Roald Dahl

pisarz brytyjski pochodzenia norweskiego

Roald Dahl (ur. 13 września 1916 w Llandaff, zm. 23 listopada 1990 w Oksfordzie) – brytyjski pisarz, scenarzysta i publicysta pochodzenia norweskiego; podpułkownik (wing commander) RAF, as myśliwski II wojny światowej.

Roald Dahl
Ilustracja
Roald Dahl (1954)
Data i miejsce urodzenia 13 września 1916
Llandaff
Data i miejsce śmierci 23 listopada 1990
Oksford
Narodowość brytyjska
Język angielski
Dziedzina sztuki literatura
Muzeum artysty Roald Dahl Museum and Story Centre w Great Missenden
Ważne dzieła
Odznaczenia
Gwiazda Afryki (Wielka Brytania)Gwiazda za Wojnę 1939–1945 (Wielka Brytania)Medal Wojny 1939–1945 (Wielka Brytania)Medal Obrony (Wielka Brytania)
Nagrody
Nagroda im. Edgara Allana Poe
1954 Someone Like You
1960 The Landlady
1980 Skin
Strona internetowa
Roald Dahl
Ilustracja
Portret z małżonką Patricią Neal
Squadron leader Squadron leader
Data i miejsce urodzenia 13 września 1916
Llandaff
Data i miejsce śmierci 23 listopada 1990
Oksford
Przebieg służby
Lata służby 1939–1946
Siły zbrojne Royal Air Force
Formacja No. 80 Squadron RAF
Główne wojny i bitwy II wojna światowa; Operacja Marita, Operacja Exporter

ŻyciorysEdytuj

Urodził się w rodzinie norweskich imigrantów mieszkających na terenie Walii. Gdy miał trzy lata, zmarł jego ojciec załamany śmiercią córki. To wydarzenie miało duży wpływ na Dahla – wielu bohaterów jego książek było sierotami[1].

W 1933 r. ukończył szkołę średnią, lecz zamiast college’u wybrał pracę w Shell Oil Company. Po wybuchu II wojny światowej wstąpił do Royal Air Force (RAF) i trafił na front afrykański[1].

W 1942 r. przeniósł się do Waszyngtonu, gdzie został attaché wojskowym (lotniczym). Był brytyjskim szpiegiem, który uwodził bogate Amerykanki, i pisał propagandowe teksty. Szybko dał się poznać jako ekscentryk i miłośnik wystawnych balów.

W czasie pobytu w Waszyngtonie poznał C.S. Forestera, który zachęcił go do pisania[1]. Sławę zdobył jako pisarz. Wydał dwie autobiografie, dwie powieści dla dorosłych i kilkanaście książek dla dzieci. Te najsłynniejsze to Charlie i fabryka czekolady, Wiedźmy, Matylda, The BFG (wydana w Polsce pod 3 różnymi tytułami), Czarodziejski palec, Charlie i wielka szklana winda, Danny mistrz świata, Fleje, Uki włóż i Fantastyczny pan Lis. W dwóch książkach (Boy oraz Charlie i fabryka czekolady) opisał swoje dzieciństwo. W Boyu przedstawił niezbyt dobry dla dzieci system edukacji. Natomiast do napisania Charliego i fabryki czekolady zainspirowała go wizyta delegacji fabryki czekolady w szkole oraz próby smakowe wyrobów czekoladowych, których uczestnikami byli uczniowie.

Dahl dorabiał, pisząc teksty dla Hollywood. Stworzył wiele scenariuszy filmowych, m.in. do serialu Alfred Hitchcock przedstawia (1955) oraz obrazu z Jamesem BondemŻyje się tylko dwa razy.

Był dwukrotnie żonaty – z aktorką Patricią Neal (1953–1983) i Felicity Ann d’Abreu Crosland (1983–1990). Felicity przyczyniła się do późniejszej ekranizacji powieści Dahla.

Zmarł na białaczkę w 1990 r. w Oksfordzie. Został pochowany z ulubionymi rekwizytami – kijami do snookera, burgundem, ołówkami, czekoladkami i piłą tarczową[1][2]. W 2020 jego rodzina przeprosiła za jego antysemickie wypowiedzi[3].

TwórczośćEdytuj

Książki dla dzieciEdytuj

  • 1943 The Gremlins
  • 1961 James and the Giant Peach – wyd. pol.:
  • 1964 Charlie and the Chocolate Factory – wyd. pol.:
  • 1966 The Magic Finger – wyd. pol.:
    • Czarodziejski palec, tłum. Jerzy Łoziński, Zysk i S-ka, 2003
    • opowiadanie Magiczny palec w Przeogromny Krokodyl i inne zwierzęta, tłum. Katarzyna Szczepańska-Kowalczuk, Znak, 2018
  • 1970 Fantastic Mr Fox – wyd. pol.:
    • Wspaniały pan Lis, tłum. Władysław J. Wojciechowski, GiG, 1992;
    • Fantastyczny pan Lis, tłum. Jerzy Łoziński, Zysk i S-ka, 2003;
    • Fantastyczny pan Lis, tłum. Katarzyna Szczepańska-Kowalczuk, Znak, 2017
  • 1972 Charlie and the Great Glass Elevator – wyd. pol.:
    • Karol i wielka szklana winda, tłum. Maria Zborowska, Władysław J. Wojciechowski, VIK, 1999
    • Charlie i wielka szklana winda, tłum. Magdalena Heydel, Znak emotikon, 2015
  • 1975 Danny, the Champion of the World – wyd. pol.:
    • Danny mistrz świata, tłum. Jerzy Łoziński, Zysk i S-ka, 2005
    • Danny mistrz świata, tłum. Karolina Kopczyńska-Rojek, Znak emotikon, 2016
  • 1978 The Enormous Crocodile – wyd. pol.:
    • Krokodyl olbrzymi, tłum. Jerzy Łoziński, Zysk i S-ka, 2004
    • opowiadanie Przeogromny Krokodyl w Przeogromny Krokodyl i inne zwierzęta, tłum. Katarzyna Szczepańska-Kowalczuk, Znak, 2018
  • 1980 The Twits – wyd. pol.:
    • Państwo Głuptakowie, tłum. Wojciech Pieńkowski, ALFA, 1989
    • Fleje, tłum. Jerzy Łoziński, Zysk i S-ka, 2005
    • Państwo Burakowie i inne historie, tłum. Katarzyna Szczepańska-Kowalczuk, Znak, 2020
  • 1981 George’s Marvellous Medicine – wyd. pol.:
    • Magiczne lekarstwo George’a, tłum. Jerzy Łoziński, GiG, 1991
    • Cudowne lekarstwo George’a, tłum. Katarzyna Szczepańska-Kowalczuk, Znak, 2018
  • 1982 The BFG – wyd. pol.:
    • Wielkomilud, tłum. Michał Kłobukowski, GIG, Warszawa 1991;
    • BFO, tłum. Jerzy Łoziński, Zysk i S-ka, Poznań 2003;
    • BFG, tłum. Katarzyna Szczepańska-Kowalczuk, Znak emotikon, 2016
  • 1983 The Witches – wyd. pol.:
    • Czarownice, tłum. Tomasz Wyżyński, Prima, 1997;
    • Wiedźmy, tłum. Jerzy Łoziński, Zysk i S-ka, 2003;
    • Wiedźmy, tłum. Katarzyna Szczepańska-Kowalczuk, Znak emotikon, 2017
  • 1985 The Giraffe and the Pelly and Me – wyd. pol.:
    • Żyrafa, Peli oraz ja, tłum. Jerzy Łoziński, Zysk i S-ka, 2005
    • opowiadanie Żyrafa, Peliś i ja w Przeogromny Krokodyl i inne zwierzęta, tłum. Katarzyna Szczepańska-Kowalczuk, Znak, 2018
  • 1988 Matilda – wyd. pol.:
    • Matylda, tłum. Mariusz Arno Jaworowski, POLITYKA, 1988
    • Matylda, tłum. Katarzyna Kopczyńska-Rojek, Znak emotikon, 2016
  • 1989 Esio Trot – wyd. pol. Uki włóż, tłum. Jerzy Łoziński, Zysk i S-ka, 2005
  • 1990 The Vicar of Nibbleswicke
  • 1991 The Minpins, 2017 opublikowany ponownie pt. Billy and the Minpins – wyd. pol. Billy i Miniputki, tłum. Katarzyna Szczepańska-Kowalczuk, Znak, 2017

Poezja dla dzieciEdytuj

  • 1982 Revolting Rhymes
  • 1984 Dirty Beasts
  • 1989 Rhyme Stew

Powieści dla dorosłychEdytuj

Zbiory opowiadańEdytuj

  • 1946 Over To You: Ten Stories of Flyers and Flying
  • 1953 Someone Like You
  • 1953 Lamb to the Slaughter
  • 1960 Kiss Kiss
  • 1969 Twenty-Nine Kisses from Roald Dahl
  • 1974 Switch Bitch – wyd. pol. Cuda i dziwki, tłum. Andrzej Grabowski, GiG, 1990
  • 1977 The Wonderful Story of Henry Sugar and Six More – wyd. pol. Zdumiewająca historia Henry’ego Sugara, tłum. Jerzy Łoziński, Zysk i S-ka, 2007
  • 1978 The Best of Roald Dahl
  • 1979 Tales of the Unexpected – wyd. pol. Niespodzianki, tłum. Ariadna Demkowska-Bohdziewicz, Książka i Wiedza, 1984
  • 1980 More Tales of the Unexpected
  • 1983 Roald Dahl’s Book of Ghost Stories
  • 1986 The Roald Dahl Omnibus
  • 1986 Two Fables
  • 1989 Ah, Sweet Mystery of Life: The Country Stories of Roald Dahl
  • 1991 The Collected Short Stories of Dahl
  • 1997 The Roald Dahl Treasury
  • 1997 The Great Automatic Grammatizator
  • 2000 Skin And Other Stories
  • 2006 Roald Dahl: Collected Stories

AntologieEdytuj

  • wyd. pol. Alfred Hitchcock przedstawia, Iskry, 1971 – zawiera opowiadanie pt. „Licytacja”
  • wyd. pol. Tchnienie grozy, Wydawnictwo Poznańskie, 1974 – zawiera opowiadanie pt. „Człowiek z południa”
  • 1994 Playboy Stories – wyd. pol. Playboy: Opowiadania, Rebis, 1995 – zawiera opowiadanie pt. „Wspaniały syn”
  • 1997 The Flying Sorcerers: More Comic Tales of Fantasy – wyd. pol. Czarujące obiekty latające, Prószyński i S-ka, 2008 – zawiera opowiadanie pt. „O cudowna tajemnico życia!”
  • 1998 SCARY!: Stories That Will Make You SCREAM! – wyd. pol. Tygrys tu, tygrys tam..., Amber, 2003 – zawiera opowiadanie pt. „Proszek plamisty”

Sztuki teatralneEdytuj

  • 1955 The Honeys

Literatura faktuEdytuj

  • 1946 The Mildenhall Treasure
  • 1984 Boy – Tales of Childhood
  • 1986 Going Solo
  • 1988 Measles, a Dangerous Illness
  • 1991 Memories with Food at Gipsy House
  • 1991 Roald Dahl’s Guide to Railway Safety
  • 1993 My Year
  • 1994 Roald Dahl’s Revolting Recipes
  • 2001 Roald Dahl’s Even More Revolting Recipes

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Joanna Olech, Roald Dahl i jego „Fantastyczny pan lis”. Genialny pisarz, wyrzutek z krainy politycznej poprawności, wyborcza.pl, 13 stycznia 2017 [dostęp 2017-01-14].
  2. Roald Dahl, the writer of “Charlie and the Chocolate Factory,” was given a Viking funeral, and was buried with wine, snooker cues, pencils and a power saw, The Vintage News, 21 stycznia 2017 [dostęp 2020-11-24] (ang.).
  3. Harriet Sherwood: Roald Dahl’s family apologises for his antisemitism. W: The Guardian [on-line]. 6 grudnia 2020. [dostęp 2020-12-06].

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj