Rybitwa antarktyczna

Rybitwa antarktyczna (Sterna vittata) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny mewowatych (Laridae). Występuje na wyspach, wybrzeżach i wodach oceanów półkuli południowej, w tym na Oceanie Południowym. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Rybitwa antarktyczna
Sterna vittata[1]
J.F. Gmelin, 1789
Ilustracja
Osobnik sfotografowany na Enterprise Island
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ptaki

Podgromada

Neornithes

Infragromada

ptaki neognatyczne

Rząd

siewkowe

Podrząd

mewowce

Parvordo

Larida

Nadrodzina

Laroidea

Rodzina

mewowate

Podrodzina

rybitwy

Rodzaj

Sterna

Gatunek

rybitwa antarktyczna

Podgatunki
  • S. v. tristanensis Murphy, 1938
  • S. v. sanctipauli Gould, 1865
  • S. v. georgiae Reichenow, 1904
  • S. v. gaini Murphy, 1938
  • S. v. vittata J.F. Gmelin, 1789
  • S. v. bethunei Buller, 1896
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

     w sezonie lęgowym

     występuje przez cały rok

     przeloty

     zimowiska

TaksonomiaEdytuj

Po raz pierwszy gatunek opisał Johann Friedrich Gmelin w 1789 w 13. edycji Systema Naturae. Jako miejsce pozyskania holotypu wskazał insula nativitatis Christi[3], co odnosiło się do Port-Christmas na Wyspie Kerguelena[4]. Nowemu gatunkowi nadał nazwę Sterna vittata[3], akceptowaną obecnie (2021) przez Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC)[5]. Epitet gatunkowy vittatus pochodzi od łacińskiego słowa vitta – „przepaska”, „wstęga”[4]. IOC wyróżnia 6 podgatunków[5], podobnie jak autorzy HBW. Rybitwy antarktyczne żyjące na Macquarie, włączane w HBW i na liście IOC do S. v. bethune, bywają wydzielane do podgatunku S. v. macquariensis[6].

Podgatunki i zasięg występowaniaEdytuj

IOC wyróżnia następujące podgatunki[5]:

MorfologiaEdytuj

Długość ciała wynosi 35–40 cm. Masa ciała 150–180 g (przeciętnie latem 167–170, zimą 197–205 g; 114–171 g u przedstawicieli S. v. bethueni z wyspy Campbella), rozpiętość skrzydeł 74–79 cm[6]. W szacie godowej u dorosłych osobników obecna jest ciemna czapeczka kontrastująca z jaskrawoczerwonym dziobem i białymi policzkami. Upierzenie jest niemal w całości prawie szare, na skrzydłach czerń widnieje jedynie na krawędzi zewnętrznej lotki. Nogi czerwone. W szacie spoczynkowej czarną czapeczkę zastępuje czarny obszar zaczynający się za okiem. Spód ciała jest biały, dziób matowy, ciemnoczerwone. Osobniki młodociane na grzbiecie mają płowe, szare i białe wzory, boki ciała zauważalnie płowe, zaś dziób czarny, matowy, a nogi matowoczerwone[7].

Ekologia i zachowanieEdytuj

Środowiskiem życia rybitw antarktycznych są wybrzeża i wyspy okolic Antarktyki i terenów subantarktycznych. Najchętniej wybierają zatoki ze skalistymi wybrzeżami lub klifami oraz przybrzeżne zbiorniki, nierzadko zawierające duże skupiska wodorostów. Poza sezonem lęgowym część osobników wędruje na wody strefy pelagicznej, odległe od lądów. Niekiedy pojawiają się u wybrzeży Afryki i Ameryki Południowej w strefie umiarkowanej, do których to wybrzeży przylegają obszary z chłodnymi prądami. Najchętniej gniazdują na skalistych wybrzeżach tuż u wybrzeża lub nieco w głąb lądu, na głazach u podstaw klifów, w szczelinach, na półwyspach, niewielkich wysepkach, połaciach kamieni nieopodal wód słodkich i kamienistych plażach. Rzadko wybierają inne otoczenie, jak żwirowe plaże. Rybitwy antarktyczne żerują przy brzegu, głównie w strefie wodorostów[4]. Pożywieniem tych ptaków są głównie niewielkie ryby, jedzą również wieloszczety, mięczaki, skorupiaki, owady i algi[8].

LęgiEdytuj

Lęgi odbywają się głównie w listopadzie i grudniu z lokalnymi różnicami wynikającymi z klimatu i dostępności pożywienia[6]. Rybitwy antarktyczne gniazdują w koloniach, niekiedy osobno lub w niewielkich grupach. Gniazdo może zostać umieszczone na nagiej ziemi lub wśród lichej roślinności. Ma formę płytkiego zagłębienia, przeważnie wyściełanego spłaszczoną roślinnością. Zniesienie liczy 1 lub 2 jaja. W wysiadywaniu i opiece nad młodymi biorą udział obydwa ptaki z pary[7]. Inkubacja trwa 23–25 dni[4].

StatusEdytuj

IUCN uznaje rybitwę antarktyczną za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 (stan w 2021). Globalny trend liczebności populacji nie jest znany; wiadomo jedynie, że liczebność podgatunku S. v. sanctipauli spada[8].

PrzypisyEdytuj

  1. Sterna vittata, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. Sterna vittata, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] (ang.).
  3. a b Johann Friedrich Gmelin: Systema Naturae. T. 1, cz. 2. 1789, s. 609.
  4. a b c d e Higgins, P.J. & Davies, S.J.J.F. (red.): Handbook of Australian, New Zealand and Antarctic birds. T. 3. Snipe to pigeons. Melbourne: Oxford University Press, s. 677–692.
  5. a b c F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): IOC World Bird List (v11.2) (ang.). [dostęp 2021-12-14].
  6. a b c d e f g h i Gochfeld, M., Burger, J. & Garcia, E.F.J.: Antarctic Tern (Sterna vittata). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (red.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. Lynx Edicions, Barcelona, 2020. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-05-10)].
  7. a b Sagar, P.M.: Antarctic tern. W: Miskelly, C.M. (red.) New Zealand Birds Online [on-line]. 2013. [dostęp 2018-11-13].
  8. a b Species factsheet Sterna vittata. BirdLife International, 2021. [dostęp 2021-12-14].

Linki zewnętrzneEdytuj