Rękawiczki medyczne

Rękawiczki medyczne – rodzaj rękawiczek używanych w celu zmniejszenia liczby zakażeń, głównie w opiece zdrowotnej. Ich zakładanie jest przykładem zachowywania zasad aseptyki.

Niebieska nitrylowa rękawiczka medyczna

Rodzaje rękawiczekEdytuj

 
Opakowanie niejałowych rękawiczek lateksowych
Obsługa rękawiczek chirurgicznych
 
Rękawiczki chirurgiczne posiadają otwarcie zapewniające jałowość podczas otwierania
 
Posiadają atesty
 
Mają ograniczoną datę ważności
 
Opakowanie otwiera się, rozdzielając ścianki
 
W opakowaniu są dwie zapakowane rękawiczki
 
Należy je wyrzucić na sterylny stół...
 
... rozpakować. Oznaczone są literami L i R dla lewej i prawej dłoni
 
Nie dotykając zewnętrznej powierzchni...
 
... założyć na prawą ...
 
... i lewą dłoń. Tym razem druga dłoń – z założoną sterylną rękawiczką – może jedynie dotykać zewnętrznej powierzchni (także sterylnej) zakładanej rękawiczki
 
Żeby zdjąć należy pod rękawiczkę włożyć kciuk ...
 
... a następnie nie dotykając...
 
... wewnętrznej powierzchni...
 
... zdjąć.
 
Podczas zdejmowania drugiej rękawiczki dłoń nie może dotknąć z kolei zewnętrznej powierzchni, która mogła mieć kontakt z patogenami

Obecnie używa się właściwie wyłącznie rękawiczek jednorazowego użytku. Najczęściej stosowane są niejałowe rękawiczki lateksowe o różnych rozmiarach, od których się jednak odchodzi ze względu na coraz częstsze przypadki alergii. Alternatywą są rękawiczki winylowe oraz nitrylowe, które zdobywają coraz większą popularność dzięki swoim właściwościom hipoalergicznym, większej wytrzymałości na ścieranie, przedziurawienie i inne uszkodzenia mechaniczne oraz odporności na smary i szkodliwe substancje chemiczne[1].

Rękawice chirurgiczne to sterylny wariant rękawiczek medycznych. Są one profilowane (nieco inaczej wygląda rękawica dla prawej i lewej dłoni) i przechowywane w oddzielnych opakowaniach z ograniczoną datą ważności. Ich zakładanie wymaga pewnych umiejętności, aby nie dotknąć (i potencjalnie nie zakazić) zewnętrznej części rękawiczki. Używa się ich podczas niektórych zabiegów inwazyjnych – na przykład operacji czy cewnikowania pęcherza.

Zanieczyszczenie dłoniEdytuj

W wielu badaniach przeprowadzonych wśród personelu medycznego wykazano, że na dłoniach badanych obecna jest flora fizjologiczna oraz zanieczyszczenia, na które składają się m.in. gronkowiec złocisty (10,5–78,3% – w tym MRSA do 16,9%), Pseudomonas (1,3–25%), Klebsiella (17%), Clostridium difficile (14–59%), VRE (do 41%), różne inne bakterie Gram ujemne nie wymienione powyżej (21–86,1%), grzyby (41–81%) oraz wirusy – rota (19,5–78,6%) rhino (do 65%) czy HCV (8–23,8%)[2]. Wiele z tych patogenów odgrywa ważną rolę w zakażeniach wewnątrzszpitalnych[2].

Używanie rękawiczek znacząco zmniejsza ryzyko zakażeń, choć jest to uzależnione od poprawnego ich założenia i noszenia – uszkodzone rękawiczki nie zapewniają ochrony[3][4].

Częstość używaniaEdytuj

W 1987 w USA zalecono używanie jednorazowych rękawiczek we wszystkich kontaktach z pacjentem[5].

Badanie wśród 1150 położnych wykazało, że ponad 30% zakłada je jedynie w przypadku pacjenta z chorobą zakaźną (2006, Japonia)[6]. Od lat 80. w wielu krajach wprowadzono zalecanie noszenia rękawiczek także przez dentystów[7]. Wysłana do szwedzkich stomatologów ankieta pokazała, że 73% z nich nosi rękawiczki dłużej niż 2 godziny dziennie, a 48% nosi dłużej niż 6 godzin (n=3083)[7]. 6% deklarowało brak używania rękawiczek ochronnych[7]. W tym samym badaniu wykazano zależność, że rękawiczek używają częściej osoby młode oraz kobiety[7].

Błędy podczas używania rękawiczekEdytuj

Ze względu na ryzyko uszkodzenia rękawiczek, zespół chirurgiczny musi dokładnie umyć ręce, aby zminimalizować ryzyko zakażenia, jeśli ich ciągłość zostanie przerwana[8]. Nawet przy używaniu rękawiczek podczas kontaktu z pacjentem, brak zwykłego mycia rąk (wodą z mydłem) po ich zdjęciu, nie zapewnia całkowitej ochrony wystarczającej np. do spożywania pokarmów[9]. Do innych częstych błędów zalicza się korzystanie z tej samej pary rękawiczek przy kontakcie z więcej niż jednym pacjentem lub z różnymi partiami ciała o innym stopniu czystości u jednego pacjenta[9]. Po użyciu rękawiczki należy natychmiast zdjąć, co wykluczy możliwość dotknięcia i zabrudzenia różnych powierzchni, a następnie wrzucić do specjalnie oznakowanych pojemników[9].

Rękawiczek jednorazowych nie należy używać zbyt długo, ponieważ tracą swoje właściwości. Dla rękawic diagnostycznych jest to 45 minut pracy, a dla chirurgicznych od 90 do 120 minut. Po tym czasie mogą się rozciągać, co sprawia, że stają się bardziej podatne na uszkodzenia. Utrata dopasowania do dłoni przekłada się również na mniejszy komfort pracy i gorszą precyzję wykonywanych ruchów[1].

AlergiaEdytuj

Od lat 80. XX wieku odnotowuje się coraz więcej przypadków uczuleń na rękawiczki u pracowników służby zdrowia, a wiąże się to z przejściem od zwykłych rękawiczek wielokrotnego użytku do jednorazowych lateksowych[10]. Zidentyfikowano kilka białek odpowiadających za uczulenia, jednak zmniejszenie ich liczby w produkcie nie wyklucza wystąpienia reakcji alergicznej[10], choć znacząco zmniejsza jej ryzyko[5]. W przypadku mocno talkowanych rękawiczek alergeny znajdują się także w powietrzu[5]. Jedynie wolne od talku, chlorowane rękawiczki wykluczają ryzyko reakcji alergicznej[10].

Inną alternatywę stanowią rękawiczki winylowe oraz pokryte nitrylem, które w przeciwieństwie do lateksowych są także odporne na działanie tłuszczów i innych substancji lipofilnych[10]. Rękawiczki nitrylowe są całkowicie bezpieczne dla skóry, nie podrażniają i nie są źródłem reakcji alergicznych. Rękawiczki nitrylowe są powszechnie dostępne jako modele bezpudrowe, co zwiększa poziom bezpieczeństwa w aspekcie występowania podrażnień lub uczuleń[1].

HistoriaEdytuj

Pierwsze rękawiczki stosowane w medycynie były wykonane ze skóry lub dzianiny. Na początku XIX wieku zaczęły pojawiać się propozycje stosowania rękawiczek jako środka zapobiegającego zakażeniom wśród chirurgów, położników czy anatomów. Pomysły te ogłaszali m.in. dermatolog Joseph Plenk i położnik Ignaz Semmelweis. W chirurgii, pierwszeństwo w stosowaniu rękawiczek zazwyczaj przyznaje się Williamowi Stewartowi Halstedowi. Zimą 1890 jego sanitariuszka zaczęła używać zamówionych przez Halsteda w Goodyear Rubber Company gumowych rękawiczek. Niedługo później spopularyzowano używanie gumowych rękawiczek w Europie; wśród pierwszych chirurgów stosujących gumowe rękawiczki byli Werner Zoege von Manteuffel i Bernard Koening[11].

OznakowanieEdytuj

Wszystkie rękawice stosowane w placówkach medycznych powinny posiadać odpowiednie oznaczenie klasy wyrobu, certyfikat bezpieczeństwa CE i ocenę zgodność wg norm europejskich.

Normy:

od EN 455-1 do EN 455-4 – ocena właściwości fizycznych, poziomu protein lateksowych, wyznaczania okresu trwałości

EN 420 – wymaganie umieszczenia na opakowaniu metody badań i informacji dodatkowych.

od EN 374-1 do EN 374-3 – wyznaczanie odporności na przesiąkanie substancji chemicznych i mikroorganizmów.

EN 388 – odporność na uszkodzenia mechaniczne np. przekłucie, przetarcie, ścieranie i rozdarcie[12].

Wybrane oznaczenia rękawiczek medycznych dotyczące norm jakościowych[1]:

  • EN 455-1 - rękawiczki szczelne, odpowiednio chroniące przed przedostawaniem się bakterii oraz wirusów;
  • EN 455-2 - rękawiczki elastyczne, odporne na pęknięcia, rozdarcia i inne uszkodzenia mechaniczne;
  • EN 455-3 - rękawiczki z pozytywną oceną biologiczną, oznakowanie potwierdzone przeprowadzonymi testami;
  • EN 455-4 - rękawiczki wysokiej trwałości, np. kilka lat od daty produkcji.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Rękawice medyczne nitrylowe. Wszystko, co musisz wiedzieć!, combomedical.pl [dostęp 2020-08-18].
  2. a b Günter Kampf, Axel Kramer, Epidemiologic background of hand hygiene and evaluation of the most important agents for scrubs and rubs, „Clinical Microbiology Reviews”, 17 (4), 2004, s. 863–893, DOI10.1128/CMR.17.4.863-893.2004, PMID15489352, PMCIDPMC523567.
  3. Wava Truscott, Kathleen B. Stoessel, Factors that impact on the infection control capability of gloves, „Professional Nurse”, 18 (9), 2003, s. 507–511, ISSN 0266-8130, PMID12764958.
  4. Wava Truscott, Factors that impact on the infection control capability of gloves, Nursing Times, 1 maja 2003 [dostęp 2020-08-18] (ang.).
  5. a b c Cathy Koeppen Purcell, The use of latex gloves in the school setting, „The Journal of School Nursing”, 22 (4), 2006, s. 207–210, DOI10.1177/10598405050220040401, PMID16856774.
  6. Minako Sasaki, Katsuya Kanda, Glove selection as personal protective equipment and occupational dermatitis among Japanese midwives, „Journal of Occupational Health”, 48 (1), 2006, s. 35–43, DOI10.1539/joh.48.35, PMID16484761.
  7. a b c d K. Wrangsjö i inni, Protective gloves in Swedish dentistry: use and side-effects, „The British Journal of Dermatology”, 145 (1), 2001, s. 32–37, DOI10.1046/j.1365-2133.2001.04278.x, PMID11453904.
  8. M. Rotter, [Procedures for hand hygiene in German-speaking countries], „Zentralblatt Fur Hygiene Und Umweltmedizin”, 199 (2-4), 1996, s. 334–349, ISSN 0934-8859, PMID9409922 (niem.).
  9. a b c Andrej Trampuz, Andreas F. Widmer, Hand hygiene: a frequently missed lifesaving opportunity during patient care, „Mayo Clinic Proceedings”, 79 (1), 2004, s. 109–116, DOI10.4065/79.1.109, PMID14708954, PMCIDPMC7094481.
  10. a b c d R.W. Russell-Fell, Avoiding problems: evidence-based selection of medical gloves, „British Journal of Nursing”, 9 (3), 2000, s. 139–146, DOI10.12968/bjon.2000.9.3.139, PMID11033624.
  11. Rękawiczki lekarskie w zarysie dziejowym. [dostęp 2010-07-25].
  12. Jak właściwie interpretować oznakowania rękawic ochronnych stosowanych w placówkach medycznych?, www.skamex.com.pl [dostęp 2018-06-05].