Rumian (województwo warmińsko-mazurskie)

wieś w województwie warmińsko-mazurskim

Rumian (niem. Rumian, 1942–1945 Ramnitz) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie działdowskim, w gminie Rybno. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa ciechanowskiego.

Rumian
wieś
Ilustracja
Kościół parafialny.
Państwo

 Polska

Województwo

 warmińsko-mazurskie

Powiat

działdowski

Gmina

Rybno

Strefa numeracyjna

23

Kod pocztowy

13-220[2]

Tablice rejestracyjne

NDZ

SIMC

0125049

Położenie na mapie gminy Rybno
Mapa konturowa gminy Rybno, u góry znajduje się punkt z opisem „Rumian”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry znajduje się punkt z opisem „Rumian”
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa konturowa województwa warmińsko-mazurskiego, na dole po lewej znajduje się punkt z opisem „Rumian”
Położenie na mapie powiatu działdowskiego
Mapa konturowa powiatu działdowskiego, u góry nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Rumian”
Ziemia53°25′04″N 19°55′56″E/53,417778 19,932222[1]

Duża wieś (ponad 1000 ha gruntów), położona na północnym skraju Welskiego Parku Krajobrazowego, w pobliżu Jeziora Rumian. We wsi jest przystanek autobusowy, sklep oraz Szkoła Podstawowa w Rumianie im. ks. Jana Twardowskiego. Obwód szkoły obejmuje następujące miejscowości: Rumian, Naguszewo, Groszki, Dębień, Truszczyny. Szkoła uzyskała Certyfikat II stopnia Warmińsko-Mazurskiego Kuratora Oświaty "Szkoła Przyjazna Środowisku"[3]. We wsi znajdują się gospodarstwa agroturystyczne. Dwa kilometry na północ od wsi znajdują się pozostałości po wczesnośredniowiecznym grodzisku (nazywane Szwedzki i Szańcami lub Korzonką). Grodzisko zostało zbudowane przez Sasinów.

Części wsi edytuj

Integralne części wsi Rumian[4][5][6]
SIMC Nazwa Rodzaj
0125055 Lesiak część wsi

Historia edytuj

Wieś założona na ziemiach, należących do biskupa chełmińskiego, w 1303 r. w dokumentach zapisana pod nazwą Romna, później Roman (1341), a od 1566 jako Rumian. Początkowo we wsi była kapliczka, później w jej miejscu zbudowano kościół. W XVI w. do tutejszej parafii należały wsie: Rumian (siedziba parafii), Dębień, Gronowo, Gutowo, Kostkowo, Naguszewo, Rudnik. Na przełomie XVI i XVII wieku należał do dóbr stołowych biskupów chełmińskich[7].

W 1614 r. wieś miała 60 włók, we wsi był młyn wodny i karczma. Księgi metrykalne prowadzono od roku 1661. W 1664 r. tutejszym proboszczem był Albert Miecznikowski herbu Pobóg. W tym czasie chłopi oddawali podatek na kościół w wysokości jednego korca żyta i owsa od włóki. W latach 1664-1667 proboszczem był Mateusz Kańgowski. W protokole wizytacyjnym z 1667 r. zapisano, że wieś obejmowała 60 włók, jednak zsumowanie wyszczególnionych posiadłości daje wielkość 30 włok: dwóch sołtysów (po 3 włóki każdy), karczmarz (2 włóki), szlachcic Kruszewski (3 włóki), młynarz (2 włoki), młynarz z Lesika (3 włóki), leman (jedna włoka), sześciu chłopów (każdy po 2 włóki), organista (jedna włoka). W tym czasie we wsi istniała już szkoła, a do parafii należało 360 wiernych i dwóch innowierców.

Od roku 1700 proboszczem był Baltazar Turowski (absolwent seminarium chełmińskiego). W dokumentach wizytacyjnych z 1706 r. (wizytatorem był kanonik J. L. Strzesz, a proboszczem Baltazar Turowski) kościół określono jako bardzo stary. Proboszcz posiadał 6 włók ziemi, a jego inwentarz żywy składał się z: 4 wołów, 4 krów, jednej jałówki, 4 koni roboczych i dwóch zaprzęgowych, 6 owiec rodnych, 5 owieczek jarliczek, 9 jagniąt, 4 świń oraz drobiu. Pobierał po pół korca żyta i pół korca owsa od włoki (w sumie z Rumiana otrzymywał 15 korców żyta i tyleż owsa). Ponadto otrzymywał meszne z innych wsi, należących do parafii. W tym czasie komunikantów było 500 (przychodzili także katolicy z Prus Książęcych). W protokole wizytacyjnym szkołę określono jako nową (murowana, szachulcowa). Uczyło się w niej około 30 dzieci. Rok szkolny trwał od św. Michała (29 września) do niedzieli palmowej. Organista był jednocześnie nauczycielem.

W 1713 r.[8] (według innych źródeł w 1714[9]) wybudowano nowy, drewniany kościół w stylu barokowym (konstrukcja zrębowa, kryty gontem, na kamiennym cokole), konsekrowany w 1724 r. przez biskupa Feliksa Kretkowskiego. Według legendy, w tym samym czasie zniszczeniu uległ drewniany kościół w Rumianie co i w pobliskim Gronowie. Mieszkańcy obu wsi postanowili, że nowy kościół wybudowany zostanie w tej wsi, w której znajdzie się troje malowanych drzwi. Mieszkańcy Rumiana skrycie udali się w nocy do Gronowa i przenieśli drzwi starego kościoła do swojej wioski. I właśnie w Rumianie wybudowano nowy kościół.

W 1868 r. we wsi mieszkało 411 mieszkańców. W 1885 r. we wsi mieszkały 472 osoby, a w osadzie młyn Lesiak – 13. Obszar wsi w tym czasie wynosił 1360 ha. W 1907 r. uczniowie ze szkoły w Rumianie przyłączyli się do strajku szkolnego. Ks. dr Franciszek Liss, tutejszy proboszcz, został skazany na miesiąc więzienia za odczytanie w kościele odezwy, wzywającej do przywrócenia nauki religii w języku polskim.

W 1932 r. Rumian został włączony do powiatu działdowskiego (wcześniej należał do powiatu lubawskiego).

W 1943 okupanci niemieccy zastąpili dotychczasową nazwę historyczną Rumian formą Rommen.

W 1967 r. drewniany kościół wpisano do rejestru zabytków.

Zabytki edytuj

  • Drewniany kościół pw. św. Barbary, w stylu barokowym z 1714 roku, konstrukcja zrębowa, kryty gontem, na kamiennym cokole. W kościele znajdują się trzy ołtarze: późnorenesansowy św. Krzyża, barokowy i ołtarz główny z XVIII w.[10] Organy mają neobarokową oprawę, zbudowane przez Paula B. Voelknera w 1909 r. Na wyposażeniu kościoła jest późnogotycki krzyż relikwiarzowy i pacyfikat z pierwszej połowy XVI w., monstrancja retabulowa z XVII w., relikwiarz z końca XVIII w. oraz rokokowe ostensorium, wykonane przez Karola Magierskiego z Torunia.
  • Budynek plebanii z początku XX, z czerwonej cegły.
  • Zabytkowa kostnica
  • Budynek szkoły z XIX w.
  • Nieczynny młyn wodny z 1940 r. (postawiony na małej rzeczce, wpadającej do jeziora Rumian – rzeczka nosi nazwę Struga Rumiańska, dawniej Ramunite), zbudowany na miejscu wcześniejszego młyna.
  • Stare lipy, znajdujące się wokół kościoła, zaliczone do pomników przyrody

Zobacz też edytuj

Przypisy edytuj

  1. Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 118359
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 1100 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  3. [prumian.edupage.org/about/]
  4. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. GUS. Rejestr TERYT
  6. KSNG: Wykaz urzędowych nazw miejscowości i ich części. opublikowany [w:] Dz.U. z 2013 r. poz. 200 ze zmianami w Dz.U. z 2015 r. poz. 1636. [dostęp 2018-01-06]. (pol.).
  7. Inwentarz dóbr biskupstwa chełmińskiego z r. 1614 : z uwzględniem późniejszych do r. 1759 inwentarzy, Toruń 1927, s. IV.
  8. Działdowo. Z dziejów miasta i powiatu, Pojezierze, Olsztyn 1966,
  9. Jarosław Kapiński, Wanda Grodzka, Przewodnik po zabytkach kultury materialnej Welskiego Parku Krajobrazowego. Wyd. III, 2013 r.
  10. Piotr Skurzyński "Warmia, Mazury, Suwalszczyzna" Wyd. Sport i Turystyka – Muza S.A. Warszawa 2004 ISBN 83-7200-631-8 s. 202

Bibliografia edytuj

  • Działdowo. Z dziejów miasta i powiatu, Pojezierze, Olsztyn 1966, 383 str.
  • Jarosław Kapiński, Wanda Grodzka, Przewodnik po zabytkach kultury materialnej Welskiego Parku Krajobrazowego. Wyd. III, 2013 r., ISBN 83-914630-0-1