Otwórz menu główne

Radzieje

wieś w województwie warmińsko-mazurskim

Radzieje (litw. Radzijai, niem. Rosengarten[1], Rozgart, Rozengard, Różanka (1946), Rożengart (1947)) [2]wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie węgorzewskim, w gminie Węgorzewo. Radzieje znajdują się nad rzeczką Radzieją.

Radzieje
Radzieje
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat węgorzewski
Gmina Węgorzewo
Sołectwo Radzieje
Wysokość 122[potrzebny przypis] m n.p.m.
Liczba ludności (2011) 567
Strefa numeracyjna (+48) 87
Kod pocztowy 11-600
Tablice rejestracyjne NWE
SIMC 0771223
Położenie na mapie gminy Węgorzewo
Mapa lokalizacyjna gminy Węgorzewo
Radzieje
Radzieje
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Radzieje
Radzieje
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Radzieje
Radzieje
Położenie na mapie powiatu węgorzewskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu węgorzewskiego
Radzieje
Radzieje
Ziemia54°07′44″N 21°35′05″E/54,128889 21,584722

Przez Radzieje przechodzi linia kolejowa KętrzynWęgorzewo (w sezonie letnim prowadzony jest ruch turystyczny pociągów). Wieś położona jest ok. 2 km na zachód od Jeziora Dobskiego. Radzieje posiadają szkołę podstawową, gimnazjum, przedszkole, OSP, cmentarz i dwa sklepy.

HistoriaEdytuj

Wieś lokowana była 6 września 1437 r. na 58 włókach, w tym były 4 włóki dla sołtysa i 4 na uposażenie parafii. W przywileju lokacyjnym chłopi byli zobowiązani do szarwarków na rzecz folwarku krzyżackiego w Dobie. Sołtysem wsi był Mikołaj ze wsi Plaswik na Warmii.

W roku 1600 właścicielem karczmy w Radziejach był Jan Cholewa, a w roku 1781 Krzysztof Bużełło. Dokupił on drugą karczmę od Kozanowskiego.

Według statystyk niemieckich w parafii Radzieje w 1806 r. było 1147 Polaków i 363 Niemców. Nabożeństwa w języku polskim, obok niemieckiego, odprawiano jeszcze w 1890 r. Radzieje były siedzibą gminy od 18 listopada 1945 r., a od 1954 r. siedzibą gromady. Przewodniczącym GRN w Radziejach w roku 1967 był Wacław Rogiński.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa suwalskiego.

Obecnym sołtysem Radziej jest Czesław Kułdo. Zgodnie z uchwałą Rady Miejskiej w Węgorzewie z dnia 27 stycznia 2016 roku w skład sołectwa Radzieje wchodzą wsie: Radzieje, Łabapa, Jerzykowo.

DemografiaEdytuj

W roku 1540 w Radziejach mieszkało 28 rodzin pochodzenia pruskiego.

Liczba mieszkańców: w roku 1858 – 798 osób, w 1939 – 1139.

Kościół parafialny pw. Chrystusa KrólaEdytuj

Kościół w Radziejach przed reformacją był pw. św. Mikołaja i należał do archiprezbiteratu w Reszlu. Obecnie parafia znajduje się na terenie diecezji ełckiej i należy do dekanatu węgorzewskiego.

Na miejscu pierwotnego, zrujnowanego kościoła nowy wybudowany został w Radziejach w roku 1673 dzięki finansowemu wsparciu Ahasvera von Lehndorffa. Przywilejem Fryderyka Wilhelma z 4 listopada 1683 Ahasver von Lehndorff uzyskał dziedziczne prawo patronackie nad kościołem w Radziejach[3].

Obecny kościół wybudowano w 1827 r. Jest to budowla na planie foremnego ośmioboku (długość jednego boku 8,5 m) z ostrosłupowym dachem zakończonym latarnią. Projektantem kościoła miał być następca tronu Fryderyk Wilhelm IV. W centralnej części kościoła znajduje się naturalnej wielkości figura Chrystusa na krzyżu, wykonana z polichromowanego betonu. Z dawnego wyposażenia kościoła zachowały się dwa niderlandzkie obrazy z pierwszej połowy XVII w.: Pojmanie Chrystusa i Chrystus przed Piłatem. Z tego okresu jest również barokowy anioł chrzcielny, amorek i figury ewangelistów. Drewniana wolno stojąca dzwonnica wybudowana w pierwszej połowie XVIII w. jest starsza od obecnego kościoła. Z trzech dzwonów ufundowanych w 1727 r. przez patrona kościoła Lehndorffa pozostał tylko jeden najmniejszy z jego herbem. Zaginione w 1945 r. dzwony zastąpiły nowe w 1972 r. Z istniejącego niegdyś kościelnego cmentarza zachowały się kamienne nagrobki żołnierzy z I wojny światowej. W 2012 roku wyremontowano dach, elewację oraz fundamenty kościoła. Rok później wykonano obejście kościoła.

Obecnie, od 2015, proboszczem parafii jest ks. mgr lic. Bogdan Brusiło, który pełni również funkcję wicedziekana dekanatu.

Bunkry z II wojny światowejEdytuj

W lesie, kilka kilometrów na północ od Radziej, znajdują się dobrze zachowane schrony sztabowe, schrony przeciwlotnicze, bunkry ochrony, elektrownia, peron i bocznica kolejowa oraz betonowa droga dojazdowa, wybudowane w latach 1940–42. Swoją kwaterę polową o kryptonimie „Wendula” miał tutaj minister, szef kancelarii III Rzeszy – SS-Obergruppenführer Hans Lammers, współautor aktów prawnych godzących w Żydów i Polaków, ceniony przez Hitlera za umiejętność nadawania nieludzkim decyzjom formy przepisów prawa.

PrzypisyEdytuj

  1. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262)
  2. Słownik węgoborski. [dostęp 2016-07-14].
  3. Toeppen 1995 ↓, s. 282.

BibliografiaEdytuj


Zobacz teżEdytuj