Rongorongo

pismo używane dawniej na Wyspie Wielkanocnej

Rongorongopismo używane dawniej do zapisu prawdopodobnie języka rapanui używanego na Wyspie Wielkanocnej. Do czasów współczesnych zachowało się 25 artefaktów z napisami wyrytymi pismem rongorongo. Pismo zawiera nieco ponad 600 unikalnych znaków[1].

Próbka pisma rongorongo

OpisEdytuj

Data powstania pisma jest nieznana, jedna z teorii mówi, że powstało ono dopiero w wyniku kontaktu z europejskimi najeźdźcami, ale jest to mało prawdopodobne. Pierwsi europejscy odkrywcy wyspy w początku XVIII w. nie odnotowali znajomości pisma wśród miejscowej ludności. Pierwsze tablice zawierające teksty zanotowane pismem rongorongo zostały odkryte przypadkowo w 1869 r. przez biskupa Tahiti[1]Florentina-Étienne’a „Tepano” Jaussena (1815–1891). Biskup otrzymał prezent w postaci ozdobnego sznura nawiniętego na kołowrotek, który został wykonany przez misjonarzy poddanych biskupowi z jednej z ozdobnych tablic pokrytych pismem rongorongo. Zaciekawiony tablicą, której użyto do wykonania kołowrotka, biskup wysłał list do miejscowych misjonarzy z prośbą o zgromadzenie jak największej ilości tablic oraz rozpoczął pierwsze próby tłumaczenia. Na wyspie znaleziono jednak tylko kilkanaście tablic[2]. Wówczas nikt nie potrafił odczytać pisma[1]. Większość zabytków tego pisma zaginęła.

Pismo rongorongo było jedynym pismem na terenie całej Polinezji[1].

Według ustnej tradycji wyspiarzy istniały dwa pisma: powszechne – rongorongo i pismo tau ceremonialne, związane z kultem bogów czy przodków. Sztuka pisania i czytania była zarezerwowana dla specjalnie kształconych pieśniarzy tangata manu o te-rongo-rongo, czyli „ludzi-ptaków znających rongorongo”, i była wielkim przywilejem. Tradycyjna nazwa pisma kohau rongo-rongo oznaczała „łamać włócznie” lub „łamać słowa”. Wyraz rongo lub rong w języku polinezyjskim oznacza „słyszeć”, „wysłuchać”. Natomiast w kilku odmianach quechua z terenów Andów istnieje słowo rongo-go, które oznacza „wiadomość”.

Rongorongo jest systemem pisma opartym na logogramach, fonogramach i determinatywach[potrzebny przypis]. Znaki zapisywane były systemem bustrofedonu odwracanego: czytanie rozpoczynano od lewego dolnego rogu w kierunku prawego i przy każdym końcu wersu odwracano tabliczkę o 180 stopni i kontynuowano czytanie od lewej do prawej[1].

Odszyfrowanie pismaEdytuj

Spis znaków pisma rongorongo zaproponowany przez Pozdniakov & Pozdniakov (2007). Opisuje on 99,7% znaków użytych we wszystkich tekstach, z wyjątkiem rzadkich znaków wyrytych na tzw. lasce z Santiago.

                         
01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 14 15 16
                         
22 25 27 28 34 38 41 44 46 47 50 52 53
                         
59 60 61 62 63 66 67 69 70 71 74 76 901
                         
91 95 99 200 240 280 380 400 530 660 700 720 730

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e Polak próbuje odczytać unikatowe pismo z Wyspy Wielkanocnej, naukawpolsce.pap.pl, 8 września 2017 [dostęp 2017-09-09].
  2. Catherine and Michel Orliac, Des dieux regardent les étoiles. Za S. Fischer.

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj