Otwórz menu główne

Rawa (dopływ Brynicy)

potok w Polsce
(Przekierowano z Rawa (rzeka))
Ten artykuł dotyczy rzeki, prawego dopływu Brynicy. Zobacz też: inne pojęcia o tej samej nazwie.

Rawapotok w dorzeczu Wisły[1]. Jest największym prawym dopływem Brynicy (która poprzez Przemszę zasila rzekę Wisłę).

Rawa
Ilustracja
Rawa w Katowicach
Kontynent Europa
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Lokalizacja Wyżyna Śląska
Potok
Długość 19,6 km
Powierzchnia zlewni 89,8 km²
Źródło
Miejsce Ruda Śląska, staw Marcin
Współrzędne 50°17′34,0″N 18°54′59,4″E/50,292778 18,916500
Ujście
Recypient rzeka Brynica
Miejsce Sosnowiec
Współrzędne 50°15′51,0″N 19°07′44,5″E/50,264167 19,129028
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
źródło
źródło
ujście
ujście
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
źródło
źródło
ujście
ujście
Bulwary Rawy w Katowicach, po lewej stronie wieżowiec osiedla Roździeńskiego (50°15′36″N 19°01′41″E/50,260000 19,028056)
Prace w Chorzowie nad skierowaniem Rawy do podziemnego kolektora

Spis treści

Ogólna charakterystykaEdytuj

W źródłach pojawia się po raz pierwszy w 1737. Pierwotna nazwa tej rzeki brzmiała – Roździanka[2]. Nazwa ta pochodzi od starej osady Roździeń, dziś położonej w obrębie dzielnicy Katowic Szopienice-Burowiec.

W 1893 roku stwierdzono całkowite wyginięcie ryb.[potrzebny przypis] W roku 1911 określono skład wody u ujścia do Brynicy. Przy średnim przepływie 1995 litrów na sekundę skład wynosił: 800 litrów wody naturalne, 250 ścieki komunalne, 900 ścieki przemysłowe[potrzebny przypis].

Bierze swój początek przy stawie Marcin w Rudzie Śląskiej. Przepływa następnie przez: Świętochłowice, Chorzów (Osiedle Ruch, Klimzowiec), Katowice (Osiedle Tysiąclecia, Załęże, Śródmieście, Osiedle Roździeńskiego, Zawodzie, Szopienice-Burowiec) i na granicy miasta z Sosnowcem wpada do Brynicy, która to po 850 metrach łączy się z Czarną Przemszą. W miastach jej koryto jest często całkowicie przykryte. Rawa liczy 19,6 km długości.

Rawa jest zasilana głównie wodą deszczową oraz ściekami komunalnymi i przemysłowymi. Naturalnym dopływem Rawy jest Potok Leśny, który wpada do Rawy na wysokości Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach. Za dopływ Rawy uznaje się również mały potok, płynący od stawów w Załężu i wpadający do Rawy w okolicy mostu na ul. Grundmanna, blisko skrzyżowania z ul. Gliwicką.

Regulacja rzekiEdytuj

Już w 1881 r. podjęto myśl uregulowania Rawy, która z powodu zanikania naturalnych źródeł (głównie na skutek działalności górniczej) stawała się ściekiem prowadzącym wody poprzemysłowe i kopalniane, a począwszy od ostatniej dekady XIX w. również kanalizacji miejskiej[3]. Teren zlewni Rawy ulegał systematycznemu obniżaniu (proces trwał do lat siedemdziesiątych XX wieku), co powodowało coraz silniejsze zagrożenia jej wylewami dla gwałtownie rozwijających się miast: Królewskiej Huty, Katowic czy Mysłowic. Spowodowało to konieczność regulacji rzeki. Pierwszy projekt regulacji fragmentów rzeki pochodzi z 1863 roku, natomiast w 1903 roku powstał projekt regulacji całej rzeki. 21 kwietnia 1913 r., na podstawie wydanej przez władze Prus ustawy, powołano „Związek Rawy”[4]. (niem. „Rawaverband”). Rok później zatwierdzono projekt regulacji rzeki i przyznano mu pożyczkę rządową w wysokości 3 milionów marek, lecz realizację uniemożliwił wybuch I wojny światowej[3].

Do tematu regulacji rzeki przystąpiono ponownie już za czasów II Rzeczypospolitej, kiedy powstał nowy „Związek Rawy”. Jego prezesem był dr. Alfons Górnik, pierwszy prezydent Katowic, a biuro techniczne Związku mieściło się w gmachu ówczesnego katowickiego magistratu przy ul. Pocztowej. Projekt regulacji z 1926 r. przewidywał skrócenie biegu rzeki z ok. 30 do 19 kilometrów (w celu przyspieszenia spływu wody i zwiększenia samooczyszczania się cieku), wyprofilowanie koryta, umocnienie brzegów i budowę 7 oczyszczalni ścieków wzdłuż jej biegu, a jego koszty szacowano na 7 milionów ówczesnych złotych. Już wówczas przewidywano konieczność zasklepienia koryta Rawy na obszarze miejskim Katowic[3].

W latach 19281929 zbudowano na granicy Katowic i Chorzowa oczyszczalnię rzeczną „Klimzowiec”, która obecnie czeka na kolejną modernizację. Ta pierwsza regulacja Rawy była prowadzona do 1938 roku, lecz prawidłowe warunki przepływu wody w korycie nie utrzymały się długo. Gwałtowny rozwój miast i położonych w jej zlewni zakładów przemysłowych spowodował katastrofalne, przez nikogo nie kontrolowane odprowadzanie do rzeki ścieków. W latach sześćdziesiątych XX wieku podjęto decyzję o obudowaniu i przykryciu rzeki w centrum Katowic. W efekcie zakryto rzekę na odcinku pomiędzy ulicami Sokolską a Aleją Korfantego. Prace przeprowadzono niezgodnie ze sztuką budowlaną, w efekcie czego tak wykonane przykrycie grozi zawaleniem. W 1975 roku rozpoczęto drugą regulację rzeki Rawy. Pierwszy etap tej regulacji obejmował prace od początku biegu do okolic oczyszczalni ścieków Gigablok w Szopienicach i trwał do 1993 roku. Drugi etap prac obejmował rzekę do wysokości ulicy Bankowej w Katowicach, kosztował on 154,9 mln złotych. Do początku 2005 roku w ramach rewitalizacji rzeki Rawy wykonano następujące prace: oczyszczalnia ścieków Klimzowiec na granicy Chorzowa i Katowic – oddana w roku 1997 (przedsięwzięcie polegające na skierowaniu całej rzeki poprzez oczyszczalnię, w celu uzyskania parametrów zgodnych z obowiązującym Roporządzeniem MOŚ dotyczącym jakości ścieków oczyszczonych[5]) oraz budowa nowego koryta w Katowicach od ujścia do Brynicy w kierunku centrum miasta. Według stanu na początek 2005 r. wybudowano 2800 metrów nowego koryta. Wraz z nowym korytem budowane są kolektory ścieków komunalnych, tak więc ścieki nie będą trafiać bezpośrednio do rzeki i jej zatruwać (prace nadal trwają). Kolejnego etap wraz z oczyszczalnią ścieków Gigablok Katowice – Zawodzie realizowano w latach 2002–2008[6].

Od 2008 roku w miastach Świętochłowice i Chorzów do oczyszczalni ścieków Klimzowiec, rzeka została skierowana do podziemnego kolektora.

Wzdłuż rzeki w Chorzowie i w Katowicach urządzane są tzw. Bulwary Rawy. Ostatecznym celem wszystkich prac jest oczyszczenie jej wód i przywrócenie życia biologicznego.

W roku 2009 był realizowany projekt przez Europejskie Forum Studentów AEGEE Katowice przy współpracy z Centrum Dziedzictwa Przyrody – Rawa River Exporation Team – Podróż do serca Śląska[7]


Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Wykaz wód płynących Polski. [dostęp 2014-11-04].
  2. Andrzej Plewako: Działalność Kuźnicy Boguckiej w Katowicach. Katowice: Katowickie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne, 1985, s. 5, 6, 7.
  3. a b c Nałęcz-Gostomski Władysław: Dzieje i rozwój Wielkich Katowic jako ośrodka górnośląskiego przemysłu i stolicy autonomicznego Województwa Śląskiego, wyd. Magistrat Wielkich Katowic, Katowice 1926, s. 113–114.
  4. Wodociągi i kanalizacja w Chorzowie i Świętochłowicach., praca zbiorowa pod redakcją Grzegorza Grzegorka i Agnieszki Sawoczuk, wyd.: Wydawnictwo Prasa i Książka, ​ISBN 978-83-933665-5-2​.
  5. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA z dnia 8 lipca 2004 r. w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi, oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego (Dz. U. Nr 168, poz. 1763) Dz.U. z 2004 r. nr 168, poz. 1763.
  6. POIŚ – Katowicka Infrastruktura Wodociągowo-Kanalizacyjna Sp. z o.o, www.kiwk.katowice.pl [dostęp 2017-11-26] (pol.).
  7. Archiwum projektu.

BibliografiaEdytuj