Ratko Mladić

Przywódca wojsk bośniackich Serbów, oskarżany o zbrodnie wojenne i ludobójstwa

Ratko Mladić (cyr. Ратко Младић, wym. [râtkɔ mlǎːditɕ]; ur. 12 marca 1942[1][2] w Božanovići) – serbski generał, dowódca Sił Zbrojnych Republiki Serbskiej (Vojska Republike Srpske), które brały udział w działaniach wojennych podczas wojny w Bośni i Hercegowinie w latach 1992–1995[2], zbrodniarz wojenny.

Ratko Mladić
Ратко Младић
Ilustracja
Gen. Ratko Mladić w czasie rozmów w Sarajewie w 1993 roku
generał
Data i miejsce urodzenia 12 marca 1942
Božanovići
Przebieg służby
Lata służby 1965–1996
Siły zbrojne Jugosłowiańska Armia Ludowa (1965 -1991), Siły Zbrojne Republiki Serbskiej (1992 – 1996)
Główne wojny i bitwy wojna w Bośni i Hercegowinie, wojna w Kosowie
Odznaczenia
Wstęga Orderu Republiki Serbskiej Order Braterstwa i Jedności ze Srebrnym Wieńcem (Jugosławia) Order Zasług Wojennych ze Złotymi Mieczami (Jugosławia)

Mladić był ścigany przez Międzynarodowy Trybunał Karny dla byłej Jugosławii w Hadze[3]. Uznawany jest za odpowiedzialnego za oblężenie Sarajewa i masakrę w Srebrenicy. Rząd Stanów Zjednoczonych oferował 5 milionów dolarów za informacje o serbskim zbrodniarzu, zaś Serbia była gotowa zapłacić 10 milionów dolarów za wskazanie miejsca pobytu Mladicia[4]. Ratko Mladić został aresztowany 26 maja 2011[5], a 22 listopada 2017 skazany na karę dożywotniego pozbawienia wolności przez Międzynarodowy Trybunał Karny dla byłej Jugosławii.

DzieciństwoEdytuj

Ratko Mladić urodził się w serbskiej wiosce Božanovići, w gminie Kalinovik, na zachód od Goražde (obecnie Bośnia i Hercegowina). Wtedy tereny te były częścią Niepodległego Państwa Chorwackiego, stworzonego podczas II wojny światowej przez nazistowskiego okupanta.

Ojciec Mladicia, Neđo, był dowódcą oddziału bośniackich Serbów. Zginął w 1945 podczas partyzanckiego ataku na wioskę, z której pochodził Ante Pavelić[6]. Po śmierci męża, matka Mladicia pozostała bez pracy i dochodów[7].

CharakterEdytuj

Według znajomych Mladicia ubóstwo miało znaczny wpływ na jego charakter[7]. Był on bardzo zdyscyplinowany, ambitny, potrafił wzbudzić w swoich kolegach z armii lojalność wobec siebie.

Komentator wojskowy pisma Vreme, M. Vasić, opisywał Mladicia jako zdolnego oficera i organizatora, który szczerze uwierzył w zachodni spisek przeciwko Serbii i prawosławiu. Opinię tę podziela Tom Judah, którego zdaniem jest możliwe, by wszystkie działania Mladicia (w odróżnieniu od współczesnych mu polityków) podjęte w czasie wojen bałkańskich były popełniane z pobudek ideologicznych[8].

Wcześniejsza kariera militarnaEdytuj

Mladić w wieku 15 lat dostał się do Akademii Wojskowej w Belgradzie. W 1965, po ukończeniu studiów, wstąpił do Związku Komunistów Jugosławii. Na początku pełnienia służby wojskowej Ratko Mladić stacjonował w Macedonii[9][niewiarygodne źródło?]. Był dowódcą plutonu, batalionu, a potem korpusu. W czerwcu 1991 został oddelegowany do Kninu w Krajinie jako dowódca 9 Korpusu JNA w początkowej fazie wojny w Chorwacji. Tam uzyskał stopień pułkownika. Gdy przebywał w Krajinie, nastąpiła jego największa seria awansów w dotychczasowej karierze militarnej. Podczas wojny serbskie oddziały Mladicia wykazywały się szczególną przebiegłością – nosili oni cywilne ubrania, niczym się nie wyróżniając. Posługiwali się oni chorwackimi dokumentami. Dzięki odnoszonym na wojnie „sukcesom” Mladić 4 października 1991 otrzymał awans do stopnia generała majora. 24 kwietnia 1992 otrzymał awans do stopnia generała porucznika. 25 kwietnia został mianowany na stanowisku Szefa Sztabu/Zastępcą Komendanta 2-ego Okręgu Wojskowego JNA w Sarajewie. 12 maja 1992 został mianowany Szefem Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych Republiki Serbskiej, pozostał na tym stanowisku do 22 grudnia 1996. 24 czerwca 1994 otrzymał awans do stopnia generała pułkownika[2].

OdznaczeniaEdytuj

  • Order Braterstwa i Jedności ze Srebrnym Wieńcem – Jugosławia
  • Order Zasług Wojennych ze Złotymi Mieczami – Jugosławia

Awanse[2]Edytuj

  • pułkownik – 1991
  • generał major – 1991
  • generał porucznik – 1992
  • generał pułkownik – 1994

Wojna w byłej JugosławiiEdytuj

 
Generał Mladić na lotnisku w Sarajewie
 
Oblężenie Sarajewa w 1992

W maju 1992 o bezwzględnych działaniach Ratko Mladicia za pośrednictwem chorwackiej gazety dowiedział się ówczesny przywódca bośniackich Serbów. Uznał on, że wsparcie ze strony generała pomoże przejąć inicjatywę w wojnie. Mladić powiedział korespondentowi New York Times, że przyjechał bronić swoich rodaków przed muzułmańskim rządem. Zamieszkał w jednej z dzielnic Sarajewa, Pofalici. Wkrótce dom, w którym mieszkał, został spalony[9][niewiarygodne źródło?].

Podczas wojny nakazał między innymi przeprowadzić oblężenie Sarajewa. Miasto było bombardowane przez jego oddziały. Kiedy siły bośniackie zdecydowały się na odwrót w stronę Tuzli, Mladić zaatakował je z trzech stron. Według ONZ zginęło wtedy około 1000 bośniackich żołnierzy. Po kilku miesiącach od przyjazdu Ratko Mladicia siły serbskie opanowały 70% powierzchni Herceg-Bośni. Bośniaccy Serbowie dopuścili się tysięcy zbrodni wojennych[9][niewiarygodne źródło?].

24 marca 1994 córka Mladicia, Ana, popełniła samobójstwo. Uważa się, że przyczyną były problemy psychiczne po przeczytaniu artykułu o ojcu, który został opublikowany w Magazynie Armii Ludowej przez Gajo Petkovicia. Sam Ratko twierdzi, że jego córka zginęła[9][niewiarygodne źródło?].

W marcu 1993 r. Mladić dowodził jednostkami, które zaatakowały enklawę Srebrenicy, skąd bośniaccy Muzułmanie zaatakowali serbskie wioski, a atakom tym towarzyszyły masakry cywilów. Między 12 a 16 lipca 1995 miała miejsce masakra w Srebrenicy, która również była zaplanowana przez Mladicia. Jest ona uważana za największe ludobójstwo w Europie od czasów II wojny światowej. Zginęło w niej ok. 8000 cywilów (do tej pory nie ustalono dokładnej liczby ofiar)[9][niewiarygodne źródło?].

Po wojnie Ratko Mladić i Radovan Karadžić zostali oskarżeni o bezprawne uwięzienia, morderstwa, gwałty, napaści na tle seksualnym, tortury, pobicia, rozboje i nieludzkie traktowanie ludności cywilnej, bezprawne deportacje i transfery ludności cywilnej, nielegalny ostrzał cywilów, bezprawne przywłaszczenie i grabieże majątku oraz niszczenie miejsc kultu[9][niewiarygodne źródło?].

ŚciganyEdytuj

Przed aresztowaniem Slobodana Miloševicia Ratko Mladić czuł się bezkarny. Był widywany w miejscach publicznych, na przykład w restauracjach czy na meczach piłkarskich[1]. Dopiero po zatrzymaniu byłego prezydenta Jugosławii generał zaczął się ukrywać. Według niektórych źródeł jego schronieniem był powojenny bunkier w Han Pijesak[1]. Mógł też szukać schronienia na terenach dzisiejszej Czarnogóry. W kwietniu 2005 Vuk Drašković, ówczesny minister spraw zagranicznych Serbii, stwierdził, że szef państwowej agencji bezpieczeństwa wiedział, gdzie ukrywa się Mladić. Ten uznał oskarżenia za „śmieszne”[1]. Rodzina zbrodniarza usilnie starała się o uznanie śmierci Ratko Mladicia. Twierdziła też, że od 7 lat nie miała z nim kontaktu[10]. 8 września 2010 serbski sąd odrzucił wniosek rodziny[11].

ZatrzymanieEdytuj

Ratko Mladić został aresztowany przez serbską policję 26 maja 2011 w miejscowości Lazarevo niedaleko miasta Zrenjanin w regionie autonomicznym Wojwodina, ok. 100 km na północ od stolicy Serbii, Belgradu; informację tę potwierdził na konferencji prasowej prezydent Serbii, Boris Tadić[12]. Mladić ukrywał się pod nazwiskiem Milorad Komadić[13]. Mladić 31 maja 2011 został poddany ekstradycji z Serbii do Hagi, gdzie 16 maja 2012[14] rozpoczął się jego proces przed trybunałem do spraw zbrodni popełnionych w czasie wojny w Jugosławii. 22 listopada 2017 trybunał haski skazał Ratka Mladicia na dożywotnią karę pozbawienia wolności[15]. 8 czerwca 2021 wyrok został podtrzymany przez Mechanizm Narodów Zjednoczonych dla Międzynarodowych Trybunałów Karnych w Hadze (izba apelacyjna odrzuciła apelację złożoną zarówno przez Mladicia jak i prokuraturę)[16].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d BBC NEWS | Europe | Profile: Ratko Mladic (ang.). BBC News. [dostęp 2010-09-08].
  2. a b c d THE INTERNATIONAL CRIMINAL TRIBUNAL FOR THE FORMER YUGOSLAVIA – Case No. IT-95-5/18-I, un.org, 27 maja 2017 [zarchiwizowane z adresu 2007-09-19].
  3. ICTY – TPIY (ang.). ICTY. [dostęp 2010-09-06].
  4. B92 – News – EUR 1mn on Mladić’s head (ang.). B92, 2007-11-12. [dostęp 2010-09-06].
  5. Serbowie złapali generała Ratko Mladicia.
  6. T. Judah, The Serbs, s. 231.
  7. a b Bosnia Fugitive Is Hero to Some, Butcher to Others – NYTimes.com (ang.). New York Times, 2008-08-05. [dostęp 2010-09-08].
  8. T. Judah, The Serbs, s. 230–231.
  9. a b c d e f Ratko Mladic: Biography from Answers.com (ang.). Answers.com. [dostęp 2010-09-08]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  10. Ratko Mladic family files request for him to be declared dead | World news (ang.). The Guardian, 2010-06-16. [dostęp 2010-09-08].
  11. Belgrade court rejects request to declare Ratko Mladic dead (ang.). Newser.com, 2010-09-08. [dostęp 2021-06-08].
  12. Aleksandar Vasovic: Top war crimes suspect Ratko Mladic arrested in Serbia (ang.). Reuters, 26 maja 2011. [dostęp 2011-05-26].
  13. Ratko Mladić zatrzymany. „To dla nas ulga”.
  14. Bosnia’s Butcher in Court: Ratko Mladic Stands Trial for War Crimes (ang.). TIME, 16 May 2012. [dostęp 2012-05-16].
  15. ICTY convicts Ratko Mladić for genocide, war crimes and crimes against humanity (ang.). icty.org, 2017-11-22. [dostęp 2017-11-23].
  16. Dożywocie dla Ratko Mladicia. Trybunał w Hadze podtrzymał wyrok [dostęp 2021-06-08].

BibliografiaEdytuj

  • Judah T., The Serbs. History, Myth and the Destruction of Yugoslavia, Yale University Press, 2009