Rzędziany

wieś w województwie podlaskim

Rzędziany (dawniej Żędziany) – wieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie białostockim, w gminie Tykocin[5][6].

Rzędziany
wieś
Ilustracja
Państwo

 Polska

Województwo

 podlaskie

Powiat

białostocki

Gmina

Tykocin

Wysokość

102 m n.p.m.

Liczba ludności (2011)

310[2][3]

Strefa numeracyjna

85

Kod pocztowy

16-080[4]

Tablice rejestracyjne

BIA

SIMC

0043297[5]

Położenie na mapie gminy Tykocin
Mapa konturowa gminy Tykocin, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Rzędziany”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po prawej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Rzędziany”
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa konturowa województwa podlaskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Rzędziany”
Położenie na mapie powiatu białostockiego
Mapa konturowa powiatu białostockiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Rzędziany”
Ziemia53°09′12″N 22°52′10″E/53,153333 22,869444[1]

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa białostockiego.

Historycznie Rzędziany jako polska wieś szlachecka należą do Mazowsza, a w ramach niego do ziemi łomżyńskiej. Rzędziany położone są na lewym brzegu rzeki Narwinaturalnej granicy pomiędzy polskim i szlacheckim Mazowszem a stanowiącym część Wielkiego Księstwa Litewskiego Podlasiem – krainą zróżnicowaną religijnie i kulturowo.

W Słowniku Geograficznym Królestwa Polskiego z 1880 roku wieś Rzędziany nie występuje jako odrębne hasło, ale w opisie Stelmachowa jest następujący akapit: „S. (Stelmachowo) gmina, z urzędem gm. (gminnym) w Tykocinie, ma 4710 mk. (mieszkańców), 546 dm. (domów), rozległości 22,329 mr (morg?). Sąd gminny okr. (?) I i st. poczt. (?) w Tykocinie. W skład gminy wchodzi 5 wsi szlach. (szlacheckich): Babino, Bagienki, Hermany, Nieciece i Rzendziany; 2 wsi z ludnością mieszaną: Pajewo i Radule; 11 wsi włośc. (włościańskich): Broniszewo, Jeżewo, Leśniki, Łopuchowo, Popowlany, Sanniki, Sawino, Siekierki, S. (Stelmachowo) i Złotorya. Br. Ch. (Bronisław Chlebowski)"[7]

Dzisiejsze Rzędziany to wieś o typie zabudowy łączącej zarówno cechy dawnej wsi rzędowej, jak i wsi rozproszonej, będącej efektem procesu scalania gruntów w początkach XX wieku – powstania samotnych gospodarstw w pobliżu swoich pól – kolonii wsi Rzędziany.

W pobliskiej miejscowości, Jeżewie Starym – od XV wieku wsi królewskiej, a w XIX w. własności Glogerów, wielokrotnie przebywał m.in. Henryk Sienkiewicz. W dworku Glogerów powstało prawdopodobnie wiele scen „Trylogii” – stąd słynny „spór o gruszę" toczy się w Rzędzianach pomiędzy szlacheckimi rodami Rzędzianów i Jaworskich, a okoliczne wsie i miasteczka są tłem dla dużej części wydarzeń. W Rzędzianach Henryk Sienkiewicz umieścił dom rodzinny szlachcica Rzędziana – młodego pachołka Jana Skrzetuskiego z Ogniem i mieczem i zamożnego już szlachcica z Potopu. Rzędzian z Potopu mieszka już w Wąsoszy – dzisiejszej wsi, siedzibie gminy o tej samej nazwie, w powiecie grajewskim (ok. 60 km na północny zachód od Tykocina).

W Rzędzianach, na sztucznie usypanej grobli w poprzek doliny Narwi i na jazie, kończy się granica Narwiańskiego Parku Narodowego, zaczynającego się (zgodnie z biegiem Narwi) w Surażu. Poniżej tego miejsca rzeka Narew płynie sztucznym korytem, poziom wody jest utrzymywany przez kolejne jazy, a cała dolina została zmeliorowana. W latach 90. XX wieku podjęto próby renaturalizacji doliny poniżej wsi Rzędziany.

W kolonii wsi Rzędziany znajduje się cmentarz zwierząt, jeden z niewielu w Polsce.

Współcześnie wielu mieszkańców wsi (i kolonii) nosi nazwisko Rzędzian, ale pisownia jest bardzo różna: Rzędzian – Rzendzian – Żędzian – Żendzian.

Wierni kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii Matki Bożej Królowej Męczenników w Radulach[8].

We wsi funkcjonuje Ochotnicza Straż Pożarna. Dysponuje ona średnim samochodem ratowniczo gaśniczym Volvo FL.[9][10],.

Położenie

edytuj

Przez wieś przebiega droga:

we wsi zlokalizowany jest jeden z węzłów - pod nazwą Rzędziany (na odcinku Stare Jeżewo - Choroszcz)
Na tym odcinku droga ta jest to jednocześnie częścią:

Przypisy

edytuj
  1. Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 119915
  2. Wieś Rzędziany w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2020-10-28], liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  3. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r..
  4. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 1129 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  5. a b GUS. Wyszukiwarka TERYT
  6. Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  7. Stelmachowo, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XI: Sochaczew – Szlubowska Wola, Warszawa 1890, s. 325.
  8. Opis parafii na stronie diecezji
  9. Informacja na portal Kurier Poranny
  10. Rejestr KRS