Otwórz menu główne

Rongorongo

pismo używane dawniej na Wyspie Wielkanocnej
Próbka pisma rongorongo

Rongorongopismo używane dawniej do zapisu prawdopodobnie języka rapanui używanego na Wyspie Wielkanocnej. Do czasów współczesnych zachowało się 25 artefaktów z napisami wyrytymi pismem rongorongo. Pismo zawiera nieco ponad 600 unikalnych znaków[1].

OpisEdytuj

Data powstania pisma jest nieznana, jedna z teorii mówi, że powstało ono dopiero w wyniku kontaktu z europejskimi najeźdźcami, ale jest to mało prawdopodobne. Pierwsi europejscy odkrywcy wyspy w początku XVIII w. nie odnotowali znajomości pisma wśród miejscowej ludności. Pierwsze tablice zawierające teksty zanotowane pismem rongorongo zostały odkryte przypadkowo w 1869 r. przez biskupa Tahiti[1]Florentina-Étienne’a „Tepano” Jaussena (1815–1891). Biskup otrzymał prezent w postaci ozdobnego sznura nawiniętego na kołowrotek, który został wykonany przez misjonarzy poddanych biskupowi z jednej z ozdobnych tablic pokrytych pismem rongorongo. Zaciekawiony tablicą, której użyto do wykonania kołowrotka, biskup wysłał list do miejscowych misjonarzy z prośbą o zgromadzenie jak największej ilości tablic oraz rozpoczął pierwsze próby tłumaczenia. Niestety na wyspie znaleziono tylko kilkanaście tablic[2]. Wówczas nikt nie potrafił odczytać pisma[1]. Większość zabytków tego pisma zaginęła.

Pismo rongorongo było jedynym pismem na terenie całej Polinezji[1].

Według ustnej tradycji wyspiarzy istniały dwa pisma: powszechne – rongorongo i pismo tau ceremonialne, związane z kultem bogów czy przodków. Sztuka pisania i czytania była zarezerwowana dla specjalnie kształconych pieśniarzy tangata manu o te-rongo-rongo, czyli „ludzi-ptaków znających rongorongo”, i była wielkim przywilejem. Tradycyjna nazwa pisma kohau rongo-rongo oznaczała „łamać włócznie” lub „łamać słowa”. Wyraz rongo lub rong w języku polinezyjskim oznacza „słyszeć”, „wysłuchać”. Natomiast w kilku odmianach quechua z terenów Andów istnieje słowo rongo-go, które oznacza „wiadomość”.

Rongorongo jest systemem pisma opartym na logogramach, fonogramach i determinatywach[potrzebny przypis]. Znaki zapisywane były systemem bustrofedonu odwracanego: czytanie rozpoczynano od lewego dolnego rogu w kierunku prawego i przy każdym końcu wersu odwracano tabliczkę o 180 stopni i kontynuowano czytanie od lewej do prawej[1].

Odszyfrowanie pismaEdytuj

Spis znaków pisma rongorongo zaproponowany przez Pozdniakov & Pozdniakov (2007). Opisuje on 99,7% znaków użytych we wszystkich tekstach, z wyjątkiem rzadkich znaków wyrytych na tzw. lasce z Santiago.

                         
01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 14 15 16
                         
22 25 27 28 34 38 41 44 46 47 50 52 53
                         
59 60 61 62 63 66 67 69 70 71 74 76 901
                         
91 95 99 200 240 280 380 400 530 660 700 720 730

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e Polak próbuje odczytać unikatowe pismo z Wyspy Wielkanocnej, naukawpolsce.pap.pl, 8 września 2017 [dostęp 2017-09-09].
  2. Catherine and Michel Orliac, Des dieux regardent les étoiles. Za S. Fischer.

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj