Rudyszwałd

wieś w województwie śląskim

Rudyszwałd (cz. Rudyšvald, niem. Ruderswald) – wieś w Polsce, położona w województwie śląskim, w powiecie raciborskim, w gminie Krzyżanowice, nad granicą z Czechami, w środkowej części Bramy Morawskiej. Przez wioskę przepływa potok Bełk, który uchodzi do płynącej nieopodal rzeki Odry.

Artykuł 49°56′21″N 18°17′25″E
- błąd 39 m
WD 49°57'N, 18°17'E
- błąd 2328 m
Odległość 1377 m
Rudyszwałd
wieś
Ilustracja
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Powiat raciborski
Gmina Krzyżanowice
Wysokość ok. 200 m n.p.m.
Liczba ludności (2008) 771
Strefa numeracyjna 32
Kod pocztowy 47-460[1]
Tablice rejestracyjne SRC
SIMC 0215574
Położenie na mapie gminy Krzyżanowice
Mapa lokalizacyjna gminy Krzyżanowice
Rudyszwałd
Rudyszwałd
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Rudyszwałd
Rudyszwałd
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Rudyszwałd
Rudyszwałd
Położenie na mapie powiatu raciborskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu raciborskiego
Rudyszwałd
Rudyszwałd
Ziemia49°56′21″N 18°17′25″E/49,939167 18,290278
Strona internetowa

Części wsiEdytuj

Integralne części wsi Rudyszwałd[2][3]
SIMC Nazwa Rodzaj
0215580 Rakowiec część wsi

HistoriaEdytuj

Miejscowość po raz pierwszy wzmiankowana została w łacińskim dokumencie Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego), spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna ok. 1305 w szeregu wsi zobowiązanych do płacenia dziesięciny biskupstwu we Wrocławiu, w postaci item in Rudolfwald debent esse XXIII mansi[4][5]. Zapis ten oznaczał, że wieś zobowiązana została do płacenia dziesięciny z 23 łanów większych. Jej powstanie wiąże się z przeprowadzaną pod koniec XIII wieku na terytorium późniejszego Górnego Śląska wielką akcją osadniczą (tzw. łanowo-czynszową). Pierwotną nazwę tłumaczy się z niemieckiego jako "Las Rudolfa", co oprócz pochodzenia pierwszych osadników sugeruje, że las pod wykarczowanie i założenie wsi nadano domniemanemu Rudolfowi, który jednak nie zachował się w żadnych innych źródłach. Pisownia nazwy miejscowości ulegała przez wieku zmianom, np. Rudiswalde, Rudoschwaldt, Rudiswald, Rudosswaldt, Ruderswald. Wieś politycznie znajdowała się początkowo w granicach piastowskiego (polskiego) księstwa raciborskiego, będącego od 1327 lennem Królestwa Czech.

Wiadomo, że szkoła istniała w Rudyszwałdzie już w roku 1676. Po wojnach śląskich znalazła się w granicach Prus. Od 1818 w powiecie raciborskim.

W miejscowości tradycyjnie posługiwano się śląskim dialektem jednak z silnymi wpływami gwar laskich[6].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa katowickiego, zaś do 1975 do województwa opolskiego.

Komunikacja i transportEdytuj

WspółczesnośćEdytuj

Obecnie w Rudyszwałdzie działają: Ochotnicza Straż Pożarna, koło gospodyń wiejskich, Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Niemców Województwa Śląskiego.

We wsi znajduje się przedszkole, szkoła podstawowa z klasami I-III oraz parafia rzymskokatolicka pw. Świętej Trójcy.

Rudyszwałd może być pierwszą od 1951 r. miejscowością w Polsce, której obszar powiększy się dzięki przyłączeniu terenów leżących za granicą. Od 1958 r. w wyniku posadowienia budynków granicznych głównie po polskiej stronie teren dawnej Czechosłowacji powiększył się o blisko 400 ha. Strata ta do roku 2020 nie została skompensowana, choć rozmowy toczyły się już od 1992 r. Polska nie zgodziła się na rekompensatę pieniężną. W ostatnich latach w trakcie polsko-czeskich międzyrządowych konsultacji sprecyzowano, że w ramach zwrotu do Polski może trafić 30 ha z obszaru czeskiej gminy Hať (Hać), graniczącej z Rudyszwałdem.[7]

ZabytkiEdytuj

Drewniany kościół stał we wsi już w roku 1447, w 1714 postawiono nowy, również drewniany kościół, który służył do lat 30. XX wieku, kiedy to w roku 1935 zbudowano nową, murowaną świątynię.

W Rudyszwałdzie stoi kilka kapliczek:

  • ku czci św. Jana Nepomucena, wybudowana w XIX wieku,
  • ku czci Najświętszego Serca Pana Jezusa,
  • ku czci Matki Bożej Wniebowziętej,
  • średniowieczny krzyż pokutny typu łacińskiego wykonany z piaskowca,
  • a także inny przydrożny krzyż.

PrzypisyEdytuj

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  2. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  3. GUS. Rejestr TERYT
  4. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (online). W: www.dokumentyslaska.pl [on-line]. [dostęp 2013-07-22].
  5. H. Markgraf, J. W. Schulte: Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis. Breslau: Josef Max & Comp., 1889.
  6. Mariusz Kowalski. Morawianie (Morawcy) w Polsce. „Studia z Geografii Politycznej i Historycznej”. 5, s. 126, 2016. 
  7. Dzięki Raciborszczyźnie powiększą Polskę, www.nowiny.pl [dostęp 2020-03-28] (pol.).