Otwórz menu główne

Rafał Andrzej Niedzielski vel Stanisław Zagórski pseud.: „Mocny”, „Twardy”, „Rafał” (ur. 25 maja 1923[a] w Szczebrzeszynie, zm. 4 września 1943 w Wólce Plebańskiej) – żołnierz Polskich Sił Zbrojnych, oficer Armii Krajowej, podporucznik kawalerii, cichociemny.

Rafał Andrzej Niedzielski
Stanisław Zagórski
Mocny, Twardy, Rafał
Ilustracja
podporucznik podporucznik
Data i miejsce urodzenia 1923-05-2525 maja 1923
Szczebrzeszyn
Data i miejsce śmierci 1943-09-044 września 1943
Wólka Plebańska
Przebieg służby
Lata służby 1939–1943
Siły zbrojne Wojsko Polskie we Francji (1939–1940), Polskie Siły Zbrojne, Armia Krajowa
Jednostki 10 Brygada Kawalerii Pancernej we Francji, 10 Brygada Kawalerii Pancernej (PSZ), I Odcinek Wachlarza, Kedyw Obszaru Lwowskiego AK, Świętokrzyskie Zgrupowania AK
Stanowiska dowódca patrolu dywersyjnego, dowódca Oddziału Dyspozycyjnego Kedywu, oficer sztabu i zastępca dowódcy zgrupowania, dowódca plutonu
Główne wojny i bitwy II wojna światowa
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari
Tablica w kościele św. Jacka w Warszawie, upamiętniająca poległych cichociemnych, w tym Rafała Niedzielskiego

ŻyciorysEdytuj

Był wychowankiem Korpusu Kadetów nr 1 we Lwowie[1].

We wrześniu 1939 roku nie został zmobilizowany. 28 października przekroczył granicę polsko-węgierską. W listopadzie dotarł do Francji, gdzie został skierowany do 10 Brygady Kawalerii Pancernej. W czerwcu 1940 roku przedostał się do Wielkiej Brytanii, gdzie służył w 24 pułku ułanów 10 Brygady Kawalerii Pancernej.

Zgłosił się do służby w kraju. Po przeszkoleniu w dywersji został zaprzysiężony 13 stycznia 1942 roku w Oddziale VI Sztabu Naczelnego Wodza. Zrzutu dokonano w nocy z 27 na 28 marca 1942 roku w ramach operacji „Boot” dowodzonej przez kpt. naw. Antoniego Voelnagela. Dostał przydział na I Odcinek Wachlarza do Winnicy jako dowódca patrolu dywersyjnego. Operował również na linii LwówTarnopolPłoskirówWinnicaŻmerynka. W marcu 1943 roku został przydzielony do Kedywu Obszaru Lwowskiego AK na stanowisko dowódcy Oddziału Dyspozycyjnego Kedywu. Podczas przejazdu z Warszawy do Lwowa został aresztowany (wraz ze Stanisławem Wolffem „Babińskim”) w Zagnańsku. W czerwcu 1943 roku uciekł z aresztu i dołączył do Zgrupowania „Ponurego” jako oficer komendy i zastępca dowódcy Zgrupowania II, Waldemara Szwieca „Robota”. Od 13 lipca był dowódcą 1 plutonu tego zgrupowania. Brał udział we wszystkich akcjach Zgrupowania II, jak i innych akcjach Zgrupowania „Ponurego”, m.in.:

  • 2/3 lipca 1943 roku – na pociągi pod Łączną i Jędrowem,
  • 12/13 lipca – akcji odwetowej na pociąg pod posterunkiem blokowym Podłazie,
  • 19/20 sierpnia – akcji na pociąg koło przystanku Wąsosz,
  • 31 sierpnia / 1 września – opanowaniu Końskich.

Trzy dni później zgrupowanie zatrzymało pociąg pod Wólką Plebańską w biały dzień. O zatrzymany pociąg walczono wręcz. Zdobyto kilkanaście sztuk niemieckiej broni maszynowej i zabito 16 Niemców i Ukraińców. Po polskiej stronie było trzech rannych i jeden zabity: ppor. Rafał Niedzielski „Mocny”[2]. Żołnierz Werkschutzu, Ukrainiec, który zastrzelił Niedzielskiego, został natychmiast zabity przez strz. Henryka Dąbczyńskiego „Kruka”[1].

OdznaczeniaEdytuj

Życie rodzinneEdytuj

Rafał Niedzielski był synem Tadeusza (1877–1953), dyrektora Państwowego Seminarium Nauczycielskiego Męskiego w Szczebrzeszynie oraz Mirosławy Wincentyny z domu Składkowskiej (1888–1945), siostry gen. Felicjana Sławoja Składkowskiego, który jednocześnie był jego ojcem chrzestnym. Niektóre źródła podają za Chlebowskim[2] błędną informację, że Niedzielski był siostrzeńcem Kazimierza Sosnkowskiego. Rafał miał 2 siostry: Ewę (1920–1943) i Marię (ur. w 1922) – obie służyły w ZWZ-AK. Ewa zginęła w Auschwitz-Birkenau.

UpamiętnienieEdytuj

W lewej nawie kościoła św. Jacka przy ul. Freta w Warszawie odsłonięto w 1980 roku tablicę Pamięci żołnierzy Armii Krajowej, cichociemnych – spadochroniarzy z Anglii i Włoch, poległych za niepodległość Polski. Wśród wymienionych 110 poległych cichociemnych jest Rafał Niedzielski.

UwagiEdytuj

  1. Niedzielski w swojej karcie ewidencyjnej Oddziału VI (znajdującej się w archiwum Studium Polski Podziemnej) podał rok 1921 jako datę urodzenia, dodając sobie 2 lata, zapewne, by zakwalifikować się do skoku do Polski (Tucholski, 1984).

PrzypisyEdytuj

  1. a b Marek Jedynak: Pamięć o żołnierzach AK. 2013-09-02. [dostęp 2013-12-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-12-14)].
  2. a b Cezary Chlebowski. 900 dni Ponurego. „Rzeczpospolita Dodatek Specjalny”. 136, 2004-06-12. [dostęp 2012-12-14]. 

BibliografiaEdytuj

  • Cezary Chlebowski: Wachlarz, Monografia wydzielonej organizacji dywersyjnej Armii Krajowej, wrzesień 1941 – marzec 1943. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1983. ISBN 83-211-0419-3.
  • Dokumenty do dziejów Zgrupowań Partyzanckich AK „Ponury”, wstęp, wybór i oprac. Marek Jedynak, Kielce–Kraków 2014.
  • Marek Jedynak, „Robotowcy 1943. Monografia II Zgrupowania Zgrupowań Partyzanckich AK „Ponury”, Końskie 2007.
  • Marek Jedynak, Niezależni kombatanci w PRL. Środowisko Świętokrzyskich Zgrupowań Partyzanckich Armii Krajowej „Ponury”–„Nurt” (1957–1989), Kielce–Kraków 2014.
  • Marek Jedynak, Partyzancka akcja na pociąg pod Wólką Plebańską 4 września 1943 r., „Kwarta. Pismo Historyczno-Społeczne” 2016, nr 1 (18), s. 25–30.
  • Krzysztof A. Tochman: Słownik biograficzny cichociemnych. T. 2. Rzeszów: Wydawnictwo „Abres”, 1996, s. 120–121. ISBN 83-902499-5-2.
  • Jędrzej Tucholski: Cichociemni. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1984, s. 371. ISBN 83-211-0537-8.
  • Jędrzej Tucholski: Cichociemni 1941–1945 – Sylwetki spadochroniarzy. Wojskowy Instytut Historyczny, 1984, s. 57.

Linki zewnętrzneEdytuj