Otwórz menu główne

Rosyjski Korpus Ochronny

Rosyjski Korpus Ochronny (ros. Русский Охранный Корпус, niem. Russisches Schutzkorps Serbien) – białorosyjska kolaboracyjna formacja zbrojna w służbie Niemiec, działająca na obszarze okupowanej Jugosławii podczas II wojny światowej.

Rosyjski Korpus Ochronny
Russisches Schutzkorps Serbien
Historia
Państwo  III Rzesza
Sformowanie 12 września 1941
Rozformowanie 1945
Konflikty zbrojne
II wojna światowa
  • okupacja Jugosławii
Organizacja
Podległość Wehrmacht

Początki KorpusuEdytuj

Korpus został sformowany po zajęciu Jugosławii przez wojska Osi. Generał Michaił Skorodumow, weteran białych, zwrócił się do niemieckich władz okupacyjnych z propozycją stworzenia uzbrojonego "Oddzielnego Rosyjskiego Korpusu", który broniłby rosyjskich emigrantów przed partyzantami NOVJ. W zamian za uzbrojenie i zaopatrzenie Korpusu przez Niemców postawił 6 warunków:

  • 1. Tylko dowódca Korpusu jest odpowiedzialny przed niemieckim dowództwem. Wszystkie oddziały i żołnierze podlegają jedynie dowódcy Korpusu, który jest zatwierdzany przez niemieckie dowództwo, a dowódcy są mianowani przez dowódcę Korpusu.
  • 2. Oddziały Korpusu nie mogą być połączone z niemieckimi oddziałami, są one całkowicie niezależne.
  • 3. Żołnierze Korpusu są umundurowani w rosyjskie mundury, dla których materiał musi pochodzić z dawnych serbskich zapasów.
  • 4. Oficerowie Korpusu nie mogą składać żadnych przysiąg.
  • 5. Po zakończeniu tworzenia Korpusu i pokonaniu komunistów, niemieckie dowództwo przeniesie go na Wschodni Front.
  • 6. Korpus nie może być użyty przeciwko rządowi serbskiemu, ani czetnikom płk. Dragoljuba Mihailovicia.

Co do 5 punktu, gen. M. Skorodumow przekonywał – tak jak wielu białych Rosjan w tym czasie, że jest możliwe wykorzystanie obcej wojny w celu wywołania w Rosji wojny domowej i zlikwidowania dyktatury Józefa Stalina. Korpus miał stać się główną siłą tego oporu.

12 września 1941 r., po otrzymaniu pisemnej zgody ze strony Niemców, gen. M. Skorodumow ogłosił w Belgradzie powołanie Rosyjskiego Korpusu Ochronnego. Jednakże 3 dni później został nieoczekiwanie aresztowany przez Niemców pod zarzutem samowolnego sformowania "niezależnego rosyjskiego korpusu". Zastąpił go dotychczasowy zastępca i szef sztabu, gen. Borys Sztejfon, inny weteran wojny domowej w Rosji w latach 19181921. Kontynuował on rozbudowę Korpusu. Jednocześnie prowadził z Niemcami dyplomatyczną rozgrywkę w celu wywalczenia dla Korpusu tyle niezależności, ile byłoby możliwe.

Do Korpusu wstępowali biali emigranci rosyjscy żyjący w Jugosławii i innych krajach Europy Środkowo-Wschodniej. Przyjmowano osoby w wieku od 16 aż do siedemdziesięciu kilku lat. Początkowo brakowało młodych mężczyzn, gdyż większość z nich była wzięta do armii jugosłowiańskiej, a następnie trafiła do niewoli lub przeszła do oddziałów partyzanckich. Większość ochotników była absolwentami Rosyjskiego Korpusu Kadetów w Jugosławii bądź weteranami z armii białych. Oficerowie i generałowie mogli nosić swoje dawne stopnie wojskowe na naramiennikach, natomiast na kołnierzu munduru mieli stopień, który posiadali w Korpusie. Noszono umundurowanie wzorowane na b. armii rosyjskiej z serbskimi odznakami królewskimi. W późniejszym okresie pojawiły się też mundury niemieckie, na których dodawano kokardę w rosyjskich barwach i rosyjskie dystynkcje. W Korpusie obowiązywał przedrewolucyjny rosyjski regulamin wojskowy, który później dostosowano do regulaminu niemieckiego.

Korpus składał się z pięciu pułków piechoty (trzy od początku, czwarty – od kwietnia 1942 r. i piąty – od grudnia 1943 r.), uzbrojonych w broń niemiecką, włoską, jugosłowiańską i czechosłowacką. 1. Pułk był jednostką elitarną, do której trafiali najbardziej wysportowani i najmłodsi ochotnicy. Nie było natomiast artylerii, co – według gen. B. Sztejfona – wynikało z obaw Niemców, aby formacja nie stała się zbyt samodzielna.

Rozwój KorpusuEdytuj

30 listopada 1942 Korpus został podporządkowany Wehrmachtowi jako Russisches Schutzkorps (później Russisches Schutzkorps Serbien). Liczył wówczas ok. 3 tys. ludzi. Przez większą część okupacji wykonywał zadania ochronne, jak patrolowanie strategicznej linii kolejowej Belgrad-Nisz, czy pełnienie służby wartowniczej w różnych zakładach przemysłowych. Od wiosny 1944 r. Niemcy rzucili go do bezpośredniej walki z partyzantką komunistyczną Josipa Broz Tity. Było to niezgodne z koncepcją jego twórców, którzy chcieli uczynić z niego jedynie formację typowo obronną, trzymaną z dala od bezpośrednich akcji przeciwpartyzanckich. Zgodnie z pkt. 6 warunków gen. M. Skorodumowa dowództwo Korpusu odmawiało atakowania serbskich czetników uważanych za siły neutralne wobec niego, a czasami nawet sojusznicze. Za formację sprzymierzoną uznawano natomiast Serbski Korpus Ochotniczy. Konflikty występowały z Siłami Zbrojnymi Niezależnego Państwa Chorwackiego, z którymi Korpus był de iure w sojuszu. Ich tłem były ataki Chorwatów na serbskie wioski.

Konflikt gen. B. Sztejfona z niemieckim dowództwem doprowadził do wywalczenia kilku ustępstw wobec Korpusu. Jednym z nich było wyposażenie formacji w niemieckie mundury, innym zaś nieprzysięganie przez żołnierzy na wierność Adolfowi Hitlerowi. Udało mu się też uzyskać pozwolenie na wysłanie swoich przedstawicieli na okupowane obszary sowieckie i zwerbowanie nowych ochotników. Tą drogą wśród sowieckich jeńców wojennych i cywilów pozyskano ok. 5 tys. ludzi, przetransportowanych następnie do Serbii.

W 1944 r. Niemcy nakazali Korpusowi ochraniać ich odwrót z Grecji. We wrześniu tego roku, po kapitulacji Bułgarii i Rumunii, Korpus stanął naprzeciw nie tylko oddziałów partyzanckich J. B. Tity, ale też regularnych oddziałów Armii Czerwonej, z którymi współdziałały teraz jednostki bułgarskie i rumuńskie (m.in. uczestniczył w obronie Belgradu, a następnie walkach z partyzantami w Bośni). W ciągu kilku miesięcy słabo wyposażony i uzbrojony Korpus w ciężkich walkach z nimi stracił blisko 1/3 swego stanu liczbowego. 10 października 1944 r. Korpus przemianowano na Rosyjski Korpus w Serbii. Pod koniec grudnia przeszedł na obszar Chorwacji.

Wiosną 1945 r. gen. B. Sztejfon spotkał się z gen. Andriejem Własowem, dowódcą Rosyjskiej Armii Wyzwoleńczej, oferując mu podporządkowanie się jego rozkazom. W rezultacie Korpus wszedł formalnie w skład Sił Zbrojnych Komitetu Wyzwolenia Narodów Rosji, chociaż faktycznie nigdy nie połączył się z jej jednostkami.

W tym samym czasie Korpus rozpoczął odwrót na północ do Słowenii. 30 kwietnia koło Zagrzebia zmarł na atak serca gen. B. Sztejfon, a jego następcą został płk Anatolij Rogożin, dotychczasowy dowódca jednego z pułków.

W niewoliEdytuj

Nowy dowódca natychmiast podjął decyzję o poddaniu się zachodnim aliantom, aby uniknąć schwytania przez komunistyczną partyzantkę lub Sowietów. Przy silnym sprzeciwie Niemców skierował swoich ludzi w sile ok. 4,5 tys. żołnierzy do Austrii w rejon Klagenfurt am Wörthersee z intencją poddania się brytyjskim wojskom razem z oddziałami Serbskiego Korpusu Ochotniczego i Słoweńskiej Domobrany. 12 maja 1945 r. Rosjanie złożyli broń przed Brytyjczykami, a płk A. Rogożin oświadczył, że ich wrogami byli jedynie bolszewicy, a nie alianci, licząc na sprawiedliwe traktowanie. Założyli oni w miejscowości Kellerberg własny obóz z prawosławną cerkwią. Początkowo był on nieznany Sowietom, ale wkrótce dowiedzieli się o nim od żołnierzy innych kolaboranckich formacji rosyjskich. Do obozu zaczęli docierać agenci Smiersza, których infiltracji przeciwdziałało dowództwo Korpusu. Władze brytyjskie potraktowały żołnierzy Korpusu inaczej niż Kozaków i Rosjan z ROA. Mianowicie uznały, że nie podlegają repatriacji do ZSRR jako "byli obywatele sowieccy", co uzgodniono podczas konferencji tzw. Wielkiej Trójki w Jałcie. Prawdziwym byłym jeńcom sowieckim zostały nawet wydane fałszywe dokumenty. Ostatni b. żołnierze Korpusu, w tym płk A. Rogożin, opuścili obóz w 1951 r.

1 listopada 1945 r. płk A. Rogożin oficjalnie rozwiązał Korpus i utworzył stowarzyszenie kombatanckie, które było odpowiedzialne za zapewnienie bezpieczeństwa b. żołnierzom formacji. Wielu z nich wyemigrowało następnie do USA, Kanady, Brazylii, Argentyny i kilku krajów zachodniej Europy. W miejscowości Nanuet w USA istnieje kaplica Aleksandra Newskiego (patrona Korpusu) ku czci żołnierzy formacji. Wielu z nich, w tym płk A. Rogożin, jest pochowanych w pobliżu.

Struktura organizacyjna KorpusuEdytuj

W poł. sierpnia 1944 r.

  • Sztab Korpusu
  • 1. Pułk Ochronny (w składzie trzech batalionów i pododdziałów wsparcia)
  • 2. Pułk Ochronny (w składzie trzech batalionów i pododdziałów wsparcia)
  • 3. Pułk Ochronny (w składzie trzech batalionów i pododdziałów wsparcia)
  • 4. Pułk Ochronny (w składzie trzech batalionów i pododdziałów wsparcia)
  • 5. Pułk Ochronny (w składzie trzech batalionów i pododdziałów wsparcia)

W poł. października 1944 r.

  • Sztab Korpusu
  • 1. Pułk Ochronny (w składzie trzech batalionów i pododdziałów wsparcia)
  • 2. Pułk Ochronny (w składzie trzech batalionów i pododdziałów wsparcia)
  • 3. Pułk Ochronny (w składzie trzech batalionów i pododdziałów wsparcia)
  • Kompania Wsparcia
  • Kompania Wartownicza
  • Kompania Zaopatrzenia
  • Lekka Kolumna Zaopatrzenia
  • Szpital Polowy

Linki zewnętrzneEdytuj