Rodzina językowa

grupa języków spokrewnionych, czyli wywodzących się od wspólnego przodka

Rodzina językowa – w klasyfikacji języków jednostka obejmująca grupę języków, co do których zakłada się lub istnieją bezpośrednie dowody, że wywodzą się one od wspólnego prajęzyka. Wniosek o pochodzeniu języków od wspólnego źródła wysuwa się ze względu na ich regularne podobieństwa (zbieżności na płaszczyźnie gramatyki, leksyki itp.). Przykładowo uważa się, że języki indoeuropejskie, do których należą m.in. języki słowiańskie, romańskie i germańskie, pochodzą od wspólnego języka praindoeuropejskiego[1].

W przypadku języków słabo poznanych stwierdzenie ich pokrewieństwa nie jest tak jednoznaczne. Podobieństwa, na podstawie których języki te uznano (lub postuluje się ich uznanie) za rodzinę, mogły też w niektórych przypadkach powstać w wyniku wzajemnego oddziaływania tych języków w przeszłości, chociaż nie wykształciły się one z tego samego języka źródłowego. Jako że w zdecydowanej większości przypadków nie dysponujemy dokumentami piśmiennictwa, poświadczającymi rozwój języka od samego wyodrębnienia się go z prajęzyka, spekulacje na ten temat obarczone są błędem.

W przypadku języków z dobrze poznanej rodziny indoeuropejskiej, semickiej, a także kilku innych, pochodzenie od wspólnego prajęzyka jest praktycznie pewne.

W zależności od przyjętych konwencji klasyfikacyjnych rodziny językowe mogą być dzielone na mniejsze jednostki: podrodziny, grupy czy zespoły językowe obejmujące poszczególne języki, a także łączone w większe jednostki: makrorodziny (nadrodziny). Jest to jednak klasyfikacja względna i niestosowana w sposób jednolity, a różni badacze operują różną terminologią [2][3]. Języki słowiańskie można na przykład traktować jako podrodzinę języków indoeuropejskich, ale jeśli brać pod uwagę same języki słowiańskie, prawdziwe jest co do nich również określenie „rodzina językowa”. Termin „nadrodzina” bywa niekiedy odnoszony do grupy wielkich rodzin językowych, wykazujących pewne podobieństwa, lecz ze względu na długi czas, jaki upłynął od ich wykształcenia, niemożliwych do jednoznacznego sklasyfikowania jako spokrewnione (w miarę upływu czasu prajęzyk pozostawia coraz mniej śladów w językach pochodnych i wzrasta prawdopodobieństwo przypadkowości ewentualnych zbieżności między nimi).

Języki niespokrewnione, ale wykazujące podobieństwa ze względu na wpływ kontaktu językowego, zalicza się do tej samej ligi językowej[4] i określa mianem powinowatych[5].

Najważniejsze rodziny językowe świataEdytuj

Rodzina językowa Liczba języków Liczba użytkowników w mln
indoeuropejska 443 2480
chińsko-tybetańska 365 1250
nigero-kongijska[a] 1489 350
afroazjatycka 372 305
austronezyjska 1262 250
drawidyjska 75 200
ałtajska 65 124
dajska 70 80
austroazjatycka 168 72
nilosaharyjska[a] 199 50
uralska 38 25
hmong-mien 32 10
południowokaukaska 5 4,5
północnokaukaska 30 3
khoisan 29 0,25
eskimo-aleucka 11 0,1
australijska 258 0,05
czukocko-kamczacka 5 0,02
języki izolowane 10 195
języki świata 6800 5350

Uwagi: dane dotyczące liczby języków w danej rodzinie pochodzą ze strony [1], dane dotyczące ludności są szacunkowe (początek lat 90.)

Zobacz teżEdytuj

UwagiEdytuj

  1. a b Nadrodzina językowa

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj