Otwórz menu główne

Radwanowice

wieś w województwie małopolskim

Radwanowicewieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim, w gminie Zabierzów na krawędzi Rowu Krzeszowickiego. Znajduje się na Wyżynie Olkuskiej wchodzącej w skład Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej.

Radwanowice
Dwór wraz z otoczeniem w Radwanowicach
Dwór wraz z otoczeniem w Radwanowicach
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat krakowski
Gmina Zabierzów
Liczba ludności (2013) 651
Strefa numeracyjna (+48) 12
Kod pocztowy 32-064 Rudawa[1]
Tablice rejestracyjne KRA
SIMC 0343881
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Radwanowice
Radwanowice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Radwanowice
Radwanowice
Ziemia50°08′54″N 19°42′34″E/50,148333 19,709444
Zima w Radwanowicach
Dawny młyn Chechło na Rudawce przy Dubiu
Kościół
Ośrodek fundacji A. Dymna

Spis treści

PołożenieEdytuj

Wieś Radwanowice graniczy z Rudawą, z Dubiem, Szklarami w lesie, Pisarami, Brzezinką i Kobylanami w lesie.

Radwanowice położone są w odległości ok. 20 km na zachód od Krakowa i ok. 7 km na wschód od Krzeszowic, na krawędzi Rowu Krzeszowickiego oraz na grzbiecie wzgórza, oddzielającego ten Rów od Doliny Szklarki. Z tego miejsca rozciąga się malowniczy widok na głębokie zapadlisko Rowu Krzeszowickiego i na przeciwległy Garb Tenczyński. Na północny wschód od Radwanowic znajduje się wzgórze Wietrznik osiągające wysokość 403 m n.p.m., a na zachód Wielka Skała o wysokości 355 m n.p.m.

Części wsiEdytuj

Integralne części wsi Radwanowice[2][3]
SIMC Nazwa Rodzaj
0343898 Pod Skałą część wsi
0343906 Skotnica część wsi

HistoriaEdytuj

Pierwsze informacje o wsi Radwanowice sięgają XIV w., wzmiankowana była w 1329 roku. Informacje mówiły o licznej szlachcie zagrodowej w tej miejscowości. W końcu XIV w. miała 35 dziedziców. W XVII w. karmelici z klasztoru w Czernej byli w zatargu z miejscowymi dziedzicami, które – zdaniem mnichów – „prawie jedną jaskinią łotrowską stały”. Zakazali swoim poddanym z innych wiosek pod karą pieniężną jakichkolwiek kontaktów z mieszkańcami Radwanowic. W księgach parafii rudawskiej zanotowano w 1597 imię prostytutki Katarzyny z Radwanowic[4], Mnisi nie mogli ścierpieć, że ich poddani, głównie bogaci kamieniarze z klasztornych kamieniołomów marmurów, bywali w jej towarzystwie. Uważali, że zamiast grzesznych wizyt u niej, mogli posiedzieć w klasztornej karczmie przy piwie. Mnisi narzekali też, że ich poddani „zamiast trunku przystojnego i posiedzenia uczciwego, kartami się o pieniądze bawią”. Hazardzistów karano surowo – wymierzano im po 30 postronków plag w obecności gromady.

Do końca XIX w., w Radwanowicach nie mieszkał ani jeden chłop[5]. Prawie każdy mieszkaniec Radwanowic posiadał jeszcze w XX w. szlachecki herb[6]. W końcu XVIII w. Radwanowice miały 44 dziedziców. W 1789 r. wieś zamieszkiwało 317 osób. W drugiej poł. XIX w. większość gruntów należała do trzech właścicieli. Wybudowano wówczas strażnicę graniczną, określaną mianem „dworu”. W początkach XX w. przeprowadzono częściową meliorację. W latach 1815–1846 wieś położona była na terenie Wolnego Miasta Krakowa, potem w zaborze austriackim, a w czasie II Rzeczypospolitej w powiecie chrzanowskim w województwie krakowskim.

Od 26 października 1939 do 18 stycznia 1945 wieś należała do gminy Kressendorf w Landkreis Krakau, dystryktu krakowskiego w Generalnym Gubernatorstwie. Podczas II wojny światowej mieszkańcy Radwanowic współpracowali z ruchem oporu. We wsi działały dwie organizacje wojskowe: Narodowa Organizacja Wojskowa i Bataliony Chłopskie. W odwecie niemieccy żołnierze 20/21 lipca 1943 r. przeprowadzili pacyfikację wsi. Zginęło wówczas 30 osób – zdradzonych przez jednego z mieszkańców[7][8] – 3 kobiety i 27 mężczyzn. Cztery lata później na cmentarzu w Rudawie postawiono pomnik upamiętniający ofiary tamtej zbrodni. Za udział w działaniach wojennych wieś została odznaczona Krzyżem Walecznych. W 1946 r. wieś miała 628 mieszkańców.

Jesienią 1954 r. wieś została przyłączona do gromady Rudawa w ówczesnym powiecie chrzanowskim w woj. krakowskim. 1 stycznia 1973 r. znalazła się w gminie Rudawa. 15 stycznia 1976 gmina Rudawa została zniesiona przez połączenie z gminą Zabierzów. W latach 1975–1998 miejscowość leżała w województwie krakowskim. W 2002 r. powstała miejscowa Szkoła Integracyjna. 16 września 2006 r. do Radwanowic przybyło 106 uczestniczek konkursu Miss World, które spotkały się z podopiecznymi miejscowego schroniska dla niepełnosprawnych. W 2014 r. nadano nazwy ulicom.

ZabytkiEdytuj

Legenda o założeniu wsiEdytuj

Mieszkańcy Radwanowic od pokoleń przekazują sobie legendę o powstaniu wsi. Według niej, założycielem był zaufany rycerz Bolesława Szczodrego – Radwan[10]. Brał on udział w wyprawie na Ruś Kijowską, podczas której zasłynął niesłychanym męstwem. Legenda głosi, że rycerz ów był jednym z zabójców biskupa Stanisława i po jego morderstwie i ucieczce króla na Węgry osiedlił się w Radwanowicach.

Niektórzy historycy łączą powstanie wsi Radwanowice z nadaniem przez Bolesława Wstydliwego rycerzom z rodu Radwanitów części puszczy w południowych okolicach Krakowa.

WspółczesnośćEdytuj

Zofia Tetelowska – właścicielka ostatniego dworu w Radwanowicach przekazała majątek na rzecz osób niepełnosprawnych. Fundację im. Brata Alberta powołano w 1987 r., prowadzoną przez księdza Tadeusza Isakowicza-Zaleskiego (prezesa Fundacji). Obecnie w schronisku dla niepełnosprawnych, działającym z ramienia Fundacji, Anna Dymna prowadzi grupę teatralną – Teatr Radwanek.

TurystykaEdytuj

Położone na obszarze Parku Krajobrazowego Dolinki Krakowskie Radwanowice są dobrym punktem wypadowym do zwiedzania tych posiadających duże walory krajobrazowe, przyrodnicze i geologiczne dolinek przecinających wzniesienia Wyżyny Olkuskiej. Radwanowice znajdują się bezpośrednio przy wylocie Doliny Szklarki w sąsiedztwie wylotów Doliny Będkowskiej i Doliny Raławki. Przebiegające przez miejscowość szlaki turystyki pieszej umożliwiają zwiedzenie również pozostałych dolinek.

KomunikacjaEdytuj

Do wsi można dojechać autobusami linii aglomeracyjnej nr 278, która kursuje na trasie Bronowice MałeRudawaKrzeszowice.

Szlaki turystyczne
  – z Radwanowic przez wschodnie zbocza Doliny Szklarki do Szklar.
  – przez Łączki i całą długość Doliny Będkowskiej do Jerzmanowic.
  – przez Dubie do Doliny Racławki.

PrzypisyEdytuj

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  2. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  3. GUS. Rejestr TERYT
  4. Feliks Kiryk, "Rudawa. Z dziejów podkrakowskiej wsi (do 1945 r.)"
  5. Natura i kultura w krajobrazie Jury, Osadnictwo i krajobraz. Kraków: Wydawnictwo ZZJPK, 1997, s. 33.
  6. Verbanet, Tygodnik Powszechny Online, www2.tygodnik.com.pl [dostęp 2017-01-16].
  7. Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa, lata wojny 1939–1945. Warszawa: Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa, 1966, s. 191.
  8. Józef Fajkowski, Jan Religa: Zbrodnie hitlerowskie na wsi polskiej 1939–1945. Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1981, s. 165.
  9. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie. 2018-09-30.
  10. Franciszek Piekosiński, Rycerstwo polskie wieków średnich, Kraków 1901, LXIV.

BibliografiaEdytuj