Otwórz menu główne

Rezerwat przyrody Las Kabacki im. Stefana Starzyńskiego

Las Kabacki im. Stefana Starzyńskiegopark leśny i rezerwat przyrody położony w południowej części Warszawy, między ulicami Puławską i Łukasza Drewny, w dzielnicy Ursynów (niewielki fragment także w dzielnicy Wilanów[2]). Leży w obrębie Warszawskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu[3].

Las Kabacki
im. Stefana Starzyńskiego
Ilustracja
Ścieżka w Lesie Kabackim
rezerwat leśny
Typ fitocenotyczny[1][2]
Podtyp zbiorowisk leśnych[1][2]
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Położenie Warszawa
(Ursynów, Wilanów)
Mezoregion Równina Warszawska
Data utworzenia 11 sierpnia 1980
Akt prawny M.P. z 1980 r. nr 19, poz. 94
Powierzchnia 903,5993 ha
Powierzchnia otuliny 1076,2172 ha
Ochrona czynna, krajobrazowa
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Las Kabacki im. Stefana Starzyńskiego
Las Kabacki
im. Stefana Starzyńskiego
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Las Kabacki im. Stefana Starzyńskiego
Las Kabacki
im. Stefana Starzyńskiego
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Las Kabacki im. Stefana Starzyńskiego
Las Kabacki
im. Stefana Starzyńskiego
Ziemia52°06′58″N 21°03′26″E/52,116111 21,057222
Strona internetowa
Ścieżka w południowej części Lasu Kabackiego
Polana na brzegu Lasu Kabackiego
Bagienko śródleśne, element jednej z kilku ścieżek przyrodniczych wytyczonych w Lesie Kabackim

OpisEdytuj

Las Kabacki został sprzedany Zarządowi Miejskiemu m.st. Warszawy 31 grudnia 1938[4] przez dziedzica dóbr wilanowskich Adama Branickiego[5]. Wielkość zakupionych przez miasto terenów wynosiła 914 ha[6]. Decyzję o transakcji podjął komisaryczny prezydent Warszawy Stefan Starzyński, którego imię nosi rezerwat[5]. Nabycie przez miasto nieruchomości, położonej w tamtym czasie poza granicami Warszawy, pozwoliło na uchronienie zwartego kompleksu leśnego przed jego parcelacją na cele budowlane[7]. Kwota transakcji wyniosła 3 mln 425 tys. zł, z czego 3 mln zł w obligacjach miejskich, a 425 tys. zł gotówką[5]. Na pokrycie zobowiązania Zarząd Miejski wypuścił pięcioprocentową pożyczkę obligacyjną[7]. Uzyskane z tej transakcji przez Adama Branickiego środki finansowe trafiły do Państwowego Bank Rolnego, największego wierzyciela rodziny Branickich[7].

Nazwa rezerwatu pochodzi od dawnej wsi Kabaty[8]. Jest on rezerwatem leśnym[1][2]. Położony jest na płaskim terenie urozmaiconym we wschodniej części wzniesieniami pochodzenia wydmowego[9]. Jedynym ważniejszym akcentem krajobrazowym jest wysoka skarpa nad pradoliną Wisły, która jest jednocześnie granicą najbardziej na wschód wysuniętej części rezerwatu[9].

Ochronę prawną, ze względu na swoje wartości przyrodniczo-krajobrazowe, teren ten uzyskał na mocy zarządzenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 11 sierpnia 1980, opublikowanego w Monitorze Polskim nr 19 z 1980, pod pozycją 94. Ochroną objęto 902,68 ha. Zarządzeniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Warszawie z dnia 20 lipca 2016 zmieniono powierzchnię rezerwatu do 903,5993 ha oraz utworzono wokół niego otulinę o powierzchni 1076,2172 ha[2]. Przedmiotem ochrony jest fragment skarpy warszawskiej wraz z leśnym zespołem grądowym.

Obszar rezerwatu objęty jest ochroną czynną i krajobrazową[10]. Na jego terenie znajduje się kilkanaście drzew – pomników przyrody[11].

W południowo-wschodniej części lasu położony jest park Kultury w Powsinie, graniczy z nim Ogród Botaniczny Polskiej Akademii Nauk. Obiekty te są popularnymi miejscami rekreacji i wypoczynku, co wpływa na zwiększenie ruchu pieszego oraz rowerowego w granicach rezerwatu.

Fauna i floraEdytuj

Pomimo strat jakie Las Kabacki poniósł w okresie wojennym zachował się tu wielogatunkowy drzewostan, często o charakterze piętrowym oraz bogate runo. Są tu duże obszary porośnięte starodrzewem 120–160-letnim z licznymi pomnikowymi dębami, sosnami i bukami. W górnym piętrze drzewostanu występuje dąb szypułkowy, sosna, brzoza brodawkowata, osika, a także buk, modrzew, lipa drobnolistna, klon zwyczajny oraz jesion wyniosły i wiąz górski. W starych drzewostanach dolne piętro tworzą takie drzewa jak lipa, dąb, grab i klon. Zdarzają się też jabłonie, grusze i trześnie. W warstwie krzewów występuje też leszczyna. W bogatym runie można spotkać bardzo rzadkie już rośliny objęte ochroną gatunkową, takie jak lilia złotogłów, widłak goździsty, turzyca drżączkowata oraz łany konwalii majowej.

Bogate środowisko roślinne sprzyja bogactwu występujących tu zwierząt. Spotkać tu można sarny, dziki, lisy, borsuki, łasice, kuny leśne i domowe, jeże, z ptaków: myszołowa, kobuza, pustułkę, krogulca, puszczyka, sowę uszatą, dzięcioła zielonego i dzięcioła czarnego, grubodzioba, krzyżodzioba, gila i inne. Z płazów i gadów m.in. rzekotkę drzewną, padalca i zaskrońca.

Dla ułatwienia zwiedzania rezerwatu i jego bezpieczeństwa, jak również bezpieczeństwa turystów, wyznaczone są szlaki turystyczne, którymi należy się poruszać.

W 2017, na podstawie przyjętego w 2016 planu ochrony rezerwatu, wprowadzono zakaz wprowadzania na teren Lasu Kabackiego psów[12].

Ważniejsze obiektyEdytuj

W latach 30. XX wieku na terenie Lasu Kabackiego wzniesiono kompleks budynków dla Sztabu Głównego Wojska Polskiego[13]. Obecnie mieszczą się tam Centrum Operacji Powietrznych-Dowództwa Komponentu Powietrznego i Szefostwo Służby Hydrometeorologicznej Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. W 1999 przy ul. Leśnej odsłonięto kamień z tablicą upamiętniającą pracujących tam w latach 1936–1939 matematyków-kryptologów z Referatu Niemieckiego Biura Szyfrów Oddziału II Sztabu Głównego Mariana Rejewskiego, Jerzego Różyckiego i Henryka Zygalskiego[14].

Na skraju lasu znajdują się Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśniej Lasów Miejskich Warszawa i zabytkowa leśniczówka z 1890[15].

Na terenie Lasu Kabackiego znajdują się miejsca straceń i mogiły partyzanckie z okresu II wojny światowej[9]. W latach 1943–1944 chroniły się tu grupy partyzanckie i był to teren ćwiczeń oddziałów Armii Krajowej, szczególnie tajnych podchorążówek[9]. W okresie powstania warszawskiego koncentrowały się tu, stąd atakowały i odbierały broń zrzutową oddziały AK zgrupowania „Grzymały”[9]. Te z nich, którym udało się przebić przez linie niemieckie stały się podstawą obrony Dolnego Mokotowa[9].

Podczas II wojny światowej Niemcy zamordowali w lesie co najmniej kilkuset mieszkańców Warszawy („warszawski pierścień śmierci”).

Osobny artykuł: Egzekucje w Lesie Kabackim.

Ofiary egzekucji upamiętniają dwie tablice Tchorka.

9 maja 1987 roku w Lesie Kabackim rozbił się samolot Polskich Linii Lotniczych LOT „Tadeusz Kościuszko”. W katastrofie zginęły 183 osoby.

W południowo-zachodniej części lasu znajduje się pomnik ofiar katastrofy.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Rezerwat przyrody Las Kabacki im. Stefana Starzyńskiego. W: Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody [on-line]. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska. [dostęp 2019-06-07].
  2. a b c d e Zarządzenie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Warszawie z dnia 20 lipca 2016 r. w sprawie rezerwatu przyrody Las Kabacki im. Stefana Starzyńskiego. W: Dz. Urz. Województwa Mazowieckiego poz. 7242 [on-line]. 2016-08-02. [dostęp 2019-06-07].
  3. Na podstawie interaktywnej mapy na stronie Geoserwisu
  4. Marian Gajewski: Urządzenia komunalne Warszawy. Zarys historyczny. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1979, s. 362. ISBN 83-06-00089-7.
  5. a b c Grzegorz Piątek: Sanator. Kariera Stefana Starzyńskiego. Warszawa: Wydawnictwo W.A.B, 2016, s. 154. ISBN 978-83-280-2149-5.
  6. Aleksander Władysław Zawadzki: Finanse Zarządu Miejskiego m.st. Warszawy w l. 1930–1939 [w: Rocznik Warszawski XIII]. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1975, s. 271.
  7. a b c Grzegorz Piątek: Sanator. Kariera Stefana Starzyńskiego. Warszawa: Wydawnictwo W.A.B, 2016, s. 155. ISBN 978-83-280-2149-5.
  8. Czesław Łaszek, Bożenna Sendzielska: Chronione obiekty przyrodnicze województwa stołecznego warszawskiego. Warszawa: Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej, 1989, s. 20. ISBN 83-00-02272-4.
  9. a b c d e f Czesław Łaszek, Bożenna Sendzielska: Chronione obiekty przyrodnicze województwa stołecznego warszawskiego. Warszawa: Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej, 1989, s. 22. ISBN 83-00-02272-4.
  10. Zarządzenie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Warszawie z dnia 22 września 2016 r. w sprawie ustanowienia planu ochrony dla rezerwatu przyrody Las Kabacki im. Stefana Starzyńskiego. W: Dz. Urz. Województwa Mazowieckiego poz. 8576 [on-line]. 2016-10-05. [dostęp 2019-06-07].
  11. Pomniki przyrody na terenie m.st. Warszawy. Pomniki przyrody na terenie dzielnicy Ursynów. W: Urząd m.st. Warszawy [on-line]. bip.warszawa.pl. [dostęp 2019-06-24].
  12. Jakub Chełmiński. Las Kabacki nie dla ludzi z psami. „Gazeta Stołeczna”, s. 1, 16–17 grudnia 2017. 
  13. Enigma. W: Centrum Operacji Powietrznych - Dowództwo Komponentu Powietrznego [on-line]. [dostęp 2018-08-16].
  14. Stanisław Ciepłowski: Wpisane w kamień i spiż. Inskrypcje pamiątkowe w Warszawie XVII–XX w.. Warszawa: Argraf, 2004, s. 159. ISBN 83-912463-4-5.
  15. Zestawienie zabytków nieruchomych. Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków - stan na 31 marca 2019 r. Woj. mazowieckie (Warszawa). W: Narodowy Instytut Dziedzictwa [on-line]. nid.pl. s. 58. [dostęp 2019-08-27].