Otwórz menu główne
Ten artykuł dotyczy części Poznania. Zobacz też: wieś o tej samej nazwie.
Osiedle dawnej huty miedzi przy ul. Rudnicze/Ceglanej (1993)
Krajobraz cegielniany w Rudniczem w 1993 – obecnie już nieistniejący
Typowa zabudowa starego Rudniczego – ul. Wołowska/Legnicka
Stempel cegielni Edward Ephraim

Rudnicze – część Poznania zlokalizowana na zachód od Górczyna, w przybliżeniu pomiędzy ulicą Wołczyńską, linią kolejową E20, Stawem Baczkowskim, ulicą Głogowską oraz stawami Głęboki Dół i Karpętaj. Graniczy z Kopaniną i Górczynem (na wschodzie i południowym wschodzie), Fabianowem (na południu) i Junikowem na północy. Przez Rudnicze przepływają cieki wodne, m.in. Ceglanka, Plewianka, Skórzyna i Strumień Junikowski.

CharakterEdytuj

Osobny artykuł: Wielkopolska Huta Miedzi.

Rudnicze jest dzielnicą przemysłowo-mieszkaniową z bardzo silnymi tradycjami cegielnianymi. Znajdują się tutaj osiedla domów jedno- i wielorodzinnych z różnych okresów XX w. (interesujący architektonicznie jest np. kompleks domów wielorodzinnych dla pracowników dawnej huty miedzi z początku XX w. przy ul. Rudnicze).

Podczas II wojny światowej w obrębie Rudniczego zlokalizowano duże magazyny Organizacji Todt[1].

Historia i tradycje cegielnianeEdytuj

Osobny artykuł: Szachty (Poznań).

Rudnicze (Rudnice zwane Rudnicami) nadał Przemysław II Paniom Dominikankom poznańskim (kościół na ul. Wronieckiej) w 1283 według Długosza i Bzowskiego, zaś w roku 1296 według Kodeksu Wielkopolskiego. W XIX wieku było wsią folwarczną, w której stało 15 domów zamieszkałych przez 148 mieszkańców. Około 1850 folwark zakupił ksiądz Ignacy Cwojdziński z Litwy lub Żmudzi. Po jego zabójstwie teren przejął Żyd - Edward Ephraim, który w 1919 optował za Niemcami i opuścił Polskę. Posiadłość przeszła w ręce filozofa - dra Zygmunta Szymańskiego oraz (w małej części) spółki Wielkopolska Huta Miedzi[2].

W początkach czerwca 1927 w cegielniach Rudniczego i Fabianowa wybuchły strajki robotnicze, w których uczestniczyło około 120 pracowników, żądających 20-procentowej podwyżki płac. Strajki zakończyły się porozumieniem[3].

24 stycznia 1945 radzieckie pułki (74. i 83.) napotkały na Rudniczem oraz na Fabianowie silny opór hitlerowski (Niemcy wykorzystali wyrobiska cegielniane). Przełamać ten opór udało się dopiero w godzinach popołudniowych, z wykorzystaniem ognia artyleryjskiego 11. brygady pancernej. 83. pułk zdobył wtedy Rudnicze, co zaowocowało możliwością zajęcia obszaru między fortami VIII i IX oraz otworzyło drogę w stronę Łazarza[4].

Przemysłowa historia Rudniczego wiąże się przede wszystkim z przemysłem cegielnianym. Na terenie tej części miasta istniała grupa kilkunastu cegielni, powiązanych między sobą i między gliniankami siecią kolei cegielnianych, a także bocznicami normalnotorowymi z obecną linią E20. Pozostałością po tym okresie są liczne stawy, dawne glinianki, które stanowią o klimacie lokalnym. Najważniejsze z nich to, od zachodu: Stara Baba, Staw Baczkowski, Staw Kachlarski, Karpętaj i Głęboki Dół. Stawy te ciągną się dalej na wschód, już na terenie Górczyna i Świerczewa – np. Staw Rozlany. Zbiorowa, potoczna nazwa tych akwenów, używana przez Poznaniaków, to Szachty. Łącznie powstało około 40 akwenów o zróżnicowanej powierzchni – od 0,2 do 12 ha. W latach 70. XX w. uznano te tereny za jedne z najcenniejszych przyrodniczo na terenie Poznania i objęto ochroną w ramach użytków ekologicznych.

Wszystkie cegielnie powstały w czasie wielkiego boomu budowlanego, jaki miał miejsce w Poznaniu na przełomie XIX i XX w., a związany był ze zlikwidowaniem niektórych obwarowań Twierdzy Poznań. Potem produkowały materiały budowlane na potrzeby miasta do lat 90. XX w., kiedy to zlikwidowano ostatnie z zakładów.

Oprócz przemysłu cegielnianego, na Rudniczem funkcjonowało wiele innych zakładów przemysłowych, związanych z różnymi sektorami gospodarki, przede wszystkim budowlanym. Obecnie jest tu kilkadziesiąt różnych firm, z których największe to Mostostal, Budimex i JMD.

Zabójstwo księdza CwojdzińskiegoEdytuj

Folwark Rudnicze zakupił około 1850 ksiądz Ignacy Cwojdziński (ur. około 1800). Był on prawdopodobnie emerytowanym kapłanem. Od około 1855 Cwojdziński popadł w konflikty z niektórymi mieszkańcami osady, z uwagi na stałe meldunki na policję dotyczące zakłócania porządku publicznego. Domagał się zwiększenia nadzoru nad tym terenem. Do tragedii doszło w nocy z 30 na 31 października 1869, kiedy to ksiądz obudzony przez psy patrolował swoje gospodarstwo. Usłyszawszy głosy na skraju lasu strzelił na postrach. W odpowiedzi został postrzelony przez napastnika, a potem zmasakrowany kijami przez kilku sprawców. Zdążył doczołgać się do domu, gdzie zmarł. O zabójstwo oskarżono trzech braci Łakomych - Kazimierza z Rudniczego, Marcina z Ławicy i nieznanego z imienia z Fabianowa, ale z braku dowodów (nie było świadków i śladów) skazano ich tylko na pięć lat więzienia za różne kradzieże, np. owczych skór. Na miejscu tragedii postawiono krzyż z drewna, zniszczony przez nazistów niemieckich, odbudowany po wojnie dzięki staraniom dra Zygmunta Szymańskiego, poświęcony 17 sierpnia 1947[5].

KomunikacjaEdytuj

Rudnicze obsługiwane jest przez linię autobusową 180 MPK Poznań z dworca autobusowego na Górczynie. Do czasu remontu linii kolejowej E20, na północy dzielnicy znajdował się przystanek kolejowy Poznań Junikowo, który jednak w 2007 został przeniesiony na Osiedle Kwiatowe (ul. Grunwaldzka).

ToponimiaEdytuj

Nazwy ulic zlokalizowanych na terenie Rudniczego dzielą się na dwie grupy toponimiczne:

Wyjątek stanowi ul. Rudnicze, która nazwę czerpie bezpośrednio od nazwy dzielnicy.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Wiktoria Hetmańska, W partyjnej kuźni przy ulicy Matejki, w: red. Tadeusz Świtała, Trud pierwszych dni. Poznań 1945. Wspomnienia Poznaniaków, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań, 1970, s.75, ​ISBN 83-232-0322-9
  2. Ewaryst Czabański, Z kart historii Junikowa, Poznań: Pomost, 2013, s. 58-59, ISBN 978-83-89789-16-7, OCLC 876478068.
  3. Tadeusz Świtała, Poznań w 1927 r. (część pierwsza), w: Kronika Miasta Poznania, nr 4/1988, s.107, ISSN 0137-3552
  4. Tadeusz Świtała, Poznań 1945. Kronika Wydarzeń, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1986, s. 22, ISBN 83-210-0607-8, OCLC 830203088.
  5. Ewaryst Czabański, Z kart historii Junikowa, Poznań: Pomost, 2013, s. 58-60, ISBN 978-83-89789-16-7, OCLC 876478068.

BibliografiaEdytuj

  1. Andrzej Bereszyński, Ewa Homan, Występowanie bobra europejskiego (Castor fiber Linnaeus, 1758) w Poznaniu, w: Nauka Przyroda Technologie – dział Zootechnika, Tom 1, zeszyt 2, 2007, Wydawnictwo Akademii Rolniczej w Poznaniu, ISSN 1897-7820 – źródło danych przyrodniczych
  2. Poznań – plan miasta i okolic 1:20.000, Wydawnictwo Pietruska & Mierkiewicz, Poznań, 2004, ​ISBN 83-87157-01-5​.
  3. Maciej Zeidler, Fotoreportaż: Szachciańskie legendy, w: Gazeta Junikowska, nr 19/2008/2009, wyd. Urząd Miasta Poznania, s. 6
  4. Edmund Callier, Powiat Poznański pod względem dziejowym z zastosowaniem do topografii współczesnej, 1887, Wydawca Dziennik Poznański, Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa, s. 81