Otwórz menu główne

Rybitwa czubata[4] (Thalasseus sandvicensis) – gatunek dużego wędrownego ptaka wodnego z rodziny mewowatych (Laridae).

Rybitwa czubata
Thalasseus sandvicensis[1]
(Latham, 1787)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd siewkowe
Rodzina mewowate
Podrodzina rybitwy
Rodzaj Thalasseus
Gatunek rybitwa czubata
Synonimy
  • Sterna sandvicensis Latham, 1787[2]
Podgatunki[3][4]
  • T. s. sandvicensis (Latham, 1787)
  • T. s. acuflavidus (S. Cabot, 1847)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[5]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

     lęgowiska

     zimowiska

     obecne cały rok

WystępowanieEdytuj

 
Rybitwa czubata w locie w szacie zimowej

Zamieszkuje na europejskich i północnoamerykańskich wybrzeżach, w zależności od podgatunku:[3][6]

  • T. sandvicensis sandvicensisrybitwa czubata[4]Europa od południowej Skandynawii, przez Wielką Brytanię i Morze Śródziemne po Morze Kaspijskie. Zimuje od Morza Kaspijskiego, poprzez Czarne i Śródziemne po wybrzeża Afryki Zachodniej i Południowej, a także od Morza Czerwonego po północno-zachodnie Indie i Cejlon. Niektóre tereny lęgowe izolowane. Populacje północno i wschodnioeuropejskie od sierpnia i jesienią odbywają długie podróże wybrzeżami afrykańskimi aż do Mozambiku na wschodzie, okrążając „Czarny Kontynent” od zachodu.

W Polsce gnieździ się nieregularnie w rezerwacie Mewia Łacha nad Zatoką Gdańską. Ostatnio od roku 2007 – 400 par, 2008 – 300 par, 2009 – 570 par, w latach 2010–2012 po ok. 100 par, które traciły lęgi w wyniku wezbrań wód, w 2013 r. – 415 par[7], 2014 – 630 par i 2015 – 500 par[potrzebny przypis], regularnie pojawia się od kwietnia do września na całym wybrzeżu, zwłaszcza w ujściach rzek, w głębi lądu obserwowana wyjątkowo. Po okresie lęgowym odlatuje nad bogate w ryby Morze Północne i wzdłuż wybrzeży Afryki na południe.

CharakterystykaEdytuj

Cechy gatunku 
Brak wyraźnego dymorfizmu płciowego. W upierzeniu godowym wierzch głowy czarny, grzbiet i długie, smukłe skrzydła popielate, końcówki skrzydeł ciemne, reszta ciała biała z różowawym odcieniem na brzuchu. Czarne pióra na potylicy są nastroszone tworząc mały czubek, który ptak potrafi sam stroszyć. Nogi krótkie, czarne, długi dziób czarny z żółtym końcem. Ogon głęboko rozwidlony. W szacie spoczynkowej czoło bieleje (od czerwca do lipca), a wierzch głowy staje się szarawy z ciemnymi cętkami. Obie płci są wtedy jednakowo ubarwione. Osobniki młodociane mają wierzch głowy i kark brązowoczarny w białe prążki, grzbiet i skrzydła pokryte ciemnym deseniem, a dziób całkowicie czarny. Lotki mają ciemnobrązowe z czubkami obrzeżonymi na biało. T. s. acuflavidus jest nieco mniejsza.

Rybitwa czubata jest wielkości mewy śmieszki. Od innych rybitw różni ją czarny dziób z żółtym czubkiem i czarne nogi.

Wymiary średnie
dł. ciała ok. 35–45 cm
rozpiętość skrzydeł ok. 85–105 cm
waga ok. 80–110 g
Głos
Rybitwa jest ptakiem krzykliwym, bez przerwy słychać jej głośne i skrzeczące „kirrik kirrik”.

BiotopEdytuj

Morskie wybrzeża, nad słonymi i słonawymi wodami. W Europie w głębi lądu spotykana rzadko. Gniazduje na płaskich, piaszczystych, żwirowych lub kamienistych brzegach, falochronach lub pirsach, jak również na wydmach i skąpo porośniętych wyspach. Wyjątkowo można ją spotkać na śródlądowych morzach z dala od morza.

 
T. s. sandvicensis starający się nakarmić swoje młode

Okres lęgowyEdytuj

Gniazdo 
Na lęgowiska wraca parami w kwietniu i maju. Gniazdo na ziemi, na piaszczystej plaży wygrzebane w piasku lub między kamieniami dokładnie wysłane suchymi źdźbłami. Tworzy kolonie, zlokalizowane zazwyczaj przy koloniach innych gatunków. Mogą liczyć tysiące osobników.
Jaja 
W ciągu roku wyprowadza jeden lęg, składając w maju-czerwcu (w grudniu w Argentynie) 1–2 zielonkawe lub piaskowożółte, pokryte ciemnymi cętkami jaja.
Wysiadywanie i dorastanie 
Jaja wysiadywane są przez okres 21–29 dni przez obydwoje rodziców, choć częściej przez samicę. Młode rybitwy mając 15–20 dni zbierają się na brzegu w stada, gdzie spacerują pod opieką dorosłych ptaków, które potrafią bez trudu odnaleźć w nich swoje potomstwo. Młode mają gęsty puch o barwie szarożółtej, usiany czarnymi plamkami, dziób żółtawy. Pisklęta umieją latać w wieku 5 tygodni. Wtedy zaczynają same się włóczyć po okolicy. Na południe odlatują od lipca do września.

PożywienieEdytuj

 
T. s. sandvicensis obok rybitwy rzecznej

Ryby do 20 cm, wodne bezkręgowce np. mięczaki, owady łapane na ziemi i pisklęta innych gatunków ptaków. Na ryby poluje pikując w wodę z góry.

OchronaEdytuj

W Polsce jest objęta ścisłą ochroną gatunkową oraz wymaga ochrony czynnej, dodatkowo obowiązuje zakaz fotografowania, filmowania lub obserwacji, mogących powodować płoszenie lub niepokojenie[9].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Thalasseus sandvicensis, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Eli S. Bridge, Jones, Andrew W. & Baker, Allan J.. A phylogenetic framework for the terns (Sternini) inferred from mtDNA sequences: implications for taxonomy and plumage evolution. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 35 (2), s. 459–469, 2005. DOI: 10.1016/j.ympev.2004.12.010. 
  3. a b M. Gochfeld, J. Burger & E.F.J. Garcia: Sandwich Tern (Thalasseus sandvicensis). W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2016. [dostęp 2019-08-28]. (ang.)
  4. a b c d Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Sterninae Vigors, 1825 - rybitwy (wersja: 2018-10-10). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2019-08-28].
  5. Thalasseus sandvicensis [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] [dostęp 2019-08-28] (ang.).
  6. Márcio A. Efe i inni, Multigene phylogeny and DNA barcoding indicate that the Sandwich tern complex (Thalasseus sandvicensis, Laridae, Sternini) comprises two species, „Molecular Phylogenetics and Evolution”, 52 (1), 2009, s. 263-267, DOI10.1016/j.ympev.2009.03.030, PMID19348954.
  7. Udany sezon rybitw czubatych w 2013 roku (białoczelnych też!). Grupa Badawcza Ptaków Wodnych Kuling. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-12-30)].
  8. F. Gill & D. Donsker (red.): Noddies, gulls, terns, auks (ang.). IOC World Bird List: Version 9.2. [dostęp 2019-11-21].
  9. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183).

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj