Otwórz menu główne

Różaniec (województwo lubelskie)

wieś w województwie lubelskim
Zobacz też: Różaniec w innych znaczeniach tego słowa.

Różaniecwieś w Polsce na Płaskowyżu Tarnogrodzkim, położona w województwie lubelskim, w powiecie biłgorajskim, w gminie Tarnogród.

Różaniec
Kościół pw. św. Antoniego Padewskiego w Różańcu
Kościół pw. św. Antoniego Padewskiego w Różańcu
Państwo  Polska
Województwo lubelskie
Powiat biłgorajski
Gmina Tarnogród
Liczba ludności (2011) 1479[1]
Strefa numeracyjna (+48) 84
Kod pocztowy 23-420[2]
Tablice rejestracyjne LBL
SIMC 0901335
Położenie na mapie gminy Tarnogród
Mapa lokalizacyjna gminy Tarnogród
Różaniec
Różaniec
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Różaniec
Różaniec
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Różaniec
Różaniec
Położenie na mapie powiatu biłgorajskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu biłgorajskiego
Różaniec
Różaniec
Ziemia50°20′02″N 22°50′02″E/50,333889 22,833889
Kościół filialny pw. św. Stanisława Kostki w Różańcu I
Kamień na miejscu dawnej cerkwi i cmentarza
Pomnik ofiar niemieckiego terroru podczas II wojny światowej w Różańcu
Szkoła podstawowa in. Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Różańcu II

Spis treści

Krótki opisEdytuj

Różaniec leży w południowej części województwa lubelskiego nad rzeką Pasternik (dopływ Lubieni). Dzieli się na trzy części: sołectwo Różaniec Pierwszy (880 mieszk.) i Różaniec Drugi (676 mieszk.) oraz tzw. Różaniec-Szkoła. Ze względu na taki podział, obie części posiadają własnych sołtysów. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie zamojskim.

W skład parafii pw. Św. Antoniego wchodzą dwa kościoły; kościół filialny jest pod wezwaniem Św. Stanisława Kostki. W miejscowości są dwie szkoły podstawowe (w Różańcu I, Szkoła Podstawowa im. kardynała Stefana Wyszyńskiego).

We wsi zlokalizowany jest Zespół Szkół Agrotechnicznych im. Wincentego Witosa (dawniej Zespół Szkół Rolniczych w Różańcu). W latach 70. i 80. szkoła ta przeżywała swoje złote lata, jednak obecnie ze względu na koniunkturę w rolnictwie, szkoła musiała się nieco przekwalifikować; szkoła prowadzi także studium policealne.


W Różańcu znajduje się czynny cmentarz rzymskokatolicki; pierwotnie we wsi istniał także założony w 1848, użytkowany do lat 50. XX w. greckokatolicki i prawosławny cmentarz grzebalny.

Części wsiEdytuj

Integralne części wsi Różaniec[3][4][5]
SIMC Nazwa Rodzaj
0901341 Bolesławin część wsi
0901358 Jamieńszczyzna część wsi
0901364 Popówka część wsi
0901370 Różaniec Drugi część wsi
0901387 Różaniec Pierwszy część wsi
0901393 Różaniec-Szkoła część wsi

HistoriaEdytuj

Wieś została założona w roku 1550 przez Jana Dymitra Kuźmę, aktem erekcyjnym króla Zygmunta II Augusta, który nadał przywilej osadniczy z prawem karczowania puszczy nad rzeką Lubienią. Królewską wieś Różaniec zamieszkiwało pierwotnie dwudziestu kmieci z których każdy posiadał pół łana pola, oraz bartnicy. We wsi znajdował się także młyn wodny. W 1588 roku Różaniec razem z całym starostwem zamechskim znalazł się w posiadaniu kanclerza Jana Zamojskiego, który w 1589 włączył wieś do Ordynacji Zamojskiej. W 1591 pierwszy raz wzmiankowana jest prawosławna cerkiew Narodzenia Matki Bożej w Różańcu, która prawdopodobnie krótko po zawarciu aktu unii brzeskiej przeszła do Kościoła katolickiego obrządku bizantyjskiego[6].

W 1624 wieś została doszczętnie spalona i zniszczona podczas najazdu tatarskiego. W wyniku najazdu około pięciuset osób zabito lub zabrano do niewoli. Wieś jednak szybko się odbudowała i już w 1629 roku stał nowy folwark ordynacki. W początkach XVII w. we wsi istniał też dwu łanowy folwark wójtowski, który był w posiadaniu rodziny Jamińskich – wnuków założyciela wsi. Podczas potopu szwedzkiego różaniecki folwark został ponownie zniszczony, ale już w 1664 roku odbudowano zabudowania dworskie i odnowiono ogród. Na początku osiemnastego stulecia w folwarku znajdował się budynek czeladni z którego korzystał podstarości, a także staw rybny. W 1705 zbudowano w Różańcu browar, a w 1707 roku na rzece Lubieni odbudowano młyn z foluszem. Przemarsze wojsk w czasie wojny północnej sprawiły, że wieś znowu została wyniszczona. W roku 1739 wzniesiono nową cerkiew drewnianą na miejscu poprzedniej (według innego źródła nastąpiło to dopiero w 1811[6]).

Wieś była wzmiankowana w regestrach poborowych, które zapisali poborcy podatkowi ziemi przemyskiej z lat: 1628 (12 łanów kmiecych)[7], 1651[8], 1658[9] i 1674[10], gdy we wsi było 63 domy.

W drugiej połowie XVIII wieku Różaniec zaczął pełnić funkcję klucza dóbr ordynacji, do którego należały Płusy i Wola Różaniecka. Podczas zaboru austriackiego w 1784 roku ówczesny ordynat osadził w Różańcu 12 rodzin niemieckich. W Królestwie Polskim po 1815 Różaniec stał się wsią graniczną. Podczas powstania w 1863 roku miejscowi chłopi rekrutowali się do oddziałów powstańczych a dwór zaangażowany był w przemyt broni z Galicji. W XIX wieku miejscowość była przejściowo siedzibą gminy Wola Różaniecka[6].

W 1921 roku wieś liczyła 325 domów, w których zamieszkiwało ok. 2 tyś. mieszkańców Polaków, Ukraińców i Żydów. W latach międzywojennych główny folwark wyłączono z Ordynacji i w 1934 roku przejął go Państwowy Bank Rolny. Na terenie Różańca był też drugi folwark, zwany Bolesławin. W 1936 rozebrano cerkiew w Różańcu. Czynny natomiast do końca II wojny światowej był cmentarz prawosławny[6].

18 marca 1943 w czasie okupacji niemieckiej jednostki Wehrmachtu, SS i żandarmerii dokonały pacyfikacji wsi. Spłonęło wówczas około 260 gospodarstw[11] i zginęło ok. 200[12] mieszkańców Różańca. W dniu 7 maja 1980 r. miejscowość została odznaczona Krzyżem Partyzanckim.

Osobny artykuł: Pacyfikacja Różańca.

KościółEdytuj

Cerkiew greckokatolicka.

W 1591 roku w Różańcu już od jakiegoś czasu istniała cerkiew Narodzenia Matki Bożej. W 1701 roku zbudowano ostatnią cerkiew, która była filią parochii w Babicach. W 1842 roku Unici z Babic przeszli na prawosławie, a w Różańcu utworzono samodzielną parafię, która w 1875 roku na mocy likwidacji unickiej diecezji chełmskiej ponownie stała się świątynią prawosławną, a w 1919 roku została przejęta przez rzymsko-katolików.

Kościół rzymsko-katolicki.

Rzymsko-katolicy z Różańca należeli do parafii w Tarnogrodzie. W latach 1906-1907 zbudowano murowaną kaplicę pw. św. Antoniego Padewskiego. W 1919 roku cerkiew prawosławna została przejęta przez kościół rzymskokatolicki, ale już w 1936 roku z powodu złego stanu technicznego została rozebrana. W latach 1958-1961 do kaplicy dobudowano drewnianą nawę główną i nawy boczne z kruchtą. W 1968 roku dobudowano zakrystie i przedsionki. Pierwszym rektorem tego kościoła został wikariusz tarnogrodzki ks. Edward Wawerski, a po jego wyjeździe do USA, obowiązki rektora pełnił ks. emeryt Marian Szarek. W 1973 roku rektorem kościoła został ks. Franciszek Łysikowski.

30 września 1975 roku dekretem bp Bolesława Pylaka została erygowana parafia, a w jej skład weszły Różaniec, Wola Różaniecka i Kolonia Różaniecka. 20 lipca 1980 roku poświęcono cmentarz parafialny. W latach 1983-1991 w Różańcu I zbudowano murowaną kaplicę filialną pw. św. Stanisława Kostki, której poświęcenia 20 września 1992 roku dokonał bp Jan Śrutwa. W 1989 roku w dzwonnicy przy kościele parafialnym zainstalowano dzwony[13].

Proboszczowie
1975–1981. ks. Franciszek Łysikowski.
1981–2014. ks. Stanisław Skrok.
2014–2016. ks. Józef Godzisz.
2016– nadal ks. Wiesław Banaś.

Parafia przynależy do dekanatu Tarnogród w diecezji zamojsko-lubaczowskiej[14].


Osoby związane z RóżańcemEdytuj

SportEdytuj

W miejscowości istnieje klub sportowy „Grom” Różaniec, który obecnie gra w klasie okręgowej (grupa zamojska). W Różańcu Pierwszym znajduje się także boisko wielofunkcyjne „Orlik”. z którego mogą korzystać mieszkańcy całej gminy.


PrzypisyEdytuj

  1. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  3. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  4. GUS. Rejestr TERYT
  5. KSNG: Wykaz urzędowych nazw miejscowości i ich części. opublikowany [w:] Dz.U. z 2013 r. poz. 200 ze zmianami w Dz.U. z 2015 r. poz. 1636. [dostęp 2018-01-06].
  6. a b c d Kawałko D., Cmentarze województwa zamojskiego, Państwowa Służba Ochrony Zabytków, Zamość 1994, s. 220.
  7. Zdzisław Budzyński i Kazimierz Przyboś. Polska południowo-wschodnia w epoce nowożytnej. Źródła dziejowe tom I, część 1. Rejestr poborowy ziemi przemyskiej 1628. Wydawnictwo WSP Rzeszów 1997 ​ISBN 83-87288-55-1​ (str. 128)
    [Cytat: Rozaniec: de laneis 12 per gr 30; pop de sinagoga fl. 2; molendinum korzecznik 1 rotae gr 24; tabernator ab hortulania libera gr 12; inquilini pauperes 6 per gr 2.....................15/18/0]
  8. Zdzisław Budzyński i Kazimierz Przyboś. Polska południowo-wschodnia w epoce nowożytnej. Źródła dziejowe tom I, część 2. Rejestr poborowy ziemi przemyskiej 1851. Wydawnictwo WSP Rzeszów 1997 ​ISBN 83-87288-55-1​ (str. 99)
    [Cytat: Rozaniec: de laneis 12 per gr 30, sinagoga libera, molendinum korecznik 1 rothae gr 12, tabernator ab hortulania libera gr 12, inquilini pauperes 6 per gr 2..................[13/6/0]]
  9. Zdzisław Budzyński i Kazimierz Przyboś. Polska południowo-wschodniej. Źródła dziejowe tom I, część 3. Rejestr poborowy ziemi przemyskiej 1858. Wydawnictwo WSP Rzeszów 2000 ​ISBN 83-87288-55-1​ (str. 154)
    [Cytat: Rozaniec: de laneis 5 cum medio per gr 30, item de laneo 1 gr 30, ecclesia libera, molendinum korecznik emptitium 1 rotae gr 24, tabernator ab hortulania libera gr 12, inquilini pauperes 6 per gr 2..........................8/3/0
    Lanei vero ante advocatialis, vero laneus 1 cum medio desolati et abiurati........................5/15/0]
  10. Zdzisław Budzyński i Kazimierz Przyboś. Polska południowo-wschodnia w epoce nowzytnej. Źródła dziejowe tom I, część 4. Rejestr pogłównego ziemi przemyskiej 1674. Wydawnictwo WSP Rzeszów 2000 ​ISBN 83-87288-55-1​ (str. 145)
    [Cytat: Rozaniec ad Tarnogrod: a personis subditorum romanorum quam rutenorum utriusque sexus cum popone n[umer]o sexaginta duo in summa fl. ...............63/0]
  11. Józef Fijałkowski, Jan Religa „Zbrodnie hitlerowskie na wsi polskiej 1939–1945”. Książka i Wiedza 1981
  12. Kazimierz Leszczyński „Pacyfikacje wsi” (wykaz wsi spacyfikowanych przez okupanta niemieckiego, sporządzony na podstawie materiałów Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce). W: Eksterminacja ludności w Polsce w czasie okupacji niemieckiej 1939–1945. Poznań, Warszawa: Wydawnictwo Zachodnie, 1962, s. 230-235.
  13. Historia parafii
  14. Parafia pw. św. Antoniego Padewskiego. Różaniec

BibliografiaEdytuj

  • Opisanie statystyczno-historyczne dóbr Ordynacyi Zamojskiey przez Mikołaja Stworzyńskiego archiwistę. 1834 r.
  • Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Red. Bronisław Chmielowski, Władysław Walewski. T. IX. Warszawa 1888.S. 853.
  • Wiesław Bondyra, Słownik historyczny miejscowości województwa zamojskiego. Lublin – Zamość 1992.
  • Józef Niedźwiedź, Leksykon historyczny – miejscowości dawnego województwa zamojskiego. Zamość 2003. ss. 429 – 431.

Linki zewnętrzneEdytuj