wydawniczy "Ostoja", Krzeszowice 2004, ​ISBN 83-88020-97-8