Otwórz menu główne

Republika Węgierska (1946-1949)

Zależne od Związku Radzieckiego historyczne państwo węgierskie

Republika Węgierska (węg. Magyar Köztársaság) – zależne od ZSRR państwo węgierskie utworzone w 1946 po obaleniu monarchii. Zastąpione w 1949 przez Węgierską Republikę Ludową.

Magyar Köztársaság
Republika Węgierska
1946-1949
Flaga Węgier
Godło Węgier
Flaga Węgier Godło Węgier
Hymn: Himnusz
(Hymn)
Położenie Węgier
Język urzędowy węgierski
Stolica Budapeszt
Ustrój polityczny republika parlamentarna
Typ państwa demokracja parlamentarna (do 1947), dyktatura (1947-1949)
Ostatnia głowa państwa Árpád Szakasits
Status terytorium zależne
Zależne od ZSRR
Jednostka monetarna Pengő
Adópengő
Forint
Data powstania 1 lutego 1946
Data likwidacji 20 sierpnia 1949

HistoriaEdytuj

Wojska III Rzeszy utrzymywały się na zachodniej części marionetkowego Państwa Węgierskiego niemal do samego końca wojny, do kwietnia 1945, kiedy to po zdobyciu Budapesztu połączone siły sowiecko-rumuńskie ostatecznie przełamały niemiecki opór. Formalnie przywrócona zostało Królestwo Węgier – od listopada 1944 w Debreczynie na terenach zajętych przez Armię Czerwoną działało wielopartyjne Tymczasowe Zgromadzenie Narodowe i również wielopartyjny rząd tymczasowy generała Béli Miklósa[1]. Ponieważ zgromadzenie tworzyły partie republikańskie, opozycyjne uprzednio wobec regencji Miklósa Horthyego, było oczywiste, że transformacja w republikę dokona się prędzej czy później. Po przeprowadzonych na Węgrzech w 1945 wolnych wyborach, w których zwyciężyła niekomunistyczna Partia Drobnych Posiadaczy, nowo wybrane Zgromadzenie Narodowe 1 lutego 1946 oficjalnie proklamowało republikę węgierską[2]. Prezydentem został wybrany Zoltán Tildy, koalicyjny rząd z udziałem wszystkich partii parlamentarnych (w tym Komunistycznej Partii Węgier) utworzył Ferenc Nagy, polityk Partii Drobnych Posiadaczy[3]. Ministerstwo spraw wewnętrznych w rządzie przypadło partii komunistycznej, co okazało się rozstrzygające dla losów demokracji parlamentarnej na Węgrzech. Ministrem spraw wewnętrznych w rządzie Nagy'a został László Rajk.

Nowy rząd wprowadził szereg reform obejmujących reformę rolną, nacjonalizację najważniejszych gałęzi przemysłu i banków[4].

Na podstawie traktatu paryskiego z 10 lutego 1947 Węgry. W jego ramach zostały anulowane postanowienia arbitraży wiedeńskich z 1938 i 1940 roku (z wyjątkiem krótkiego odcinka granicy z Czechosłowacją w pobliżu Bratysławy, gdzie Węgrzy stracili kolejne 3 wioski) i aneksja Ukrainy Karpackiej. Czechosłowacji przywrócono terytorium południowej Słowacji, Rumunii północny Siedmiogród. Należąca do 1939 do Czechosłowacji Ukraina Karpacka została wcielona do ZSRR. W latach 1946-48 nastąpiła intensywna wymiana ludności między Czechosłowacją a Węgrami, a około 240 tysięcy Niemców zostało przesiedlonych do okupowanych Niemiec[5][6].

Tymczasem Rajkowi jako ministrowi spraw wewnętrznych podlegała tajna policja polityczna Államvédelmi Hatóság prowadząca represje przeciwko rywalom komunistów. Po zawarciu traktatu pokojowego z państwami koalicji antyhitlerowskiej i likwidacji międzysojuszniczej Rady Kontroli na Węgrzech podległa partii komunistycznej (która w rządzie koalicyjnym posiadało stanowisko ministra spraw wewnętrznych) służba bezpieczeństwa aresztowała ministra oraz kilku posłów z głównej partii koalicji rządzącej - Partii Drobnych Posiadaczy – zwycięzcy wyborów z 1945 roku AVO w ramach tzw. taktyki salami przeprowadziło szereg policyjnych prowokacji i aresztowań, doprowadzając do obalenia demokracji parlamentarnej na Węgrzech i przejęcia pełni władzy przez partię komunistyczną (1947)[7].

18 sierpnia 1949 Zgromadzenie Narodowe przyjęło konstytucję, ustanawiającą Węgierska Republikę Ludową. Konstytucja ta oparta była na stalinowskiej konstytucji ZSRR i obowiązywała z poprawkami do 2012 roku.

PrzypisyEdytuj

  1. Felczak s. 369-70
  2. Felczak s. 370
  3. Felczak s. 372-3
  4. Felczak s. 369-70
  5. Felczak s. 373
  6. Chad Bryant, Chad Carl Bryant, Prague in Black: Nazi Rule and Czech Nationalism, Harvard University Press, 2007, s. 209
  7. Steve Phillips: The Cold War: Conflict in Europe and Asia. Heinemann, 2001, s. 33–34.

BibliografiaEdytuj

  • Wacław Felczak Historia Węgier Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1983 ​ISBN 83-04-01028-3