Otwórz menu główne

Rżuchów

wieś w województwie świętokrzyskim

Rżuchów (do 31 grudnia 2013 Rzuchów)[2]wieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie opatowskim, w gminie Sadowie[3].

Rżuchów
wieś
Ilustracja
Krzyż przydrożny w Rżuchowie
Państwo  Polska
Województwo  świętokrzyskie
Powiat opatowski
Gmina Sadowie
Liczba ludności (2011) 297
Strefa numeracyjna 15
Kod pocztowy 27-580[1]
Tablice rejestracyjne TOP
SIMC 0806393
Położenie na mapie gminy Sadowie
Mapa lokalizacyjna gminy Sadowie
Rżuchów
Rżuchów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Rżuchów
Rżuchów
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Rżuchów
Rżuchów
Położenie na mapie powiatu opatowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu opatowskiego
Rżuchów
Rżuchów
Ziemia50°52′31″N 21°22′14″E/50,875278 21,370556

PołożenieEdytuj

Miejscowość położona jest na Wyżynie Sandomierskiej, przy drodze krajowej nr 9. Wieś znajduje się 6 km na południe od Ostrowca Świętokrzyskiego i 9 km na północny zachód od Opatowa. Rzuchów sąsiaduje z sołectwami: Miłków, Gromadzice, Romanów oraz Obręczna.

Znajdują się tu złoża glinki ogniotrwałej oraz rudy żelaza, eksploatowane już w XIX wieku[4]. Występują tu też cienkie pokłady węgla kamiennego[4], który w czasie II wojny światowej wydobywany był w sąsiednim Miłkowie[5].

Części wsiEdytuj

Integralne części wsi Rżuchów[2][6]
SIMC Nazwa Rodzaj
0806401 Kolonie część wsi
0806418 Stara Wieś część wsi

Etymologia nazwyEdytuj

Skomplikowana fonetycznie i ortograficznie nazwa wsi od wielu lat budzi kontrowersje. W swoim artykule dotyczącym gwarowych nazw miejscowości w powiatach opatowskim i sandomierskim prof. Karol Zierhoffer stwierdził, że nazwa ta pochodzić może od czasownika rżeć lub rzeczownika reż oznaczającego żyto[7]. Z kolei Waldemar Brociek uważa, że to właśnie Rzuchów jest poprawną nazwą, natomiast zamieszanie powstało z winy zaborców rosyjskich w latach 60-tych XIX wieku. Podczas rusyfikacji administracji polskiej pojawił się problem: język rosyjski nie rozróżnia „rz” i „ż”. Nazwę zapisano więc jako Ржухов (Rżuhow), a następnie powielano przez wiele lat[8][9].

W okresie PRL-u różne instytucje i urzędy wymiennie stosowały dwie nazwy: Rzuchów i Rżuchów. Po przemianach ustrojowych utrwaliła się nazwa urzędowa Rzuchów, chociaż ludność lokalna korzystała z mocno zakorzenionego drugiego wariantu. W październiku 2013 roku zarejestrowane zostało stowarzyszenie „Nasz Rżuchów I KROPKA”, które wnioskowało o przywrócenie nazwy tradycyjnej na postawie przeprowadzonych już w roku 2005 konsultacji z mieszkańcami na ten temat[10].

Dnia 31 grudnia 2013 roku oficjalnie weszła w życie nazwa Rżuchów.

HistoriaEdytuj

Według Jana Długosza w połowie XV w. wieś była własnością Mikołaja Podlodowskiego herbu Janina, miała 13 łanów kmiecych, 2 karczmy z rolą i 1 zagrodnika z rolą. Oddawały one dziesięcinę snopową i 4 pęki konopi, o wartości 7 grzywien wikariatowi kolegiaty opatowskiej. W drugim opisie Długosza wieś miała 16 łanów i oddawała dziesięcinę o wartości 16 grzywien[4].

W 1578 roku wieś podzielona była pomiędzy kilku właścicieli. Między innymi: Łukasz Kocimowski posiadał 3 osadników, 1½ łana, 3 zagrodników i 3 biednych. Hieronim Kocimowski miał 1 osadnika, ½ łanu i 1 zagrodnika, Mołuski miał 3 osadników i ¾ łana[4].

W XIX wieku, wraz z sąsiednim Miłkowem, wieś była własnością braci Dowborów. Do 1860 roku w Rzuchowie działała kopalnia rudy żelaza (35%), która dostarczała surowca zakładom hutniczym w Klimkiewiczowie (obecnie dzielnica Ostrowca). Bracia Dowborowie otworzyli w Rzuchowie fabrykę wyrobów fajansowych i kamiennych, która jednak upadła z powodu złego zarządzania i braku funduszów[4].

W 1827 roku wieś miała 13 domów i 60 mieszkańców. Według Słownika geograficznego Królestwa Polskiego z lat 80. XIX wieku, wieś Rzuchów w parafii Wszechświęte i gminie Bodzechów, miała 22 domy i 171 mieszkańców. Okoliczne lasy obfitowały w modrzewie. Dobra rzuchowskie składały się z folwarków: Rzuchów i Romanów i miały powierzchnię 563 mórg. Z tego: 518 mórg stanowiły grunty orne, pastwiska – 7, lasy – 5, osada czynszowa – 4, a nieużytki – 29. Na folwarku były 4 budynki murowane, 14 drewnianych i 2 wiatraki. Wieś Rzuchów miała 119 mórg[4].

Do lat 60. XX wieku, miejscowość wraz z Miłkowem, Jędrzejowem i Romanowem należała do gromady w Miłkowie i do gminy Bodzechów. Pod koniec lat 60. wieś została przeniesiona do gminy Sadowie. W latach 19191975 miejscowość administracyjnie należała do województwa kieleckiego, a W latach 1975–1998 do województwa tarnobrzeskiego. Wraz ze zmianami administracyjnymi w 1975 roku przeprowadzono zmianę numeracji domów.

ZabytkiEdytuj

  • Figura przydrożna z 1819 r.

PrzypisyEdytuj

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. s. według wyboru. [dostęp 2014-03-09].
  2. a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1867, 2013-02-15. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2014-03-09]. 
  3. Główny Urząd Statystyczny: Rejestr TERYT. [dostęp 2013-03-05].
  4. a b c d e f Rzuchów(2) w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. X: Rukszenice – Sochaczew. Warszawa 1889.
  5. Magazyn Poznaj swój kraj, Nr 331 (1/1990) Nad Kamienną, str 20-21.
  6. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-11-18].
  7. Zenon (1891-1969) Red Klemensiewicz: Język Polski. 1959, nr 2 (marzec/kwiecień). Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego, 1959. [dostęp 2018-07-21].
  8. Czy Rosjanie wciąż okupują Rzuchów? [w:] Waldemar Ryszard Brociek, Gazeta Ostrowiecka, t. 31/2009, 3 sierpnia 2009.
  9. Nasz Rżuchów, www.facebook.com [dostęp 2018-07-21] (pol.).
  10. Biuletyn Informacji Publicznej – uchwała XXVII/123/05 Rady Gminy w Sadowiu. 28 kwietnia 2005.